Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 5.14

Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 5.14

Language
Sanskrit

5.14

tadetaditi manyante nirdeśyaṃ paramaṃ sukham |
kathannu tad vijānīyāṃ kimu bhāti vibhāti vā ||

5.14.p1

pra.dī. - evamācāryoktamarthamanusmaran śiṣya āha - tadetaditi | anirdeśyam - nirdeṣṭumaśakyam, paramam - utkṛṣṭam, sukham - ānandasvarūpam, tat - pūrvoktaṃ parabrahma, etaditi - etādṛśamiti, aparokṣatayā manyante - bhavādṛśāḥ sākṣātkurvanti, tat - anirdeśyasukhasvarūpam paraṃbrahma, kathannu vijānīyām - ahaṃ kathaṃ vijānāmi | etat paraṃ brahma, bhāti

5.14.p2

kim? - bhā dīptau (dhā.pā. 1051) dīptimattayā prakāśate kim? uta vibhāti vā? - vispaṣṭaṃ prakāśata iti vā? yadvā - tejo'ntarasañcalanāt na vispaṣṭaṃ prakāśata iti vā praśnaḥ kṛtaḥ ||

5.14.p3

pra. - evamuktaḥ śiṣya āha - tadetaditi iti | tat - alaukikaṃ paramānandarūpam brahma, etat iti karatalāmalakavat aparokṣaṃ bhavādṛśāḥ niṣpannayogāḥ manyante | bhavādṛśāḥ sākṣātkartuṃ śaknuvanti ityarthaḥ | kathaṃ

5.14.p4

rūpādihīnabrahmagrahaṇāsamarthamānasaḥ ahaṃ1 vijānīyām | tat kiṃ dīptimattayā bhāsate? tatrāpi vispaṣṭaṃ prakāśata? uta tejo'ntarasaṃvalanānna vispaṣṭaṃ prakāśate iti praśnaḥ ||

5.14.p5

ā.bhā. - evaṃ yamenoktaṃ paramātmasvarūpaṃ śrutvā, tatsākṣātkāra asmādṛśāṃ sambhavati na vā? iti śaṃkate - tat iti | tat - yat sākṣātkārāt śāśvatasukhaprāptirabhihitā bhagavatā, tadeva pūrvamuktam | paramam - niratiśayaṃ sukham, yasmin anubhūte sarvasukhānubhavo bhavati tat paramam iti bhāvaḥ | anirdeśyam - idamiti nirdeśānarham; tathā'pi etat - karatalagatāmalakavat1 pratyakṣamiti manyante bhavādṛśā yogina ahaṃ tu na pratikalitayogaḥ | ataḥ tat anirdeśyaṃ paramaṃ sukhaṃ brahma | kathannu vijānīyām - kena prakāreṇa sākṣatkartuṃ śaknuyām? rūpādirahitatayā mādṛśajanagrahaṇānarhatvāt, tat brahma bhāti kimu | sāmānyatayā prakāśate kim? yena mādṛśo'pi jñātuṃ prabhavet iti tarka upapadyeta | athavā, tat brahma vibhāti - viśeṣeṇa bhāsate, yena spaṣṭatayā mādṛśo'pi viśeṣeṇa sākṣātkartuṃ pārayet ityarthaḥ | ‘vā’ śabdaḥ vikalpārthakaḥ tena na vibhāti - na viśeṣato bhāsate ityartho labhyate | ato viśeṣarūpeṇa bhāsate na vā? iti praśno nissarati ityarthaḥ ||

5.14.p6

su. - ‘ teṣāṃ sukhaṃ śāśvatam ’ iti phalatayā prastutaṃ nityaṃ kiṃ tat? ityatrāha - tadetat iti | anirdeśyam - kimapi tat, idamiti paricchedānarham | yato vāco nivartante tai.u.2-28) | paramam - niratiśayam | yasmin anubhūyamāne, nāvaśiṣyate kimapi sukham; yaccāsyehāsti yacca nāsti sarvaṃ tadasmin samāhitam, kimatra pariśiṣyate | idaṃ ca yadanayā vallyā pūrvayā ca nirūpitaṃ paraṃbrahma na tato'nyat, ‘tadetat’ iti tadvido manyante | vivakṣitārthe āptasaṃvādaḥ pradarśyate - manyanta iti atha

Linked texts (1)