Khilakanda 15

Khilakāṇḍa 15

Language: Sanskrit

15.15 — 1 part

15.1

yo ha vai jyeṣṭha̱ñca śreṣṭha̱ñca veda̍ | jyeṣṭhaśca̱ śreṣṭha̍śca svānā̍mbhavati prāṇo
vai jyeṣṭhaśca̱ śreṣṭha̍śca jyeṣṭhaśca̱ śreṣṭha̍śca svānā̍mbhavatyapi ca yeṣā̍mbubhū̱ṣati
ya'eva̱mveda̍

15.1-2

yo ha vai jyeṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca veda | jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca svānāṃ bhavati | prāṇo vai jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca
jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca svānāṃ bhavati | api ca yeṣāṃ bubhūṣati | ya evaṃ veda

15.2

yo ha vai vyasiṣṭhāṃmveda | vyasiṣṭhaḥ svānāmbhavati vāgvai vyasiṣṭhā vyasiṣṭhaḥ
svānāmbhavati ya ' evamveda

15.3

yo ha vai ppratiṣṭhāmveda | ppratiṣṭhiti same ppratiṣṭhiti durge cakṣurvai
ppratiṣṭhā cakṣuṣā hi same ca durge ca ppratiṣṭhiti pratiṣṭhati same ppratiṣṭhiti durge ya ' evamveda

15.2-2

yo ha vai vasiṣṭhāṃ veda | vasiṣṭhaḥ svānāṃ bhavati | vāgvai vasiṣṭhā | vasiṣṭhaḥ svānāṃ bhavati | ya evaṃ
veda

15.3-2

15.4

yo ha̱ vai sa̱mpada̱mved | sa̱dhūm̐ hāsmai padyate yaṅkāmaṅkāmayate śrotra̱mvai
sampacchrotre̱ hīme sa̱rvve mvedā' abhi̱sampannāḥ sa̱dhūm̐ hāsmai padyate yaṅkāmaṅkāmayate ya̱' evamved

15.5

yo ha̱ vā' āyatanamved | ( dā ) āyatanam̐ svānāma̱vatyāyatanañjanānāmmano vā' āyatanamāyatanam̐ svānāma̱vatyāyatanañjanānāṃ .
ya̱' evamved

15.6

yo ha̱ vai pprajā̍timved | ppra̱jāyate ppra̱jayā pa̱śubhī reto vai pprajātiḥ
pprajāyate ppra̱jayā pa̱śubhi̱ryya'evamved

15.7

te̱ heme̍ pprā̱ṇāḥ | ( ' ) aha̍m̐śreyase vivada̱mānā̱ brahma̍ jagmuḥ ꣕ ko no̱
vyasi̍ṣṭha̱'iti̱ taddho̍vāca̱ yasmi̍nvva̱'utkrānte̱ 'idam̱̐ śarīra̍mprāpīyo manyate
su vo̱ vyasi̍ṣṭha̱'iti̍

vāggho̍ccakrāma | sā saṃvvatsara̱mproṣyāgutyo̍vāca kathamaśakata madṛte
jīvi̱tumiti̱ te ho̍curyyathā kaḍā'avada̱nto vācā̱ pprāṇa̍ntaḥ pprā̱ṇena
paśyantaśccakṣu̍ṣā śrṛṇvuntaḥ śrotreṇa vidvām̐so̱ muna̍sā ppra̱jāya̍mānā reta̍sai̱vamajī̍viṣūme̱ti ppravi̍veśa ha̱ vvāk

15.9

( kkhu ) cakṣurhoccakrāma | tatsaṃvvatsara̱mproṣyāgutyo̍vāca kathamaśakata
madṛte jīvi̱tumiti̱ te ho̍curyyathā'ndhā̱'apaśyantaśccakṣu̍ṣā pprāṇa̍ntaḥ
prā̱ṇena̍ vvada̱nto vā̱cā śrṛṇva̱ntaḥ śrotre̍ṇa vi̱dvām̐̍so mana̍sā pra̱jāya̍mānā re̱tasai̱vama̍jīvi̱ṣmeti̱ pra̱viveśa̍ ha̱ cakṣu̍ḥ

15.10

śrotram̐̍ hoccakrāma | tatsaṃvvatsa̱rampro̱ṣyāga̍tyovāca ka̱thuma̍śakata ma̱dṛte
jīvi̱tumi̍ti te hocu̱ryyathā̍ badhi̱rā'a̍śṛṇva̱ntaḥ śrotre̍ṇa prā̱ṇanta̍ḥ prā̱ṇena̍
vvada̱nto vā̱cā paśya̍ntaścakṣu̍ṣā vi̱dvām̐̍so mana̍sā pra̱jāya̍mānā re̱tasaivama̍jīvi̱ṣmeti̱ pra̱viveśa̍ ha̱ śrotra̍m

15.11

( mmu ) mano̍ hoccakrāma | tatsaṃvvatsa̱rampro̱ṣyāga̍tyovāca ka̱thuma̍śakata ma̱dṛte
jīvi̱tumi̍ti te hocu̱ryyathā̍ mu̱gdhā'a̍vidvām̐so mana̍sā prā̱ṇanta̍ḥ prā̱ṇena̍
vvada̱nto vā̱cā paśya̍ntaścakṣu̍ṣā śrṛṇva̱ntaḥ śrotre̍ṇa pra̱jāya̍mānā re̱tasai̱vama̍jīvi̱ṣmeti̱ pra̱viveśa̍ ha̱ mana̍ḥ

15.12

(no) reto̍ hoccakrāma | tatsaṃvvatsa̱rampro̱ṣyāga̍tyovāca ka̱thuma̍śakata ma̱dṛte
jīvi̱tumi̍ti te hocu̱ryyathā̍ klī̱bā'a̍pra̱jāya̍mānā re̱tasā̍ prā̱ṇanta̍ḥ prā̱ṇena̍
vvada̱nto vā̱cā paśya̍ntaścakṣu̍ṣā śrṛṇva̱ntaḥ śrotre̍ṇa vi̱dvām̐̍so mana̍sai̱vama̍jīvi̱ṣmeti̱ pra̱viveśa̍ ha̱ reta̍ḥ

15.13

( tto'tha ) atha̍ ha prā̱ṇa'u̍tkrami̱ṣyan | ( nya ) yathā̍ mahāsu̱haya̍ḥ
saindha̍vaḥ ṣaḍbīśaśaṅkūntsambṛ̍hedevaim̐ haivaimānprāṇāntsamu̍vavarha te̱ hocurmā̍
bhagava'utkra̍mī̱rna vai śa̍kṣyāmastvadṛte jīvi̱tumiti̱ tasya̍ vai me baliṅkuruteti
tatheti̍

15.14

sā ha̱ vāgu̍vāca | yadvā'a̱haṃ vasi̍ṣṭhā'smi tvantadvasiṣṭho'sīti̱ cakṣu̍ryyadvā'a̱hamprati̍ṣṭhā'smi tvantutprati̍ṣṭho'sīti̱ śrotra̱ṃ yadvā'a̱ham̐ saṃpa̍dasmi tvantutsampa̱dasī̍ti̱ mano̍ yadvā'a̱hamāya̍tanama̱smi tvantudāya̍tanamasīti̱ reto yadvā'a̱hampra̱jāti̍rasmi tvantatpra̱jātirasīti̱ tasyo me kimunna̍ṃ
kimvāsa̱'iti̱ yadi̱daṃ kiñcā śva̍bhya'ākri̱mibhya̱'ākīṭapata̱ṅgebhya̍statte
'nna̱māpo̱ vāsa̱'iti̱ na ha vā̱'asyā̍na̱nnaṃ ja̱gdhambhavati nānannamprati̍gṛhītaṃ
̱ya'e̱vame̱tadana̍syānna̱mved

15.13-2

bruvata | 'yathā' loke mahāṃścāsau suhayaśca 'mahāsuhayaḥ' | mahān parimāṇataḥ suhayaḥ śobhano hayo lakṣaṇopetaḥ | siṃdhudeśe bhavaḥ 'saindhavaḥ' abhijanataḥ | 'paḍbīśaśaṃkūn' pādabaṃdhana rankān śaṃkūn ṣaḍvīśāśca te śaṃkavaśca tān 'saṃvṛhet' udyacchet yugapadutkhanet aśvārohe ārūḍhe parīkṣaṇāya | 'evaṃ ha' eva 'imān'
vāgādīn 'prāṇān' 'saṃvavarha' udyatavān svasthānāt aṃśitavān | 'te' vāgādayaḥ 'ūcuḥ'
he 'bhagavaḥ' ! bhagavan ! 'mā utkramīḥ' yasmāt 'na vai śakṣyāmaḥ' 'tvadṛte' tvāṃ vinā 'jīvituṃ' | yadyevaṃ
mama śreṣṭhatā vijñātā bhavadbhiḥ ahamatra śreṣṭha iti | 'tasya vai me' mama 'baliṃ kuruta' karaṃ kuruta karaṃ prayacchateti
ayaṃ ca prāṇasaṃvādaḥ kalpito viduṣaḥ śreṣṭhaparīkṣaṇaprakāropadeśaḥ | anena hi prakāreṇa vidvān ko nu khalu atra
śreṣṭha iti parīkṣaṇaṃ karoti | sa eṣa parīkṣaṇaprakāraḥ saṃvādabhūtaḥ kathyate | na hi anyathā saṃhatyakāriṇāṃ satāṃ
eṣāṃ aṃjasaiva saṃvatsaramātrameva ekaikasya nirgamanādi upapadyate | tasmāt vidvānevānena prakāreṇa vicārayati vāgādīnāṃ pradhānaṃ bubhutsuḥ upāsanāya

15.15

prathamaṃ balidānāya pravṛttā 'vāk sā ha' kila 'uvāca' uktavatī | 'yadvai ahaṃ vasiṣṭhā asmi' yanmama
vasiṣṭhatvaṃ 'tat tvaṃ vai' tattena vasiṣṭhaguṇena 'tvaṃ tadvasiṣṭho'sīti' | yadvā 'ahaṃ pratiṣṭhā asmi' 'tvaṃ tatpratadvidvāgūm̐saḥ śrotriyāḥ | ( 5 ) aśiṣyanta 'ācāmantyaśitvā''cāma̱nyetai̱meva ta̱dana̱mana̱gnaṃ ku̱rvvanto manyante ta̱smāde̱vambi̱daśiṣya̱nnācā̍me
da̱śitvā''cā̍mede̱tumeva ta̱dana̱mana̱gnaṅkurute

15.15.p1

iti caturddaśe kāṇḍe saptamaprapāṭhake bṛhadāraṇyakopaniṣadi pañcamaprapāṭhake tṛtīyaṃ brāhmaṇam

15.3-3

(7) 5

Linked texts (7)

Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
Mādhyandina — Sanskrit
Kāṇva — Sanskrit
Śatapathabrāhmaṇa or Bṛhadāraṇyakabrāhmaṇa — Sanskrit
Bṛhadāraṇyaka — Sanskrit
Mantrapuṣpa — Sanskrit
Īśādyupaniṣadaḥ — Sanskrit