Pramāṇa · Search · About · API

Kena Upanishad 3.2

Kenaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 3.2

Language
Sanskrit

3.2

asmākam - indrādīnāmeva; natvanyasya kasyacit, ayaṃ mahimā - sarvajantukṛtastutipujādirūpaṃ mahattvam asmākameva - indrādīnāṃ, na aparasya iti vyajānan |
[ indriyāṇāṃ kāryakaraṇaśaktikatve ākhayāyikā ]
su - evaṃ prathamadvitīyakhaṇḍābhyāṃ praśna-prativacanamukhena karaṇādhipasvarūpamuktvā, tṛtīyakhaṇḍe etadāhitakaraṇaśaktikānāmeva tattatkāryaviśeṣakṛrtṛtvasāmarthyam ākhyāyikāmupakhenāha - brahmeti | brahma purā devāsurasaṃgrāme, devebhyaḥ - devānāṃ nimitte, vijigye - vijayamakarot | devānāmantaryāmitayā sthitaṃ brahma, teṣāṃ karaṇabalāpādanena vijayaṃ tebhyaḥ prāyacchat iti bhāvaḥ | tadānīṃ te devā amahīyanta - pujitā abhavan | atha ahaṃbhāvena asmākamevāyaṃ vijayaḥ, asmākamevāyaṃ mahimā, iti aikṣanta - amanyanta |
taddhaiṣāṃ vijajñau | tebhyo ha prādurbabhūva | tatra vyajānata (nta)
kimidaṃ yakṣamiti ||

3.2.p1

[ devānām anugrahaḥ ]

3.2.p2

pra.dī.- taddhaiṣām iti | tat ha eṣām iti padacchedaḥ | tat - paraṃ brahma, kartṛ; eṣām - dehābhimānidevānām, tat - pūrvoktājñānaṃ vijajñau ha - jñātavat kila, tebhyaḥ - devebhyaḥ , bhagavanmahimānabhijñadevānugrahārtham ityarthaḥ ; prādurbabhūva ha - paramātmā yakṣarūpeṇa prādurbabhūva kila! ha iti kilārthakaḥ | tat - yakṣarūpam na vyajānanta - paraṃ brahma iti na vyajānanta - devā na jñātavanta ityarthaḥ | yakṣam - pūjyam, idam - īdṛśaṃ vastu kim - kimiti amanyanta1 ityarthaḥ |

3.2.p3

[ yakṣāvatāraḥ ]

3.2.p4

pra. - taddhaiṣāṃ vijajñau | tādṛśaṃ teṣām abhimānaṃ paramātmā jñātavān ityarthaḥ | tebhyo ha prādurbabhūva teṣāṃ devānām anugrahārthaṃ tat brahma yakṣarūpaṃ prādurbhūtam | tanna vyajānata kimidaṃ yakṣamiti - etat yakṣasvarūpaṃ kimiti te devā na vyajānata - na jñātavanta ityarthaḥ2 |

3.2.p5

[ yakṣāvirbhāvaḥ ]

3.2.p6

ā.bhā. - brahma sarvajñaḥ paramapuruṣaḥ eṣām - devānāṃ svanimittakavijayā- bhimānavatām tat - ahaṅkārapūrvakamīkṣaṇam asmākamevāyaṃ vijayaḥ ityādirūpam vijajñau - ajānāt | anantaraṃ brahma tebhyaḥ - devebhyaḥ, devānāṃ kṛte, devān svātmabodhadānenānugrahītuṃ, prādurbabhūva - yakṣasvarūpeṇa prakaṭamabhūt | ha iti niścaye | tat - yakṣasvarūpeṇa āvirbhūtaṃ brahma kimidaṃ yakṣamiti devā na vyajānanta - na jñātavantaḥ | abhimānādidoṣadūṣitāntaḥkaraṇatayā devā yakṣarūpeṇāvirbhūtamapi brahma, brahmatvena niścetuṃ nāśaknuvan iti bhāvaḥ |

Linked texts (1)