Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 1.2.10

Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 1.2.10

Language
Sanskrit

1.2.10

[ prathamavareṇa pituḥ śāntamanaskatva prārthanā ]
śāntasaṃkalpaḥ sumanā yathā syādvītamanyurgautamo mā'bhi mṛtyo !
tvatprasṛṣṭaṃ mā'bhivadet pratīta etat trayāṇāṃ prathamaṃ varaṃ vṛṇe ||

1.2.10.p1

pra.dī. - evaṃ yamena prārthitaḥ naciketāstvāha - śāntasaṃkalpaḥ iti | he mṛtyo mā - mām, abhi - māmuddiśya ityarthaḥ | gautamaḥ - etannāmā matpitā yamaṃ prāpya matputraḥ kiṃ kariṣyati ? iti śānta saṃkalpaḥ sumanāḥ - prasannamanāḥ, vītamanyuḥ - vigatakrodhaḥ yathā syāt - evaṃvidho yathā bhavati | kiñca; tvatprasṛṣṭam - tvayā asmadgṛhaṃ prati visṛṣṭaṃ preṣitaṃ mā - mām abhi - māmuddiśya pratītaḥ - pūrvavatprītassan, yadvā māṃ prītaḥ yathā abhivadet - āśiṣaṃ prayuñjyāt trayāṇām varāṇāṃ madhye etat - pituḥ

1.2.10.p2

paritoṣaṇarūpaṃ prathamaṃ varam - ahaṃ vṛṇe||

1.2.10.p3

pra. - evaṃ prārthito naciketāstvāha - śāntasaṃkalpaḥ iti | he mṛtyo ! matputro yamaṃ prāpya kiṃ kariṣyati ? iti madviṣayacintārahitaḥ prasannamanāḥ mā'bhi - māṃ prati mama pitā gautamaḥ,1 vītamanyuḥ - vītaroṣaśca yathā syādityarthaḥ | kiñca tvatprasṛṣṭam iti | tvayā gṛhāya preṣitaṃ mā abhi - māṃ prati, pratītaḥ - yathā pūrvaṃ prītassan vadet | yadvā, abhivadet - āśiṣaṃ 1prayuṅktām1 | abhivadati nābhivādayate iti smṛtiṣu abhivadanasya āśīrvāde prayogāt | etaditi - spaṣṭo'rthaḥ||

1.2.10.p4

ā.bhā. - evaṃ yamenābhyarthito naciketā āha - śāntasaṃkalpa iti | he mṛtyo - yama ! gautamaḥ etannāmā matpitā, śāntasaṃkalpaḥ śāntaḥ - nivṛttiṃ gataḥ saṃkalpaḥ - mama putro yamaṃ prāpya kinnu kariṣyati ? iti bhāvanārūpaḥ yasya | tādṛśacintārahitaḥ yathā syāt | evaṃ sumanāḥ - prasannacittaḥ matpreṣaṇayuktakhedarahitatvāt, svasthamanāḥ yathā syāt | mā abhi - māṃ prati vītamanyuḥ - vigatakrodhaśca yathā syāt, tathā kuru iti śeṣaḥ | kiñca tvatprasṛṣṭam- tvayā gṛhaṃ prati preṣitaṃ mā - mām abhi - prati pratītaḥ san, sa evāyaṃ mama putraḥ, yo yamagṛhaṃ prati mayā preṣitaḥ ityevaṃ pratyabhijñāvān1 viśvastaḥ sanniti bhāvaḥ | vadet - pūrvavat abhibhāṣeta | yadvā, abhivadet - āśiṣā yuñjyāt | etat - etatprayojanakaṃ, trayāṇāṃ varāṇāṃ tvaddattānāṃ madhye prathamaṃ varaṃ vṛṇe prārthaye ||

1.2.10.p5

su. - evaṃ mṛtyunā savinayaṃ prārthito naciketā āha - he mṛtyo ! gautamaḥ- mama pitā śāntasaṃkalpaḥ - mama putro mṛtyumupagataḥ kāṃ daśām anubhavati? iti cintārahitaḥ| ata eva sumanāḥ - prasannacetāḥ, mā'bhi - māṃ prati vītamanyuḥ - gataroṣaśca yathā syāt, yathā ca prasannena tvayā gṛhamupagataṃ mā'bhi - māṃ prati sa evāyaṃ mama putraḥ iti viśvastassanna vadet

Linked texts (1)