Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 2.5

Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 2.5

Language
Sanskrit

2.5

pañcama mantraḥ
[ kāmyakarmiṇāṃ nīcapadaprāptiḥ ]
avidyāyāmantare vartamānāḥ svayaṃ dhīrāḥ paṇḍitaṃmanyamānāḥ |
dandrabhyamāṇāḥ pariyanti mūḍhā andhenaiva nīyamānā yathā'ndhāḥ ||

2.5.p1

pra.dī. - atha avidyāmārgaṃ nirūpayati - avidyāyām iti | avidyāyām - kāmyakarmalakṣaṇarūpāvidyāyām, antare - madhye, vartamānāḥ sañcarantaḥ, svayam - svayameva, dhīrāḥ - buddhikuśalā iti, paṇḍitaṃmanyamānāḥ1 vayaṃ śāstrakuśalā ityabhimāninaḥ santaḥ, drandrabhyamāṇāḥ - jarāmaraṇādi duḥkhapīḍitāḥ, mūḍhāḥ avivekinaḥ, andhena - jātyandhena2, nīyamānāḥ andhā yathā pariyanti - paritaḥ patanti tadvat uccanīcasthaleṣu patanti iti bhāvaḥ |

2.5.p2

pra. - avidyā yā ca vidyeti jñātā ityupāttamārgadvaye avidyāmārgaṃ nindati - avidyāyām iti | kāmyakarmādilakṣaṇāyām avidyāyāṃ madhye, dhanībhūta iva tamasi vartamānāḥ | svayameva prajñāśālinaḥ śāstrakuśalāśceti manyamānāḥ | dandrabhyamāṇāḥ3- jarārogādiduḥkhapīḍitāḥ avivekinaḥ paribhramanti | anyat spaṣṭārtham | kecittu dandravyamāṇāḥ iti pāṭhamāśritya viṣayakāmāgninā drutacittāḥ ityarthaṃ varṇayanti |

2.5.p3

ā.bhā. - idānīṃ avidyāṃ kāmyakarmarūpāṃ ye sevante, teṣām adhogatiṃ darśayati mṛtyuḥ (avidyāyām iti) | avidyāyām - kāmyakarmādirūpāyām antare- avidyāmadhye, aviralitasantamase4 iva, vartamānāḥ - tatra nimajjantaḥ, putra-bhāryā-paśu-hiraṇyāditṛṣṇāparigatāḥ ityarthaḥ | svayaṃ dhīrāḥ - svayaṃ prajñāśālinaḥ, anyadṛṣṭa ye buddhirahitā eva svadṛṣṭyā ātmanāṃ buddhimantaṃ ye manyante te svayaṃ dhīrāḥ ityucyante | paṇḍitam śāstraviṣaye matimantamātmānaṃ ye manyante te paṇḍitam manyamānāḥ ātmani śāstranipuṇatābhimānavantaḥ | evaṃbhūtā mūḍhāḥ - vivekarahitā janāḥ, andhena - cakṣurvihīnena janena, nīyamānāḥ - viṣame kaṇṭakādisamākīrṇe vā vartmani prāpyamāṇāḥ, andhāḥ - dṛṣṭirahitā janāḥ, yathā pariyanti - paritaḥ anarthān kaṇṭakavedhaśarīrapādādibhaṅgarūpān yanti - prāpnuvanti, tathā dandramyamāṇāḥ | gatyartho yaṅanto dramdhātuḥ1 | kuṭilaṃ gacchantaḥ kuṭilagatiṃ pratipadyamānāḥ, pariyanti - paritaḥ svarganarakapaśusthāvarādiyoniṣu nānāprakārāṇi duḥkhāni prāpnuvanti| dandravyamāṇā ityapi kvacitpāṭhaḥ | tadā viṣayavāsanāvahnividrūyamāṇamanasaḥ2 ityarthaḥ|

2.5.p4

su. - atha avidyāniṣṭhānām adhogatimāha - avidyāyām antare vartamānāḥ - putrapaśu annādikāmarūpāyām avidyāyāṃ vidyamānāḥ | tatrāpi na kvacitprānte; kintu antare - madhye, nitāntamavidyānimagnā; ityetat | svayaṃ dhīrāḥ- svayaṃ prajñāśālinaḥ, vayameva prājñā iti svayameva manvānā iti

Linked texts (1)