Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 1.15

Commentary of Upaniṣadbrahmayogin 1.15

Language
Sanskrit

1.15

svaprasādalabdhanāciketacayanaṃ tatphalaṃ ca stauti—triṇāciketastribhiḥ iti | yena niṣkāmadhiyā triḥkṛtvo nāciketo'gniścitaḥ sa triṇāciketaḥ yajamānaḥ | "yaṃ yaṃ kratumadhīte tena tenāsyeṣṭaṃ bhavati," "mātṛmān pitṛmānācāryavān" ityādiśrutyanurodhenāgnividyādhyayanatajjñānatadanuṣṭhānaiḥ sanmārganetṛmātṛpitrācāryaiḥ śrutismṛtiśiṣṭaiḥ pratyakṣānumānāgamairvā tribhiḥ tribhiḥ sandhi vidheyatāṃ etya | ijyādhyayanadānānāṃ kartā trikarmakṛt dehatrayātiriktajñānato dehaprasaktajanmamṛtyū tarati | kiñca svavivṛttaprapañcāpavādādhikaraṇatvena sarvatra bṛhaṃṇāt brahma pratyagabhinnamityarthaḥ | svājñadṛṣṭyā tajja iva bhātīti tajjaḥ | sa cāsau jñaśceti brahmajajñaḥ sarvajñaḥ parameśvarastam | svāropitaprapañcadyotanāt devam | brahmādibhirapi īḍyam | ayamahamasmīti viditvā aparokṣato nicāyya anubhūya imāṃ aihikaprapañcoparatasiddhāṃ śāntiṃ sālokyādimuktimatiśayena niṣkāmabuddhyā jñānakarmasamuccayānuṣṭhānena eti | catuṣpadaikyasamaye mukto'pi bhavatītyarthaḥ |
evaṃpṛṣṭavate tatprativacanaṃ mṛtyuruvāca sarve vedā iti | ṛgādicaturvedapravibhaktāśītyadhikaśatottarasahasraśākhāmastakāyamānasarvavedāntāḥ yat brahmamātrapadaṃ “ anyadeva tadviditādatho aviditādadhi ”, “ manmātramamadanyat ” “ brahmamātramasanna hi ”,
siddhānto'dhyātmaśāstrāṇāṃ sarvāpahnava eva hi | nāvidyāstīha no māyā śāntaṃ brahmedamaklamam ||
ityādivākyaiḥ āmananti pratipādayanti | yatprāptyarthāni sarvāṇi kṛcchracāndraāyaṇāditapāṃsi yadvadanti | yadarthānītyetat yan brahmāpti icchanto gurukulavāsapurassaraṃ brahmacaryaṃ anyadvā caranti tatpadaṃ jñātumicchate tubhyaṃ tadetat brahmayāthātmyaṃ saṅgraheṇa bravīmi | kiṃ tat ? ityata āha omityetam iti | ṣoḍaśāvayavabrahmapraṇavapravibhaktavyaṣṭisamaṣṭyātmakajāgrajjāgradāditadvyaṣṭīśaviśvaviśvāditatsamīśavirāḍvirāḍāditadubhayeśotrotrādicatuṣpañcadaśakalanāpahnavasiddhaturyaturyacaitanyaṃ etadeva omiti īritam | taddhi brahmayāthātmyaṃ mattastvayā bubhutsitamityarthaḥ | “ oṅkārāgravidyotaṃ turyaturyam ” iti śruteḥ |

Linked texts (1)