Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 1.2.26

Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 1.2.26

Language
Sanskrit

1.2.26

ye ye kāmā durlabhā martyaloke sarvān kāmān chandataḥ prārthayasva |
imā rāmāssarathāssatūryā na hīdṛśā lambhanīyā manuṣyaiḥ ||
āibhirmatprattābhiḥ paricārayasva naciketo maraṇaṃ mā'nuprākṣīḥ ||

1.2.26.p1

pra.dī. - ye ye kāmāḥ iti | martyaloke ye ye kāmāḥ durlabhāḥ tān sarvān kāmān chandataḥ - yatheṣṭaṃ prārthayasva | kiñca sarathāḥ - rathasahitāḥ satūryāḥ tūryādivādyasahitāḥ, imāḥ pūrvoktāḥ īdṛśāḥ divyāḥ, rāmāḥ - ramayantyaḥ apsarādayaḥ, manuṣyaiḥ tvādṛśaiḥ na lambhanīyāḥ - labdhumanarhāḥ, matprattābhiḥ - mayā dattābhiḥ, ābhiḥ - paricārikāstrībhiḥ, paricārayasva - pādasaṃvāhanādikaṃ kārayasva, he naciketaḥ ! tvaṃ maraṇamanudehaviyogānantarabhāvi, muktātmavilakṣaṇasvarūpam ityarthaḥ | mā prākṣīḥ - praṣṭuṃ na arhasi |

1.2.26.p2

pra. - ye ye kāmāḥ iti | chandataḥ - yatheṣṭam1 ityarthaḥ | imā rāmāḥ iti| rathavāditrasahitāḥ mayā dīyamānāḥ striyaḥ, manuṣyāṇāṃ durlabhāḥ ityarthaḥ | ābhiriti | ābhiḥ - mayā dattābhiḥ paricārikābhiḥ, pādasaṃvāhanādiśuśrūṣāṃ kāraya ityarthaḥ | maraṇamanu - maraṇāt, mukteḥ paścāt ; muktātmasvarūpamiti yāvat| maraṇaśabdasya dehaviyogasāmānyavācino'pi, prakaraṇavaśena viśeṣavācitvaṃ1 na doṣāya iti draṣṭavyam |

1.2.26.p3

ā.bhā. - martyaloke - bhūloke, ye ye kāmāḥ - viṣayāḥ, durlabhāḥ - duḥkhena labdhuṃ śakyāḥ, tān sarvān kāmān chandataḥ - svecchānusāram, prārthayasva yācasva, yataḥ martyaloke jātena martyadurlabhameva prārthanīyam | tvamapi tathaivāsi iti bhāvaḥ | imāḥ - purato matprasādena tvayā'pi dṛśyamānāḥ divyāḥ rāmāḥ - ramayanti puruṣaṃ yāḥ tāḥ apsarasaḥ, sarathāḥ - divyaiḥ rathaiḥ sahitāḥ, satūryāḥ - tūryaiḥ nṛtyagītasādhanayutaiḥ divyairvāditraiḥ sahitāśca santi yāḥ manuṣyāṇāṃ durlabhāḥ tāḥ api gṛhāṇa | īdṛśāḥ - divyāḥ striyaḥ, manuṣyaiḥ - mānavaiḥ, na lambhanīyāḥ - na prāpyāḥ, manuṣyadurlabhatvam āsāṃ prasiddhameveti bhāvaḥ | tasmāt ābhiḥ - divyābhiḥ, matpradattābhiḥ - mayā tubhyam arpitābhiḥ paricārikābhiḥ, paricārayasva pādasaṃvāhana - nṛtyadarśana - gītaśravaṇādiśuśrūṣāṃ prāpsyasi | ataḥ etāvataiva santoṣamādhārayasva | he naciketaḥ maraṇam anu - sarvabandhavinirmukteḥ paścāt yat muktātmasvarūpaṃ tat, mā prākṣīḥ - na pṛccha |

1.2.26.p4

su. - ye ye kāmā martyaloke durlabhāḥ tān sarvān yathecchaṃ prārthayasva|

1.2.26.p5

durlabhameva tu varaṇīyam ; na sulabhamiti; sarvalokadurlabhaṃ mā vṛṇīṣva | martyaloke jātastvaṃ, martyadurlabhaṃ vṛṇīṣva | martyadurlabhāḥ kāmāḥ, bahavaḥ santi iti yāvat | imāḥ - divyāḥ, ramayanti puruṣam iti rāmāḥ - apsarasaḥ, na kevalaṃ rāmāḥ, divyaiḥ rathaiḥ, divyaiḥ vāditraiśca saha gṛhāṇa | īdṛśāḥ - divyāḥ, manuṣyaiḥ na lambhanīyā hi ! mānuṣadurlabhaḥ ayamarthaḥ iti suprasiddhametat | tat ābhiḥ - mayā dattābhiḥ paricārayasva, ātmānamiti śeṣaḥ | bahavaḥ dehāntareṇāpi yā eva

Linked texts (1)