Kaṭha Upaniṣad 3.11.p4
Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 3.11.p4
- Language
- Sanskrit
3.11.p4
vaśyendriyasyāpi viṣayasannidhau indriyāṇāṃ durnigrahatvāt | tebhyo'pi paraṃ pragraharūpitaṃ manaḥ, manasi viṣayapravaṇe viṣayāsannidhānasyāpi akiciṃtkaratvāt | tasmādapi, sārathitvarūpitā buddhiḥ parā1| tasyā api, rathitvena rūpita ātmā, kartṛtvena prādhānyātparaḥ | sarvasya ātmecchāyattatvāt, ātmaiva mahān iti2 viśeṣyate | tasmādapi ratharūpitaṃ śarīraṃ param ; tadāyattatvāt jīvasya sakalapuruṣārtha3pravṛttīnām | tasmādapi paraḥ sarvāntarātmabhūtaḥ antaryāmī adhvanaḥ pārabhūtaḥ paramapuruṣaḥ ; yathoktasya ātmaparyantasya tatsaṃkalpāyattapravṛttitvāt | sa khalu antaryāmitayā upāsanasyāpi nirvartakaḥ | parāttu tacchruteḥ (bra.sū.2-3-40) iti hi jīvātmanaḥ kartutvaṃ paramapuruṣāyattam iti vakṣyate | vaśīkāryopāsananivṛttyupāyakāṣṭhābhūtaḥ paramaprāpyaśca sa eva | tadidamucyate - puruṣānna paraṃ kiciṃt sā kāṣṭhā sā parā gatiḥ iti | tathā antaryāmibrāhmaṇe - ya ātmani tiṣṭhan (bṛ.u.mādhyaṃ. 3-7-30) ityādibhiḥ sarvaṃ sākṣātkurvan, sarvaṃ niyamayati ityuktvā, nānyo'to'sti draṣṭā (bṛ.u.5-7-27) iti niyantrantaraṃ niṣidhyate | bhagavadgītāsu ca adhiṣṭhānaṃ1 tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham |
Linked texts (1)
- Kaṭhopaniṣad — Sanskrit