Pramāṇa · Search · About · API

Kena (Talavakāra) Upaniṣad 3.1

Kenaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 3.1

Language
Sanskrit

3.1

brahma ha devebhyo vijigye | tasya ha brahmaṇo vijayo
devā amahīyanta | ta ekṣanta, asmākamevāyaṃ
vijayo'smākamevāyaṃ mahimeti ||

3.1.p1

[ devānām ahaṅkārapradarśanam ]

3.1.p2

pra.di. - ātmanā vindate vīryam ityuktārthabodhakākhyāyikāmāha - brahma ha iti | ha prasiddhau | brahma - paraṃ brahma, kartṛpadam | devebhyaḥ1 indrādidevebhyaḥ , caturthī; devānāmanugrahārtham ityarthaḥ | prasiddhadevāsurayuddhasamaye maryādāsetuvidārakā- surān, vijigye - jitavām | tasya - aparimitaśaktiviśiṣṭasya, brahmaṇaḥ - parabrahmaṇaḥ , vijaye sati devāḥ - agnīndrādidevāḥ , amahīyanta - pūjitā abhavan | te - labdhajayatvāt svaśaktyanabhijñāḥ , devāḥ - agnīndrādidevāḥ, ayaṃ vijayaḥ - parabrahmakartṛkavijayaḥ2 asmākameva - asmadīya eva3 , iti aikṣanta - paśyanti4 amanyanta ityarthaḥ | ayam - sarvajetṛtvarūpaḥ , mahimā ca -

3.1.p3

sāmarthyaṃ ca asmākameva - asmadīya eva, ityamanyanta ityarthaḥ |

3.1.p4

[ suravijaya ākhyāyikā ]

3.1.p5

pra.- ātmanā vindate vīryam - ityuktārthe ākhyāyikāmāha - brahma ha devebhyo vijigye | paramātmā devānāmanugrahārthamasurādīn , śatrūn vijitavān | tasya ha brahmaṇo1 vijaye devā amahīyanta | brahmakartṛkavijaye sati devāḥ pūjitā abhavan | ta aikṣanta asmākamevāyaṃ vijayo'smākamevāyaṃ mahimeti | devāḥ, ayamasuravijayo'smatkartṛka eva, tadanukūlasāmarthyādikamapi asmadīyameva ityamanyanta |

3.1.p6

[ parameśvarāhitaśaktikaṃ sarvam svakāryasamartham ]

3.1.p7

ā.bhā. - na kevalaṃ manaḥprāṇaprabhṛtīnāṃ paramātmapreritānāmeva svasvakāryakaraṇasāmarthyam; api tu devādīnāṃ sāmarthyavattayā prasiddhānāṃ cetanānāmapi parameśvarāhitaśaktīnāmeva svasvakāryaviśeṣakartṛtvam; nānyatheti ākhyāyikāmukhena pradarśayati guruḥ - [ brahma ha devebhyaḥ iti] |

3.1.p8

brahma - sakalacidacidantarniyamanakartṛ, paramapuruṣa iti yāvat | purā devāsurasaṃgrāme devebhyaḥ - devānāṃ kṛte, deveṣvāviśya tatkaraṇabalādhānena vijigye - asurān vijitavat | ha śabdo niścayena etanniścitam ityarthaḥ | atha vijayānantaram tasya - deveṣvāviṣṭasya brahmaṇovijaye - brahmakartṛke asuravijaye satyapi, tadajānantaḥ devā amahīyanta - svamahatvamamanyanta ahaṅkāravanto'bhavan iti bhāvaḥ | ha śabdo'trāścarye | brahmanimittakavijaye'pi ete ahaṅkāriṇa iti āścaryametat iti bhāvaḥ |

3.1.p9

te - devāḥ ahaṃkāravaśāt aikṣanta - īkṣaṇaṃ kṛtavantaḥ | īkṣaṇaprakāramevāha - ayam - pratyakṣaviṣayo vijayaḥ - asuraparābhavalakṣaṇaḥ;

Linked texts (1)