Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 3.11.p9

Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 3.11.p9

Language
Sanskrit

3.11.p9

ā.bhā. - vaśīkṛtendriyamanobuddhireva upāsakaḥ paramapadam upagacchati iti sa tu tatpadamāpnoti ityantena pratipāditam | samprati rathādirūpitaśarīrādiṣu vaśīkaraṇe kiṃ kasmāt pradhānam? kiṃ paryantā ca vaśīkāryatā? iti pratipādayitumāha - indriyebhyaḥ iti | indriyebhyaḥ - cakṣurādibhyaḥ vāgādibhyaśca hayatvena rūpitebhyaḥ, arthāḥ - śabdādayo viṣayāḥ gocaratvena rūpitāḥ, parāḥ - vaśīkaraṇe pradhānāḥ prabalāḥ iti yāvat | viṣayopasthitau vaśīkṛtendriyāṇāmapi kṣobhadarśanāt, arthebhyaḥ - śabdādibhyaśca, manaḥ pragrahatvena rūpitaṃ saṃkalpavikalpātmakamindriyam, param - prabalam, yataḥ uparatāvapi indriyavyāpārasya, asannihite'pi ca arthe, manaḥ viṣayasaṃkalpapravaṇaṃ bhavatyeva, yadi na vaśīkṛtam | manaso'pi apekṣayā vaśīkaraṇe, buddhiḥ - adhyavasāyarūpā sārathitvena rūpitā, parā - prabalā, vaśīkṛtamanasāmapi viṣayādhyavasāyena saṃsāragartanipātasya saubharyādīnāṃ śāstrato'vagamāt | buddherapyapekṣayā, ātmā rathitvena rūpitaḥ śarīrādhiṣṭhātā, paraḥ - prabalaḥ, tasya kartṛtvādiviśiṣṭatayā buddhyādyapekṣayā prabalatvāt | sa eva ca ātmā mahān vaśīkāryatāyām buddhyādyapekṣayā atiprabalaḥ ityarthaḥ | tadicchādhīnatvāt buddhyādivyāpārāṇām | mahataḥ paramavyaktam - mahataḥ - buddhyādyapekṣayā'tiprabalāt śarīrādhiṣṭhātuḥ ātmano'pekṣayā, avyaktam - bhūtasūkṣmapariṇāmabhūtaṃ rathatvena rūpitaṃ śarīram, param - vaśīkaraṇe pradhānaṃ śarīrābhāve śarīrādhiṣṭhātṛtvena abhimatasya ātmano'pi pravṛttīnāṃ paruṣārthagocarāṇām asambhāvitatvāt, śarīrasyaiva dharmādisādhane pradhānatvāt, triguṇātmakaśarīrasatve, ātmani vaśīkṛte'pi guṇānuguṇyena pravṛttīnām avaśyambhāvācca |

Linked texts (1)