Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 6.2.13

Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 6.2.13

Language
Sanskrit

6.2.13

āstikyena prathamam astīti sāmānyato viniścitaḥ ayaṃ puruṣaḥ, tattva bhāvena ca upalabdhavyaḥ | upalabdhasya ityanuṣajyate | tattvam - yāthārthyam, tadrūpo bhāvaḥ | yathāvasthita- svarūpeṇa jñātavya iti yāvat |
yadvā- tattvaṃ brahma, tathā ca kośaḥ tattvaṃ brahmaṇi yāthārthye iti| tasya bhāvaḥ - asādhāraṇo dharmaḥ | vivicya jñātavya ityetat | ubhayoḥ - jñātavyatayā nirdiṣṭayoḥ astitvatattvabhāvayormadhye, astītyevopalabdhasya - vinā aprāmāṇyā- śaṅkāmapradāya ca kutarkakṛtāsadvādānām avakāśamāśaye, yo nāmāstītyeva upalabdhaḥ jñātavān, bhuktāḥ brāhmaṇā itivat kartari nirdeśaḥ, tasya tattvabhāvaḥ yathāvasthitaṃ viviktaṃ tatsvarūpam, prasīdati - prasannaṃ bhavati, vinākalaṅkaleśaṃ sphuṭaṃ prakāśate | āstikyamahimnā iti bhāvaḥ | upalabdhasya1 iti karmaṇyeva vā ktaḥ, tasya yaḥ tattvabhāva ityapi anvayaḥ | āśayastu sa eva ||

6.2.13.p1

caturdaśo mantraḥ

6.2.13.p2

(viṣayaparāṅmukhāya paramātmānubhāvaḥ sulabhaḥ)

6.2.13.p3

yadā sarve pramucyante kāmā ye'sya hṛdi śritāḥ |

6.2.13.p4

atha martyo'mṛto bhavatyatra brahma samaśnute ||

6.2.13.p5

pra.dī. - dagdhadurviṣayasya prasanna manasaḥ, upāsana velāyāmapi brahmānubhavaḥ | asti ityāha - yadā sarve iti | yadā -yatkāle, asya -pūrvokta prasanna manasaḥ, hṛdi śritāḥ - hṛdayagatāḥ, kāmāḥ - durviṣayakakāmāḥ, pramucyante - nirgatāḥ bhavanti, atha - dehapatanānantaram, martyaḥ - nirduṣṭaprasannamanoviśiṣṭo janaḥ, amṛto bhavati - mukto bhavati | kiñca atra - ihalokavidyamānakālikopāsanavelāyāmapi, brahma - paraṃ brahmānubhavam, samaśnute - samyaganubhavati iti yāvat |

6.2.13.p6

pra. - yadā sarve pramucyante iti | kāmāḥ - durviṣayaviṣayakamanorathāḥ hṛdgatāḥ yadā śāntā bhavanti, tadā anantarameva ayam upāsakaḥ, amṛto bhavati viśliṣṭāśliṣṭapūrvottaraduritabharo bhavati ityarthaḥ| atra brahma samaśnute - atraiva upāsanavelāyāṃ brahmānubhavati ityarthaḥ | samānācā''sṛtyupakramādamṛtattvaṃ ca anupoṣya (bra.sū.4-2-7) ityatra bhāṣyam - anupoṣya śarīrendriyādisambandhamadagdhvaiva yat amṛtattvam uttarapūrvāghayoḥ aśleṣavināśarūpaṃ prāpyate, taducyate, yadā sarve pramucyante ityādikayā śrutyā ityarthaḥ | atra brahma samaśnute iti ca upāsanavelāyāṃ yo brahmānubhavaḥ tadviṣayam iti abhiprāyaḥ - iti ||

6.2.13.p7

ā.bhā. - brahmasākṣātkārasya hṛdayagranthivimokadvārā amṛtatvaprāptisādhakatvam ākhyāti - yadā sarve iti | asya - upāsakasya, hṛdi - antaḥkaraṇe, śritāḥ - vartamānāḥ, anādikālataḥ prarūḍhamūlā, ye kāmāḥ - śabdādiviṣayakarāgādayaḥ, te sarve yadā - tattvasākṣātkārodaye, pramucyante - vilīyante | atha sarvakāmavimokānantaraṃ, martyaḥ-upāsakaḥ jīvaḥ, amṛto bhavati - sañcitakarmaṇāṃ dagdhabījabhāvāt uttareṣāṃ karmaṇāñca asaṃśleṣāt saṃsārabījarahito bhavati | atra - prabodhadaśāyām upāsanākāle, brahma - paramātmānam, samaśnute - anubhavati | śarīrendriyādisambandhasattvakāle'pi jīvasya upāsakasya brahmānubhavo bhavati ityarthaḥ||

6.2.13.p8

su. - yogena ayaṃ labhya iti pūrvaṃ prastutam | tatra ca virodhī kāmaḥ, tasminnapunaraṅkura vilīne tat siddhiḥ ityāśayenāha - yadā iti | ye asya hṛdi śritāḥ - antaḥkaraṇamupādhimavalambya, ye - nāma śabdādiviṣayāḥ kāmāḥ - pratiphalaṃ pravardhamānā rūḍhamūlā abhūvan, te sarve yadā pramucyante svayameva viśīryante, apunaraṅakuramapasaranti svayameva | atha sa martyaḥ atra

Linked texts (1)