Kauṣītaki Upaniṣad 3.2
Kauṣītakibrāhmaṇopaniṣad (complete text) 3.2
- Language
- Sanskrit
3.2
sa hovāca prāṇo'smi prajñātmātaṃ māmāyuramṛtamityupāssva āyuḥ prāṇaḥ prāṇo
vā āyuḥ prāṇaevāmṛtam yāvaddhyasmiñśarīre prāṇo vasati tāvadāyuḥ prāṇena hyevāmuṣmim̐lloke'mṛtatvamāpnoti prajñayā satyaṃ saṃkalpam sa yo mamāyuramṛtamityupāste sarvamāyurasmim̐lloka eti āpnotyamṛtatvamakṣitiṃ svarge
loke taddhaika āhurekabhūyaṃ vai prāṇā gacchantīti na hi kaścana śaknuyātsakṛdvācānāma prajñāpayituṃ cakṣuṣā rūpaṃ śrotreṇa śabdaṃ manasā dhyātumityekabhūyaṃ vaiprāṇāḥ ekaikametāni sarvāṇyeva prajñāpayanti vācaṃ vadantīṃ sarve prāṇāanuvadanti cakṣuḥ paśyatsarve prāṇā anu paśyanti śrotraṃ śṛṇvatsarve prāṇāanuśṛṇvanti mano dhyāyatsarve prāṇā anudhyāyanti prāṇaṃ prāṇantaṃ sarveprāṇā anuprāṇantīti evamu haitaditi hendra uvāca asti tveva prāṇānāṃniḥśreyasamiti
Indra said: 'I am prâna, meditate on me as the conscious self (pragñâtman), as life, as immortality. Life is prâna, prâna is life. Immortality is prâna, prâna is immortality. As long as prâna dwells in this body, so long surely there is life. By prâna he obtains immortality in the other world, by knowledge true conception. He who meditates on me as life and immortality, gains his full life in this world, and obtains in the Svarga world immortality and indestructibility.'
(Pratardana said): 'Some maintain here, that the prânas become one, for (otherwise) no one could at the same time make known a name by speech, see a form with the eye, hear a sound with the car, think a thought with the mind. After having become one, the prânas perceive all these together, one by one. While speech speaks, all prânas speak after it. While the eye sees, all prânas see after it. While the car hears, all prânas hear after it. While the mind thinks, all prânas think after it. While the prâna breathes, all prânas breathe after it.'
'Thus it is indeed,' said Indra, 'but nevertheless there is a pre-eminence among the prânas.
3.2.p1
jīvati vāgapeto mūkānhi paśyāmo jīvati cakṣurapeto'ndhānhi paśyāmo
3.2.p2
jīvati śrotrāpeto badhirānhi paśyāmo jīvatimanopeto bālānhi paśyāmo
3.2.p3
jīvati bāhucchinno jīvatyūrucchinna iti evaṃ hi paśyāma iti atha khalu prāṇa
3.2.p4
eva prajñātmedaṃ śarīraṃ parigṛhyotthāpayati tasmādetadevo'thamupāsīta yo vai prāṇaḥ
3.2.p5
sā prajñā yā vā prajñā saprāṇaḥ saha hyetāvasmiñśarīre vasataḥ sahotkrāmatastasyaiṣaiva dṛṣṭiḥ etadvijñānam yatraitatpuruṣaḥ suptaḥ svapnaṃ na kaṃcana
Translations (1)
- The Upanishads, Part I (SBE 1) — Friedrich Max Müller 1879, English
Commentaries (3)
- Kauṣītakyupaniṣaddīpikā (Śaṅkarānanda) — Śaṅkarānanda, Sanskrit
- Commentary of Upaniṣadbrahmayogin — Upaniṣadbrahmayogin, Sanskrit
- Kauṣītakyupaniṣadbhāṣya (Raṅgarāmānuja) — Raṅgarāmānuja Muni, Sanskrit
Other recensions (1)
- Kauṣītakibrāhmaṇopaniṣad — Sanskrit
Linked texts (2)
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Upaniṣatsaṃgraha — Sanskrit