Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 2.9

Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 2.9

Language
Sanskrit

2.9

navamamantraḥ
[ tarkālabhyaṃ ātmajñānam ]
naiṣā tarkeṇa matirāpaneyā proktā'nyenaiva sujñānāya preṣṭha |
yāṃ tvamāpaḥ satyadhṛtirbatāsi tvādṛṅnobhūyānnaciketaḥ praṣṭā ||

2.9.p2

pra.dī. - tadevāha - naiṣā tarkeṇa iti | eṣā - ātmaviṣayakāmatiḥ, tarkeṇa na āpanīyā - tarkaṃ na prāpaṇīyā, preṣṭha! - priyatama! anyenaiva - svasmādanyena guruṇaiva, proktā - upadiṣṭā matiḥ, sujñānāya bhavati | tvaṃ yāṃ mati mavāpaḥ prāptavānasi, satyadhṛtiḥ - saḥ phalabuddhirasi | he naciketa!, tvādṛk - bhavādṛk, praṣṭā - śiṣyaḥ naḥ - asmākaṃ bhūyāt |

2.9.p3

pra. - tadevāha - naiṣā tarkeṇa matiḥ iti | eṣā - ātmaviṣayiṇī matiḥ, tarkeṇa prāpaṇīyā na ityarthaḥ | ataḥ tarkakuśalenāpi svayaṃ jñātuṃ na śakyā ityarthaḥ | proktā'nyeneti | he preṣṭha ! priyatama ! svasmādanyenaiva guruṇā, upadiṣṭaiva matiḥ - mokṣasādhanāya bhavati | kā punaḥ sā matiḥ? ityatrāha - yāṃ tvamāpaḥ iti| yām - matim, tvamāpaḥ - 1prāptavā nasi, siṣādhayiṣitatayā niścitavānityarthaḥ| satyadhṛtirasi | satyā - aprakaṃpyā dhṛtiḥ yasya sa tathoktaḥ | bata - iti anukampāyām | tvādṛgiti | tvādṛśaḥ śiṣyaḥ asmākaṃ bhūyādityarthaḥ|

2.9.p4

ā.bhā. yasmāt paramātmasvarūpam apratarkyam, ataḥ hetoḥ eṣā paramātmaviṣayiṇī matiḥ tarkeṇa - svabuddhisampādita ūhāpohamātreṇa, na āpaneyā na prāptumarhā, tarkakauśalamātraṃ na atra prabhavati ityarthaḥ | yadvā - eṣā matiḥ tarkeṇa gurūpadeśamullaṅghya kevalena kṛtena, na āpaneyā1 na dūrīkāryā, tarkamātreṇa brahmatattvamavajigamiṣurapi, nādhigacchati kintu; tato'pagataiva bhavati sāvagatiḥ ityetat | he preṣṭha2 ! priyatama ! naciketaḥ, anyena - tattvasākṣātkāriṇā guruṇā, proktā - samupadiṣṭaiva matiḥ, sujñānāya - mokṣasādhanabhūtāya jñānāya, bhavati sā matiḥ kā? iti jijñāsāyām upadiśati - yām - matiṃ sarvabandhavinirmokṣottarakālīnātmaviṣayāṃ, tvam āpaḥ - madvarapradānena prāptuṃ kṛtaniścayo'si, tvam ityetadeva viśinaṣṭi - satyadhṛtiḥ iti | satyā - apsaraḥ prabhṛtibhirapi akaṃpanīyā, dhṛtiḥ - manaḥsthiratā yasya tādṛśaḥ, he naciketaḥ ! tvādṛśaḥ - tvatsamaḥ, satyadhṛtiḥ praṣṭā - śiṣyaḥ, me bhūyāt | bata iti avyayam anukaṃpāyām | sā ca anukaṃpā tvādṛśaḥ praṣṭā bhūyāt ityanena pradarśitā bhavati stutivyañjanayā |

2.9.p5

su. - yasmādaṇoḥ aṇuḥ apratarkyam ātmasvarūpaṃ tasmāt, eṣā matiḥ - ātmasvarūpaviṣayiṇī, tarkeṇa na āpaneyā - prāptumayogyā yām tvam āpaḥ - siṣādhayiṣitatayā prāptavānasi, yā matiḥ sampādyatayā tvayā niścitetyāśayaḥ | yadvā avadhīrya gurūpadeśam ātmanaḥ tarkabalena ātmasvarūpādhigame pravartamānasya kevalaṃ

Linked texts (1)