Kaṭha Upaniṣad 1.2.5
Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 1.2.5
- Language
- Sanskrit
1.2.5
[ pitṛvākyaparipālane acalāmatiḥ ]
bahūnāmemi prathamo bahūnāmemi madhyamaḥ |
kiṃ svit yamasya kartavyaṃ yanmayā'dya kariṣyati ||
1.2.5.p1
pra.dī. - evamukto'pi putraḥ, bhayarahitaḥ pitaramuvāca - bahūnām iti | bahūnām - mṛtyusadanaṃ prati gantṝṇāṃ janānām, prathamaḥ - agresaraḥ, madhye gantṝṇāṃ, bahūnāṃ madhyamaḥ emi- gacchāmi; na tu paścādyāmītyarthaḥ | kiṃ sviditi - yamasya kiṃ kartavyam ? avāptasamastakāmatvāt kiṃ kartavyamasti yamasya ? kiṃ, mayā'dya kariṣyati - avāptasamastakāmatvādeva mayā - bālakena adya - vartamānakāle ṛtvigbhya iva mṛtyave kartavyaprayojanaṃ nāstyeva ityarthaḥ ||
1.2.5.p2
pra. - evamukto'pi putraḥ, vigatasādhvasa1śokaḥ, pitaramuvāca bahūnāmemi iti| sarveṣāṃ mṛtyusadanagantṝṇāṃ purato madhye vā gacchāmi, 1na tu1 paścāt | mṛtyusadanagamane na ko'pi mama vicāra ici bhāvaḥ | kiṃ tarhi ? ityatrāha - kiṃ svidyamasya iti| mṛtyuryadadya mayā kariṣyati; tat tādṛśaṃ yamasya kartavyaṃ kiṃ vā? pūrṇakāmasya mṛtyoḥ mādṛśena bāliśena kiṃ prayojanaṃ syāt ? yena ṛtvigbhya iva tasmai madarpaṇaṃ saphalaṃ syāt| ataḥ etadeva anuśocāmi iti bhāvaḥ ||
1.2.5.p3
ā.bhā. - pitrā kopāviṣṭatayā mṛtyave tvā dadāmi ityukto'pi, naciketāḥ bhayaśokādirahitaḥ san, pitaramuktavān - bahūnām yamasya pārśve gantṝṇāṃ janānāṃ madhye prathamaḥ - sarvato'gre emi - gacchāmi | ahamiti śeṣaḥ | athavā bahūnāṃ gantṝṇāṃ madhye madhyamaḥ - sarvato'gre gantuḥ anuyāyī bhūtvā, emi - gacchāmi | bhayādyāviṣṭatayā bahūnāṃ paścāt na gacchāmi | arthāt tavājñayā yamagṛhagamane'pi na me bhayam, na vā ko'pi vicāraḥ, iti tavājñāṃ pālayāmyeva; parantu mama tatra gamane'pi adya mayā - prāptenāpi yatkartavyam - prayojanaṃ, saḥ kariṣyati - tat yamasya kartavyaṃ kiṃ svit - kimasti ? yadi mayā kimapi yamasya kāryaṃ setsyati, tadā tu yājñikebhya iva yamāyāpi mama dānaṃ te saphalaṃ sambhavi;2 parantu
1.2.5.p4
naitat | pūrṇakāmatvāt yamasya, bālasvarūpeṇa mayā, akiñcitkareṇa kiṃ tasya | ataḥ prayojanaṃ anālocyaiva krodhāveśāt mṛtyave'haṃ bhavatā datta iti anuśocāmi||
Linked texts (1)
- Kaṭhopaniṣad — Sanskrit