Kena Upanishad 3.3.4
Kenaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 3.3.4
- Language
- Sanskrit
3.3.4
[ yakṣāvirbhāvaḥ ]
su - brahma ityanuṣaṅgaḥ | eṣām - devānām tat - uktam abhimānam brahma vijajñau | tebhyaḥ ahaṅkārāpanodanena tānanugrahītuṃ, prādurbabhūva - yakṣarūpamāvirbabhūva | yakṣaṃ tat - yakṣarūpam āvirbhūtaṃ brahma, kimidam ? iti na vyajānanta |
te'gnimabruvan , jātavedaḥ ! etadvijānīhi
kimetadyakṣamiti ! tatheti | tadabhyadravat |
tamabhyavadat ko'sīti | agnirvā ahamasmītya-
bravīt, jātavedā vā ahamasmīti ||
3.3.4.p1
[ agneḥ yakṣasamīpamanam ]
3.3.4.p2
pra.dī. - te'gnim iti | te - bhagavanmahimānabhijñāḥ devāḥ, agnim akhilavastudahanasamarthaṃ jātavedasam abruvan - uktavantaḥ | he jātavedaḥ etat - asmaccakṣurgocaram, yakṣaṃ vijānīhi - viśeṣato budhyasva | kimetadyakṣamiti uktavantaḥ | tatheti | tat - yakṣam abhyadrava t tatpratigatavān agniḥ | tam - agniṃ, yakṣam1 abhyavadat ko'sīti - kastvamiti abravīt | agnirvā ahamasmi - sarvavastudahanasamartho'ham asmi iti jātavedā ahamasmi iti - jātam utpannaṃ vetti iti vyutpattyā, sarvajño'hamiti; vida-jñāne (dhā.pā.1064) agniḥ avadat svasāmarthyamuktavān ityarthaḥ |
3.3.4.p3
[ agneḥ brahmaṇā samāgamaḥ ]
3.3.4.p4
pra.- te'gnimabruvan ...................kimetadhakṣamiti | jātavedaḥ etādvijānīhi kimetajhakṣamitityuktavantaḥ | tatheti | tadabhyadravat ...........
3.3.4.p5
jātavedā vā ahamasmīti | tatheti sa yakṣasamīpaṃ gataḥ tena ko'sīti pṛṣṭaḥ , agniḥ, jātavedāḥ iti prasiddhaṃ nāmadvayamuktavān 2 ityarthaḥ |
3.3.4.p6
[ agni - yakṣasaṃvādaḥ agneḥ parābhavaśca ]
3.3.4.p7
ā.bhā. te - evaṃ yakṣarūpaṃ brahma ajānanto devāḥ agnim - agragamanakartāraṃ sarvatastejasvinaṃ devam agranāmānam abruvan - uktavantaḥ | he jātavedaḥ - agne etat - asmābhiḥ sarvaiṃḥ dṛśyamānaṃ vijānīhi - viśeṣato'vagaccha; etat - idaṃ puraḥsthitaṃ yakṣaṃ kim ? devādiṣu katamat iti ; devādiṣu madhye etat dṛśyamānaṃ yakṣātmakaṃ kimiti viśeṣarūpeṇa niścinu | evaṃ devaiḥukto'gniḥ uvāca tatheti; yat bhavadbharādiśyate, tat karaṣyāmi iti svīkṛtavān ityarthaḥ |
3.3.4.p8
svīkṛtadevavacano'gniḥ tat - yakṣasvarūpeṇāvasthitaṃ bahma abhi - ābhimukhyena adravat (brahma) samīpaṃ gatavāt | drugatau (dhā.pā.945) dhātuḥ | abhimukhamāgataṃ jijñāsāvantaṃ vahnidevaṃ tat brahma abhyavadat - papraccha ko'si - matsamīpamāgataḥ tvaṃ ko bhavasi ? ityarthaḥ | evaṃ pṛṣṭaḥ agniḥ abravīt - uktavān | agniḥ agnināmā vai - prasiddho'haṃ sarveṣāmasmi, jātavedāḥ - jātavedonāmnā vai - prasiddhaḥ ahamasmi - sarveṣām , ityuktavān ityarthaḥ |
3.3.4.p9
[ agni - yakṣasaṃvādaḥ ]
Linked texts (1)
- Kenopaniṣad — Sanskrit