Kaṭha Upaniṣad 1.2.13
Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 1.2.13
- Language
- Sanskrit
1.2.13
sa tvamagniṃ svargyamadhyeṣi mṛtyo prabrūhi tam̐ śraddhadhānāya mahyam |
svargalokā amṛtattvaṃ bhajante etat dvitīyena vṛṇe vareṇa ||
1.2.13.p1
pra.dī. - sa tvam iti | he mṛtyo ! saḥ - purāṇādisarvaśāstrārthatattvajñaḥ tvam, svargyam - niratiśayasukhasādhakamokṣaprayojakam, agniṃ 2 agraṃ nayatīti vyutpatyā paralokagamayitāraṃ parañjyotisvarūpaṃ, tvamadhyeṣi - upāsse | he mṛtyo ! tvaṃ śraddhadhānāya - śraddhālave, mahyam - tam agniśarīrakaṃ paramātmānam, brūhi - vada, svargalokāḥ - niratiśayasukhaviśiṣṭalokasthajanāḥ, amṛtatvam - jarāmaraṇādirahitatvaṃ - yadvā amṛtam - parabrahmatattvaṃ tatsvabhāvatvam, tatparamasāmyāpattiṃ bhajante iti śṛṇomi | ataḥ dvitīyena vareṇa etat mokṣaṃ vṛṇe||
1.2.13.p2
pra. - sa tvam iti | purāṇādiprasiddhasārvajñyaḥ tvaṃ svargaprayojana1kamagniṃ jānāsi | svargādibhyo yadvaktavyaḥ iti prayojanam ityarthe yat | sthaṇḍilarūpāgneḥ svargaprayojanakatvañca upāsanādvāreti uttaratra sphuṭam | śraddhadhānāya - mokṣaśraddhāvate; svargalokena tava kiṃ siddhyati ? ityatrāha - svargalokā iti | svarge loko yeṣāṃ te -paramapadaṃ prāptā ityarthaḥ | parañjyotirupasampadya svena rūpeṇābhiniṣpadyate
1.2.13.p3
(chāṃ.u.8-12-2) iti deśaviśeṣaviśiṣṭabrahmaprāptipūrvakatvāt svarūpāvirbhāvalakṣaṇamokṣaśabditāmṛtatvasyeti bhāvaḥ | etat iti | spaṣṭam ||
1.2.13.p4
ā.bhā. - anena mantreṇa svargasādhanībhūtāgnividyāmarthayate dvitīyavararūpāṃ naciketāḥ | he mṛtyo ! saḥ - purāṇādiṣu sarvajñatvenarūpeṇa prasiddhaḥ tvam | svargyam - uktalakṣaṇasvargalokaprāptisādhanabhūtam | agnim - agnividyām, adhyeṣi - smarasi jānāsi iti yāvat | tam - agnim, śraddhadhānāya - uktalakṣaṇamokṣaśraddhāviśiṣṭasya mahyam - naciketase tava śiṣyabhūtāya, prabrūhi - prakarṣeṇa vada, upadiśetyarthaḥ | pra upasargeṇa tathā mām agnim upadiśa, yena samyagahaṃ vettuṃ śaknuyāmi iti dyotyate | mokṣasādhanatvaṃ ca agneḥ upāsanadvārā bhavati ityanusandheyam | kasmāt māṃ tadarthaṃ prerayasi ? ityākāṅkṣāyām āha - svargalokāḥ amṛtatvaṃ bhajante - svargaḥ sāketākhyaḥ aprākṛto deśaḥ loko yeṣāṃ te svargalokāḥ, paramaṃ padaṃ prāptāḥ | ye te amṛtatvam - svasvarūpāvirbhāvalakṣaṇaṃ mokṣam, bhajante - prāpnuvanti | ataḥ tatra śraddhāvān ahaṃ tadupadeśāya tvāṃ preraye iti bhāvaḥ | etat - mokṣasādhanam agnivijñānam dvitīyena vareṇa vṛṇe prārthaye||
1.2.13.p5
su. - mṛtyo ! sa tvaṃ svargyamagnim - uktasvargasādhanībhūtam agnim, adhyeṣi - jānāsi | taṃ śraddhadhānāya mahyam prabrūhi | svargalokā hi - uktasthānaviśeṣaṃ prāptā hi, amṛtatvam - mokṣaṃ svarūpāvirbhāvalakṣaṇaṃ
Linked texts (1)
- Kaṭhopaniṣad — Sanskrit