Kauṣītaki Upaniṣad 1.6.4
Kauṣītakyupaniṣaddīpikā (Śaṅkarānanda) 1.6.4
- Language
- Sanskrit
1.6.4
pādadvayākhyema karaṇena sādhidaivikenetyanena prakāreṇa | pṛcchati kena karaṇena dhiyo buddhivṛttīḥ, vijñātavyaṃ dhiyāṃ viṣayajñānaṃ, kāmān vividhecchāparaparyāyarūpānityanena prakāreṇa | uttaramāha prajñayā svayaṃprakāśenātmabodhena | yadyapi sarvamidamanayaivāpyate tathāpi vāgādikaṃ nāmādyavāptau sākṣātkaraṇamasti vyavadhāyakaṃ na tvevaṃ buddhādau kiñcidasti | yadyapi sukhaduḥkhe api prajñaikavedye tathāpi mama pāde sukhaṃ śirasi ca duḥkhamityādipratyayānusāreṇa śarīreṇetyuktaṃ | yadyapi nāmamātrāptau karaṇaṃ vāk prāṇasya jīvanamantareṇa na karaṇaṃ, manaśca sarvopalabdhisādhāraṇakaraṇaṃ tathāpi strīpuṃvyaktivat jhaṭityeva napuṃsakavyaktervāhyakaraṇaiḥ pratyayānudayādasti napuṃsakādhigame manaso'bhyadhiko vyāpāro yatastata uktaṃ manasā napuṃsakānīti| prāṇasya jīvanamantareṇa akaraṇasyāpi vāgvyāpārasahakāritvādvākprāṇau nāmāptau karaṇaṃ bhavataḥ | sthite ca karaṇatve prāṇasya puruṣatvādvācaḥ strītvācca vākprāṇayorvibhāgena karaṇatvamaviruddhaṃ | pratardanāgnihotre ca vākprāṇayornāmāptau karaṇatvamarthādavakṣyati yāvadvā ityādinā (a02|kha05)| iti brūyādvyākhyātaṃ | taṃ pādena paryaṅkamārūḍhamuktottaravādinamāha paryaṅkastho brahmā brūte |
Linked texts (1)
- Kauṣītakibrāhmaṇopaniṣad — Sanskrit