Pramāṇa · Search · About · API

Kena Upanishad 3.3.4

Kenaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 3.3.4

Language
Sanskrit

3.3.4

[ yakṣāvirbhāvaḥ ]
su - brahma ityanuṣaṅgaḥ | eṣām - devānām tat - uktam abhimānam brahma vijajñau | tebhyaḥ ahaṅkārāpanodanena tānanugrahītuṃ, prādurbabhūva - yakṣarūpamāvirbabhūva | yakṣaṃ tat - yakṣarūpam āvirbhūtaṃ brahma, kimidam ? iti na vyajānanta |
te'gnimabruvan , jātavedaḥ ! etadvijānīhi
kimetadyakṣamiti ! tatheti | tadabhyadravat |
tamabhyavadat ko'sīti | agnirvā ahamasmītya-
bravīt, jātavedā vā ahamasmīti ||

3.3.4.p1

[ agneḥ yakṣasamīpamanam ]

3.3.4.p2

pra.dī. - te'gnim iti | te - bhagavanmahimānabhijñāḥ devāḥ, agnim akhilavastudahanasamarthaṃ jātavedasam abruvan - uktavantaḥ | he jātavedaḥ etat - asmaccakṣurgocaram, yakṣaṃ vijānīhi - viśeṣato budhyasva | kimetadyakṣamiti uktavantaḥ | tatheti | tat - yakṣam abhyadrava t tatpratigatavān agniḥ | tam - agniṃ, yakṣam1 abhyavadat ko'sīti - kastvamiti abravīt | agnirvā ahamasmi - sarvavastudahanasamartho'ham asmi iti jātavedā ahamasmi iti - jātam utpannaṃ vetti iti vyutpattyā, sarvajño'hamiti; vida-jñāne (dhā.pā.1064) agniḥ avadat svasāmarthyamuktavān ityarthaḥ |

3.3.4.p3

[ agneḥ brahmaṇā samāgamaḥ ]

3.3.4.p4

pra.- te'gnimabruvan ...................kimetadhakṣamiti | jātavedaḥ etādvijānīhi kimetajhakṣamitityuktavantaḥ | tatheti | tadabhyadravat ...........

3.3.4.p5

jātavedā vā ahamasmīti | tatheti sa yakṣasamīpaṃ gataḥ tena ko'sīti pṛṣṭaḥ , agniḥ, jātavedāḥ iti prasiddhaṃ nāmadvayamuktavān 2 ityarthaḥ |

3.3.4.p6

[ agni - yakṣasaṃvādaḥ agneḥ parābhavaśca ]

3.3.4.p7

ā.bhā. te - evaṃ yakṣarūpaṃ brahma ajānanto devāḥ agnim - agragamanakartāraṃ sarvatastejasvinaṃ devam agranāmānam abruvan - uktavantaḥ | he jātavedaḥ - agne etat - asmābhiḥ sarvaiṃḥ dṛśyamānaṃ vijānīhi - viśeṣato'vagaccha; etat - idaṃ puraḥsthitaṃ yakṣaṃ kim ? devādiṣu katamat iti ; devādiṣu madhye etat dṛśyamānaṃ yakṣātmakaṃ kimiti viśeṣarūpeṇa niścinu | evaṃ devaiḥukto'gniḥ uvāca tatheti; yat bhavadbharādiśyate, tat karaṣyāmi iti svīkṛtavān ityarthaḥ |

3.3.4.p8

svīkṛtadevavacano'gniḥ tat - yakṣasvarūpeṇāvasthitaṃ bahma abhi - ābhimukhyena adravat (brahma) samīpaṃ gatavāt | drugatau (dhā.pā.945) dhātuḥ | abhimukhamāgataṃ jijñāsāvantaṃ vahnidevaṃ tat brahma abhyavadat - papraccha ko'si - matsamīpamāgataḥ tvaṃ ko bhavasi ? ityarthaḥ | evaṃ pṛṣṭaḥ agniḥ abravīt - uktavān | agniḥ agnināmā vai - prasiddho'haṃ sarveṣāmasmi, jātavedāḥ - jātavedonāmnā vai - prasiddhaḥ ahamasmi - sarveṣām , ityuktavān ityarthaḥ |

3.3.4.p9

[ agni - yakṣasaṃvādaḥ ]

Linked texts (1)