Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 1.2.23

Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 1.2.23

Language
Sanskrit

1.2.23

[ naciketasaḥ mokṣajijñāsā dārḍhyam ]
daivaratrāpi vicikitsitaṃ kila tvacaṃ mṛtyo yanna sujñeyamāttha |
vaktā cāsya tvādṛganyo na labhyo nānyo varastulya etasya
kaścit ||

1.2.23.p1

pra.dī. - evamukto naciketā āha - paramapuruṣārthalakṣaṇamokṣarūpo dharmaḥ devānāṃ sandhigdha iti, durjñeya iti ca | kila tvamāttha! tatsatyam iti | ataḥ asya - dharmasya, vaktā ca tvādṛganyo na labhyaḥ tvadanyo janaḥ na labhyaḥ | etasya - varasya, anyaḥ - itaraḥ, tulyaḥ - sadṛśaḥ, kaścidvaro nāsti ityarthaḥ||

1.2.23.p2

pra. - evamukto naciketā āha - devai ratrāpi vicikitsitaṃ kila iti|

1.2.23.p3

spaṣṭo'rthaḥ | tvaṃ ca iti | tvaṃ ca mṛtyo na suvijñeyam 1 iti yadātmasvarūpam uktavān | vakteti | tvādṛk - tvādṛśa ityarthaḥ | anyat spaṣṭam ||

1.2.23.p4

ā.bhā. - evaṃ mṛtyunā etādṛśavaratyāgāya preryamāṇo'pi naciketāḥ, na tataścacāla | āha ca - atra muktātmasvarūpaviṣaye, devairatrāpi vicikitsitam - saṃśayitam kila! idantu bhavataḥ sakāśādeva avagatam | he mṛtyo ! tvaṃ ca na sujñeyam - na sāralyena1jñātumarham iti yat muktātmatattvam āttha - kathayasi, asya - durvijñānasya muktātmasvarūpasya, anyaḥ - tvadbhinnaḥ tvādṛk - tvatsadṛśaḥ sarvadharmavettā, vaktā - mayā manuṣyeṣu sādaram anviṣyamāṇo'pi, na labhyaḥ - na prāpyaḥ | kiñca etasya - varasya, tulyaḥ anyaḥ kaścit varo nāsti | paramapuruṣārtharūpanityaphalaprāptirhi varo'yam | anyastu tadapekṣayā sarvo'pi na paramapuruṣārthaprāptikaraḥ | ataḥ anityaphalaḥ | tasmāt yadi tvādṛśam aparaṃ

1.2.23.p5

vaktāram, etadvarasadṛśam aparavaraṃ ca prāpnuyām, samanveṣaṇaparo'pi; tadaiva tvām etadvarāpradānāya na nirbadhnīyām, enaṃ varaṃ ca muñceyam; nānyathā iti bhāvaḥ ||

Linked texts (1)