Kaṭha Upaniṣad 6.2.12
Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 6.2.12
- Language
- Sanskrit
6.2.12
vaidikādvacanādṛte katham tat upalabhyeta? yo vaidiko brahma astitvavādaḥ, tatra cet apramāṇyaśaṅkā na kathañcana tatsiddhiḥ | tadāstikānāmeva etatprakāśo na tu āsurāṇām |
pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca janā na vidurāsurāḥ |
na śaucaṃ nāpi cācāro na satyaṃ teṣu vidyate ||
asatyamapratiṣṭhaṃ te jagadāhuranīśvaram || bha.gī.16-7,8) te hi naṣṭātmānoslpabuddhayaḥ ||
6.2.12.p1
trayodaśo mantraḥ
6.2.12.p2
(paratattvamananena manasaśśuddhatā)
6.2.12.p3
astītyevopalabdhavyaḥ tattvabhāvena cobhayoḥ
6.2.12.p4
astītyevopalabdhasya tattvabhāvaḥ prasīdati ||
6.2.12.p5
pra.dī. - vedāntavākyopalabdha paratattvamananena pariśuddhāntaḥ karaṇavān bhavati ityāha - astītyeva iti | tattvabhāvena - tattvaṃ paratattvaṃ bhāvayati (anena), tattvabhāvanam antaḥkaraṇam, tena cakārāt vedāntavākyaiśca, astītyevopalabdhavyaḥ - paramātmā astītyeva upalabdhavyaḥ | ubhayoḥ - ubhābhyām ityarthaḥ | vedāntavākyāntarābhyām, astītyevopalabdhasya - paramātmā asti iti jñānavataḥ tattvabhāvaḥ1- antaḥkaraṇam, prasīdati - prasannaṃ bhavati nirduṣṭaṃ
6.2.12.p6
bhavati iti yāvat ||
6.2.12.p7
pra. - astītyeva iti | tattvaṃ bhāvayati iti tattvabhāvaḥ - antaḥkaraṇam | tena ca paramātmā asti ityeva upalabdhavyaḥ | vedāntavākyaiḥ asti iti upalabdhasya, manasā'pi astītyevaṃ manananididhyāsane kartavye ityarthaḥ |
6.2.12.p8
ubhayoḥ - hetvoḥ ubhābhyāṃ śabdamanorūpābhyām, astītyevopalabdhasya1 jñātavataḥ, bhuktā brāhmaṇāḥ itivat ayaṃ nirdeśaḥ | tattvabhāvaḥ prasīdati - manaḥ prasannaṃ bhavati, nirduṣṭaṃ bhavati ityarthaḥ ||
6.2.12.p9
ā.bhā. - śrutiśraddhālunā, sa paramātmā śrutivākyāt prathamataḥ astītyevopalabdhavyaḥ - astitvena rūpeṇa sāmānyato niścetavyaḥ | tadanantaram tattvabhāvena; tattvam - parabrahma, tasya bhāvaḥ- asādhāraṇo dharmo jagat kartṛtvādi satyaṃ jñānamanantam (tai āna-2) ityatra bodhitaḥ satyatvādiḥ vā tena rūpeṇa ca upalabdhavyaḥ - jñātavyaḥ | ubhayoḥ - astitvatattvabhāvayoḥ madhye, astītyevopa- labdhasya śrutivākyāt prathamataḥ astitvena rūpeṇa upalabdhimata upāsakasya, tattvabhāvaḥ - paramātmanaḥ asādhāraṇadharmaḥ satyattvādiḥ, prasīdati - sphuṭam avabhāsate tena asādhāraṇena dharmeṇa dharmiparamātmasvarūpaṃ yathāvat prakāśate | dharmasya dharmisamānasaṃvit saṃvedyatvāt iti bhāvaḥ |
6.2.12.p10
yadvā śrutivākyataḥ param asti iti upalabdhavyaḥ | tattvaṃ bhāvyate anena iti tattvabhāvaḥ- manaḥ, tenāpi param astīti upalabdhavyaḥ | ubhayoḥ iti ṣaṣṭhī sambandhasāmānye tṛtīyārthe | tena ubhābhyāṃ śrutimanobhyāṃ param astīti upalabdhasya upalabdhimataḥ tattvabhāvo manaḥ, prasīdati - nirmalaṃ bhavati; rāgādimalarahitaṃ bhavati ityarthaḥ |
6.2.12.p11
su. - astītyevopalabdhavyaḥ - taddaivīṃ sampadamabhijātena astītyeva jñātavyaḥ, śruteḥ viśvāsāt | na tu kutarkaiḥ tadvyākulayet | tadevam
Linked texts (1)
- Kaṭhopaniṣad — Sanskrit