Kaṭha Upaniṣad 1.2.18

Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 1.2.18

Language: Sanskrit

1.2.18

[ pūrvamantroktaphalasya vivaraṇam ]
triṇāciketastrayametat viditvā ya evaṃ vidvāṃścinute nāciketam |
sa mṛtyupāśān purataḥ praṇodya śokātigo modate svargaloke ||

1.2.18.p1

pra.dī. - idānīm agnirūpaparamātmopāsanaphalamāha - triṇāciketaḥ iti|

trivāraṃ nāciketāgnim anuṣṭhātā | etat - pūrvoktaṃ trayam yā iṣṭakā yāvatīrvā yathā vā iti tritayasvarūpaṃ viditvā - śāstrato jñātvā, evaṃ vidvān - pūrvoktasvasvarūpaparasvarūpajñānavān san nāciketāgnim - parabrahmākāramagniṃ, yaścinute - (yaḥ) upāsanaṃ karoti, saḥ mṛtyupāśān - rāgadveṣādipratibandhakān, purataḥ - dehapatanāt pūrvameva, praṇodya - dūrataḥ utsārya, śokātigaḥ - śokahetubhūtapuṇyapāpādikamatītya, svargaloke - niratiśayasukhaprade parabrahmaloke, modate - santoṣaṃ labhate ityarthaḥ ||

1.2.18.p3

pra. - triṇāciketa iti | triṇāciketaḥ; uktārthaḥ | trayametat viditvā brahmajajñaṃ devamīḍyam iti mantranirdiṣṭaṃ brahmasvarūpaṃ, tadātmakasvātmasvarūpaṃ, tribhiretya sandhim iti nirdiṣṭamagnisvarūpaṃ ca, viditvā - gurūpadeśena śāstrato vā jñātvā | ya evaṃ vidvān iti | etādṛśārthatrayānusandhānapūrvakaṃ nāciketamagniṃ

1.2.18.p4

yaścinute, saḥ mṛtyupāśān - rāgadveṣādilakṣaṇān; purataḥ - śarīrapātāt pūrvameva | praṇodya - tiraskṛtya | jīvaddaśāyāmeva rāgādirahitassannityarthaḥ | śokātigo modate svargaloke iti pūrvameva vyākhyātam ||

1.2.18.p5

ā.bhā. - yaḥ - upāsakaḥ etat trayam - brahmajajñaṃ devam ityanena proktaṃ brahmasvarūpaṃ, brahmātmakajīvasvarūpaṃ, tribhiretya sandhim ityanena nidarśitam agnisvarūpaṃ ca iti trayam | viditvā - gurūpadeśāt śāstrādvā vijñāya | evaṃ vidvān - gurūktaprakāreṇa śāstradarśitaprakāreṇa vā, agni - brahma - tadātmakajīvasvarūpasamanusandhānavān | nāciketam - etannāmnā yamarājavaraprathitam agniṃ, cinute - anutiṣṭhati | saḥ - nāciketaḥ, trivāraṃ cita-

1.2.18.p6

nāciketāgniḥ upāsakaḥ | purataḥ - śarīrapātāt prāgeva, jīvaddaśāyāmeva | mṛtyupāśān - mṛtyoḥ yamasya pāśāḥ bandhanarajjubhūtāḥ ye rāgadveṣādayaḥ kleśapadābhidheyāḥ tān | praṇodya - nigamayya dūrekṛtvā ityarthaḥ | śokātigaḥ - śokam atigacchati iti śokātigaḥ, śokātikramaṃ kṛtvā | svargaloke - niratiśayasukhaviśiṣṭe sthāne, sāketākhye mokṣasthāne ityarthaḥ | modate - satyakāmatva - satyasaṃkalpatvādyāvirbhāvāt īpsitam ānandaṃ labhate ||

1.2.18.p7

su. - ya etat trayam - agnisvarūpam - ātmasvarūpaṃ - paramātmasvarūpaṃ ca, viditvā - śāstrato jñātvā, evaṃ vidvān - śāstrāvagataprakāreṇa trayam anucintayan nāciketamagniṃ cinute, saḥ triṇāciketaḥ ukto'rthaḥ | mṛtyupāśān-

Linked texts (1)

Kaṭhopaniṣad — Sanskrit