Kaṭha Upaniṣad 1.2.11

Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 1.2.11

Language: Sanskrit

1.2.11

[ prathamavarapradānam ]
yathā purastādbhavitā pratīta auddālakirāruṇirmatprasṛṣṭaḥ (ṣṭam)|
sukham̐, rātrīḥ śayitā vītamanyuḥ tvāṃ (da?) ddaśivān
mṛtyumukhāt pramuktam ||

1.2.11.p1

pra.dī. - evamukto mṛtyuḥ uvāca - yathā purastāt iti | auddālakiḥ uddālakasya apatyamauddālakiḥ | aruṇasya gotrāpatyam āruṇiḥ | tava pitā

matprasṛṣṭaḥ - mayā coditaḥ madanugrahāditi yāvat | yathā purastāt - pūrvaṃ yathā tathā tvayi pratītaḥ - prītiviśiṣṭaḥ bhavitā - bhaviṣyati | vītamanyuḥ - gatakrodhaḥ sukhaṃ - yathā bhavati tathā, rātrīḥ - bhaviṣyadrātrīḥ, śayitā - supto bhaviṣyati | mṛtyumukhātpramuktam - mṛtyusannidheḥ cyutaṃ tvāṃ dadṛśivān - premapūrvakaṃ paśyati iti yāvat||

1.2.11.p3

pra. - evamukto mṛtyuḥ pratyuvāca - yathā purastāt iti | yathāpūrvaṃ tvayi hṛṣṭo bhavitā | auddālakirāruṇiḥ matprasṛṣṭaḥ uddālaka eva auddālakiḥ, aruṇasya apatyam āruṇiḥ; dvyāmuṣyāyaṇo1 vā | uddālakasya apatyam, aruṇasya gotrāpatyaṃ iti vā'rthaḥ| matprasṛṣṭaḥ - madanujñātaḥ madanugṛhītassan, madanugrahādityarthaḥ | sukham iti - tvayi vigata1 manyussan uttarā api rātrīḥ sukhaṃ śayitā | luṭ, sukhanidrāṃ

1.2.11.p4

prāpsyatīti yāvat| dṛśivān - dṛṣṭavān sannityarthaḥ | kvasanto'yaṃ śabdaḥ, dṛśeśceti vaktavyam (vā. 44-52, sū. 3099) iti kvasoriṭ| chāndaso dvirvacanābhāvaḥ | matprasṛṣṭam iti dvitīyāntapāṭhe matpreṣitaṃ2 tvām iti yojanā ||

1.2.11.p5

ā.bhā. - evaṃ naciketasā prārthito mṛtyuḥ pratyāha - purastāt - madgṛhāgamanāt pūrvasmin kāle, yathā - yādṛśaprītisamanvitabuddhimān tvayi āsīt, tathaiva mama gṛhāt svagṛhaṃ pratigate'pi tvayi prītisamanvitabuddhimān, bhavitā -

1.2.11.p6

bhaviṣyati | pratītaḥ - sa evāyaṃ madīyaḥ priyaḥ putraḥ iti pratyabhijñāvān san | auddālakiḥ - uddālaka eva auddālakiḥ, āruṇiḥ - aruṇasya apatyaṃ pumān aruṇaputraḥ, dvayorvā apatyam | aruṇasya apatyam, uddālakasya gotrāpatyaṃ vā āruṇiḥ, auddālakiḥ tava pitā ityarthaḥ | matprasṛṣṭaḥ - mayā anugṛhītassan, sukham - sukhapūrvakaṃ cintārahitatvāt, vītamanyuḥ - tvayi vigatakrodhassan, rātrīḥ- tvadgamanottarabhāvirātrīḥ, śayitā - svaptā | mṛtyumukhāt - mṛtyugocarāt, pramuktam - parāvṛttaṃ tvām, dṛśivān - dṛṣṭavān san, madanugrahavaśāt prathamavareṇa yācitaṃ sarvaṃ prayojanaṃ pituḥ paritoṣakārakaṃ te setsyati iti bhāvaḥ | darśivān? ityatra dṛś dhātoḥ kvasuḥ | dvirvacanaṃ tu chāndasatvāt na iti bodhyam ||

1.2.11.p7

su. - mṛtyuḥ prativakti - auddālakiḥ - uddālakasya apatyam, āruṇiḥ-

1.2.11.p8

aruṇasya gotrāpatyam, nāmnā gautamaḥ, tava pitā, matprasṛṣṭassan - mayā anugṛhītaḥ san, madanugraheṇa ityetat, yathā purastādbhavitā - pūrvavat prahṛṣṭo bhaviṣyati | pratītaśca bhavitā - tvayi pratyabhijñānavāṃśca bhaviṣyati

Linked texts (1)

Kaṭhopaniṣad — Sanskrit