Khilakanda (Khilakāṇḍa)

खिलकाण्ड

Adhy. 5 and 6 of the Bṛhadāraṇyaka.

Language: Sanskrit
Date: 700 BCE – 200 CE
Extent: 196 passages, 3,894 words
Text: partly digitised
Source: archiveorg · Shatapatha Brahmana Part 5 Brihadaranyaka Upanishad Vasudeva Prakashika By Vasudeva Brahma Bhagavat Sanskrit… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

1 — 2 parts
2 — 1 part
3 — 9 parts
4 — 2 parts
5 — 2 parts
6 — 13 parts
7 — 2 parts
8 — 3 parts
9 — 7 parts
10 — 5 parts
11 — 4 parts
12 — 5 parts
13 — 20 parts
14 — 24 parts
15 — 20 parts
16 — 23 parts
17 — 36 parts
18 — 8 parts

Text

1.1

atha caturdaśa kāṇḍe bṛhadāraṇyakopaniṣadyantimaṃ
dvyadhyāyaṃ khilakāṇḍam
ādito'ṣṭame'dhyāye bṛhadāraṇyakopaniṣadi tu
pañcame'dhyāye prathamaṃ brāhmaṇam
āditaḥ ṣaṣṭhe bṛhadāraṇyakopaniṣadi caturthe ca prapāṭhake caturtha brāhmaṇam
oṃ 3pūrṇamadaḥ pūrṇamidampūrṇātpūrṇamudacyate | pūrṇasya pūrṇamādāya
pūrṇamevāvaśiṣyata oṃ 3 khambrahma khampurāṇamvāyuraṃ khamiti ha smāha
kauravyāyaṇīputro vedo'yambrāhmaṇā vidurvedenena yadveditavyam

1.1.p1

iti caturdaśe kāṇḍe ṣaṣṭhe prapāṭhake bṛhadāraṇyakopaniṣadi caturthaprapāṭhake ca caturtha brāhmaṇam

1.4

(6) 4

2.17

(8) 5-1
śāntibrāhmaṇam
"oṃ 3 pūrṇamadaḥ, pūrṇamidaṃ, pūrṇātpūrṇamudacyate | pūrṇasya pūrṇamādāya, pūrṇamevāvaśiṣyate " || " oṃ 3 khaṃ brahma "-( vā. saṃ. ī. u. 40

3.1

) khaṃ purāṇam | vāyuraṃ khamiti
ha smāha kauravyāyaṇīputraḥ | vedo'yaṃ brāhmaṇā viduḥ | vedainena yadveditavyam

3.1-2

idānīṃ praṇavasya yathoktabrahmavācakatvaṃ sādhayati-vedo'yaṃ brāhmaṇā vidurvedainena yadveditavyamiti | yasmāt
tra̱yāḥ prā̍jāpa̱tyāḥ | pra̱jāpa̍tau pi̱tari̍ brahyaca̱ryyamūṣu̱rddevā manu̱ṣyā'
asu̍rāḥ

3.2

(') u̱ṣitvā̍ brahma̱caryya̍nde̱vā'ūcuḥ | (brū) bravī̍tu no bha̱vāni̍ti tebhyo
haitada̱kṣara̍muvāca da̱'iti̱ vya̍jñāsiṣṭā3'iti̱ vya̍jñāsiṣmeti hocurddāmyateti na'ātthetyomiti hovāca̱ vya̍jñāsiṣṭeti

3.1-3

śatam 7500
(tyu) atha̱ hainama̍manu̱ṣyā 'ūcuḥ | (brū) bravī̍tu no bha̱vāni̍ti tebhyo
damadānadayeti trikopadeśabrāhmaṇam
trayāḥ prajāpatyāḥ prajāpatau pitari brahmacaryamūṣuḥ-devā manuṣyā asurāḥ

3.2-2

3.3

3.3-2

haita̱devā̍kṣaramuvāca da̱ 'iti̍ vyajñā̍siṣṭā3 'iti̍ vyajñā̍siṣmeti hocurhatteti na'ātthetyo̱miti̍ hovāca̱ vyajñā̍siṣṭeti

3.4

(tyu) atha̱ haina̍masu̱rā'ūcuḥ | (brū) bravī̍tu no bha̱vāniti̍ tebhyo̱ haita̱devā̍kṣaramuvāca da̱ 'iti̍ vyajñā̍siṣṭā3 'iti̍ vyajñā̍siṣmeti hocurdayadhvamiti na'ātthetyo̱miti̍ hovāca̱ vyajñā̍siṣṭeti tade̱tade̱vaiṣā daivī̱ vāgunvadati stanayitnurda̍dda̱ 'iti̍ dāmyata datta dayadhva̱miti̱ tade̱tatta̱trayūm̐
śikṣedda̱mandānandayā̱miti̍

3.4.p1

iti caturdaśe kāṇḍe ṣaṣṭhe prapāṭhake bṛhadāraṇyakopaniṣadi caturthaprapāṭhake pañcamaṃ brāhmaṇam

3.5

(6) 4

4.1

(8) 5-2
vvāyu̍rani̱lama̱mṛte̍m | (mbhū) bha̱smānta̍m̐ śarī̍ram | oṃ 3 krato̱
smara̍ | kli̱be sma̱ra̍'gne̱ naya̍ supa̱thā rā̱ye'a̱smānviśvāni̍ deva va̱yunā̍ni
vi̱dvān | yu̱yo̱dhya̱smajju̍hurā̱ṇameno̱ bhūyi̍ṣṭhānte̱ nama̍'uktiṃmbidhemeti

4.1.p1

iti caturdaśe kāṇḍe ṣaṣṭhaprapāṭhake bṛhadāraṇyakopaniṣadi caturthaprapāṭhake ca ṣaṣṭhaṃ brāhmaṇam

4.6

(6) 4

5.1

(8) 5-3
“vāyuranilamamṛtam, bhasmāṃtaṃ śarīram | oṃ 3 krato smara | klibe smara
e̱ṣa prajāpati̱ryaddhṛdayam | ( me ) e̱tadbrahma̍tatsa̱rvvanta̱detattryakṣara̍m̐
hṛdayamiti hṛ'ityekamakṣarama̱bhiharantyasmai svāścānye̍ ca̱ ya'evambeda̱ da'
ityekamakṣarandadantyasmai svāścānye̍ ca̱ ya'evambeda̱ yamityekamakṣarame̍ti
sva̱rgam̐ loka̱ṃ ya' evambeda

5.16

agne naya supathā rāye asmān , viśvāni deva vayunāni vidvān | yuyodhyasmajjuhurāṇamenaḥ, bhūyiṣṭhāṃ te namauktiṃ vidhema ” ( vā. saṃ. ( ī. u. ) 40

6.1

16 ) iti

6.1-2

6.1-3

taddhaiṃ tudeta̱deva tudāsa̍ | sa̱tyame̱va sa yo havaimetanmaha̱dyakṣa̍mpatha̱maja̍mve̱da
sa̱tyambrahmati jayatīmāṃllokām̐jjita 'invasāvasadya 'evametanmaha̱dyakṣa̍mpatha̱maja̍mve̱da sa̱tyambrahmeti sa̱tyam̐hyeva brahma̍

6.1-4

hṛdayabrahmaṇaḥ satyamityupāsanāvidhibrāhmaṇam
taddhai tat etadeva tadāsa-satyameva | sa yo haivametanmahadyakṣaṃ prathamajaṃ veda-satyaṃ brahmeti | jayatīmān lokān | jita innvasāvasat | ya evametanmahadyakṣaṃ prathamajaṃ veda-satyaṃ brahmeti | satyaṃ
hyeva brahma

6.1-5

āpa' e̱vedamagra' āsuḥ | ( stā ) tā' āpaḥ sa̱tyamasṛjanta sa̱tyaṃ brahma̱
brahma̍ pra̱jāpa̍timpra̱jāpa̍tirddevā̱n

6.1-6

( vām̐ste ) te devāḥ satya̱mityu̍pāsate | tade̱tattryakṣa̍ra̱ satya̱miti̱ sa'
ityekama̍kṣarantītyekama̍kṣara̱mmitye̍ka̱makṣara̍mprathamotta̱me 'akṣare satya̱mmadhyatoāpa evedamagra āsuḥ| tā āpaḥ satyamasṛjaṃta | satyaṃ brahma brahma prajāpatim | prajāpatirdevān

6.2

te devāḥ satyamityupāsate | tadetat tryakṣaraṃ satyamiti | sa ityekamakṣaram | tītyekamakṣaram
'nṛtantva̱deta̱danṛta̍m̐ sa̱tyena parigṛhīta̍m̐ sa̱tyabhūyame̱va bha̍vati̱ naivambidvā̍m̐sa̱manṛta̍m̐ hinasti

6.3

tadyattatsa̱tyam | (ma) asau sa'ādityo ya̱'eṣa̱'etasminmaṇḍale
puruṣo ya̱ścāyandakṣiṇe'kṣanpuru̍ṣastāve̱tāvanyo'nyasminpratiṣṭhitau raśmibhi̱irdhvā'e̱ṣo'sminpratiṣṭhitaḥ prā̱ṇairaya̱mamuṣmintsa ya̱dotkramiṣyanbhavati
śu̱ddhame̱vaitanma̱ṇḍalampaśyati̱ nainame̱te ra̱śmayaḥ pratyāyanti

6.2-2

mityeka̱makṣaram | prathamottame akṣare satyam | madhyato'nṛtam | tadetadanṛtaṃ satyena parigṛhītaṃ
satyabhūyameva bhavati | naivaṃ vidvāṃsamanṛtaṃ hinasti

6.3-2

6.4

yūm̐' e̱ṣu 'e̱tasmi̍nmaṇḍale̱ puru̍ṣaḥ | ( stu ) tasya̱ bhūriti̱ śira̍ 'ekūm̐
śira̍'ekameta̱dakṣa̍rambhuva̱'iti̍ bā̱hū dvau bā̱hū dve'e̱te'akṣa̍re̱ sva̱riti̍ prati̱ṣṭhā
dve prati̍ṣṭhe̱ dve' e̱te 'akṣa̍re tasyopaniṣada̱hari̍ti hanti pā̱pmāna̱ṃ jahā̍ti ca̱
ya̱' evamved

6.4-2

6.5

(ṅgā) atha yo'yundakṣiṇe'kṣanpuruṣaḥ | ( stu ) tusya bhūriti śira'ekam̐
śira'ekametudakṣarambhuva'iti bāhū dvau bāhū dve'ete'akṣare svariti
pratiṣṭhā dve pratiṣṭhe dve'ete'akṣare tasyopaniṣadahamiti hanti pāpmānañjahāti ca yu'evamveda

7.1

vidyudbrahmetyāhuḥ | ( rvvi ) vijñānādvidyudvidyatyenam̐ survvasmātpāpmuno yu'evamveda vidyudbrahmeti vidyuddhyeva brahma

7.5

8.1

vidyudbrahmopāsanābrāhmaṇam
vidyut brahmetyāhuḥ | vidānāt vidyut | vidyatyenaṃ sarvasmātpāpmanaḥ | ya evaṃ veda-vidyuta
brahmeti | vidyut hi eva brahma

8.1-2

manoma̱yo'ya̱mpuruṣaḥ | (ṣo) bhāḥsa̱tyasta̱sminnanta̱rhṛda̍ye yathā vrī̱hirvā
yavo̱ vaivama̱yamanta̱rātma̱npuruṣaḥ sa̱'e̱ṣa sa̱rvvasya vaśī sa̱rvvasyeśānaḥ
sa̱rvvasyādhipatiḥ sa̱rvvamidampraśā̍sti̱ yadi̱daṅgiñca sa̱'e̱vamveda̍

8.1-2.p1

iti caturddaśe kāṇḍe ṣaṣṭhe prapāṭhake bṛhadāraṇyakopaniṣadi caturthaprapāṭhake ekādaśaṃ brāhmaṇam

8.11

(6) 4

9.1

9.1-2

vāca̱ṃ dhenu̍mupāsīta | ta̱syāśca̱tvāra̱ stanā̱ḥ svāhā̍kāro vaṣaṭkā̱ro
hanta̍kāraḥ sva̱dhākā̍rasta̱syai dvau sta̱nau de̱vā'upa̍jīvanti̱ svāhā̍kārañca
vaṣaṭkā̱rañca̱ hanta̍kārammanu̱ṣyāḥ sva̱dhākā̍rampitara̱stasyāḥ prā̱ṇa'ṛ̍ṣa̱bho
ma̍no va̱tsaḥ

9.1-3

9.1-4

aya̱magni̱rvaiśvāna̱raḥ | ( ro ) yo'ya̱mantaḥ puru̍ṣe yene̱damanna̍mpacyate̱ yadi̱dama̱dyate̱ tasyai̍ṣa ghoṣo̍ bhavati ya̱metatka̍rṇāvapidhāya śṛṇo̍ti̱ sa ya̱dotkra̍miṣya̱nbhava̍ti̱ naitaṅghoṣam̐ śṛṇoti

9.1-5

etadvai para̱mantapaḥ | (po ) ya̱dvyāhi̍tastapya̱te para̱mūm̐ hai̍va̱ loka̍ñjayati
ya̱'eva̱mvedaitadvai para̱mantapo̍ ya̱mpreta̱maraṇya̱m̐ hara̍nti para̱mūm̐ hai̍va̱ loka̍ñjayati
aya̱magni̱rvaiśvānaraḥ | yo'ya̱mantaḥ puruṣe | yenedamannaṃ pacyate | yadidamadyate | tasyaiṣa ghoṣo bhavati
yametatkarṇāvapidhāya śṛṇoti | sa yadotkramiṣyan bhavati | naitaṃ ghoṣaṃ śṛṇoti

9.1-6

etadvai paramaṃ tapaḥ | yadvyāhitastapyate | paramaṃ haiva lokaṃ jayati | ya evaṃ veda | etadvai paramaṃ
yu'e̱vamdveve̍taiddhai para̱mantapo̍ yumprata̱magnā̱āvabhyāda̍dhati para̱muṃ hai̱va lokaṃjayati yu'e̱vamveda̍

9.1-6.p1

iti̱ catu̍rdaśe kāṇḍe ṣaṣṭhe prapā̱ṭhake bṛhadāraṇyakopaniṣadi caturthaprapā̱āṭhake caturdaśaṃ brāhmaṇam

9.14

(6)4

10.1

(8) 5-11
ya̱dā vai pu̱ruṣaḥ | ( ṣo'smā ) asmā̱llokātpraiti̱ sa vāyumāga̍cchati
tasmai̍ sa ta̱tra vivi̍jihīte yathā ra̱thaca̱krasya̱ khantena̱ sa'ū̱rdhva'ākramate sa'
āditya̱māga̍cchati tasmai̍ sa ta̱tra vivi̍jihīte yathā ḍambarasya̱ khantena sa'
tapaḥ | yaṃ pretamaraṇyaṃ haranti | paramaṃ haiva lokaṃ jayati | ya evaṃ veda | etaddhai paramaṃ tapaḥ | yaṃ pretamagnāvabhyādadhati | paramaṃ haiva lokaṃ jayati | ya evaṃ veda

10.1-2

yadā vai puruṣaḥ asmāllokātpraiti | sa vāyumāgacchati | tasmai sa tatra vijihīte
yathā rathacakrasya kham | tena sa ūrdhva ākramate | sa ādityamāgacchati | tasmai sa tatra
ū̱rdhva'ā̱krama̍te̱ sa ca̱ndrama̍sa̱māga̍cchati̱ tasmai̍ sa̱ tatra̱ vi̱jihī̍te̱ yathā̍
dundu̱bheḥ khante̍na̱ sa'ū̱rdhva'ā̱krama̍te̱ sa lo̱kamāga̍cchatyaśo̱kamahi̍manta̱smi̱nvasa̍ti śā̱śvatī̱ḥ samā̍ḥ

10.1-3

anna̍mbrahmetye̱ka'āhuḥ | (sta) tanna tathā pūya̍ti vā̱'anna̍mṛ̱te prāṇāannaprāṇayorekabrahmosanāvidhāyakaṃ brāhmaṇam
tprāṇo bra̱hmetyeka 'āhustanna tathā śuṣyati vai prāṇa'ṛte'nnādete ha tveva
deva̱te 'ekadhābhūyambhūtvā paramatāṅgacchataḥ

10.2

( stu ) taddha smāha prātṛdaḥ pitaram | (ṅki) kim̐ svidevaivambiduṣe sādhu
kuryyātkimevāsmā'asādhu kuryyāditi sa ha smāha pāṇinā mā prātṛda
kastvenayorekadhābhūyambhūtvā paramatāṅgacchatīti

10.24

tasmā'u haitaduvāca | vītyannamvai vyanne hīmāni sarvāṇi bhūtāni
paramatāṅgacchata ityantena | ‘annaṃ brahmetyeke ’ ācāryā ‘ āhuḥ ’ | ‘ tattathā na ’ grahītavyam | yataḥ
prāṇārrakṣakatvāt ‘ ṛte ’ vinā ‘ annaṃ pūyati ’ klidyate pūtibhāvamāpadyate iti ‘ vai ’ prasiddham | tathā ‘ prāṇo
brahmetyeka āhuḥ’ | tadapi ‘ na tathā ’ tathā na brahma | yataḥ ‘ annāt ’ adanīyāt ‘ ṛte ’ ‘ prāṇaḥ śuṣyati ’
śoṣamupaiti ‘vai’ prasiddham | brahma tu na klidyate na śuṣyati ca | “acchedyo'śoṣya eva ca” ( bha.gī.2

11.1

) iti
smṛteḥ | yasmāt evaṃ ekaikasya brahmatvaṃ nopapadyate | tasmāt ‘ ha ’ kila ‘ ete eva tu devate ’ annaprāṇalakṣaṇe
‘ ekadhābhūyaṃ ’ ekadhābhāvaṃ ‘ bhūtvā ’ gatvā ‘ paramatāṃ ’ paramatvaṃ ‘ gacchataḥ ’ brahmatvaṃ prāpnuta ityarthaḥ

11.2

annaprāṇayorekatvena brahmadṛṣṭiḥ kāryā ityetamarthaṃ itihāsoktyā draḍhayati-taddha smāha prātṛdaḥ pitaraṃ kiṃ
svidevaivaṃ viduṣe sādhu kuryātkimevāsmā' asādhu kuryāditīti | tadetadannaprāṇaikatvabrahmadarśanaṃ vidvān ‘ha’
kila prātṛdanāmā ṛṣīśvaro hṛṣṭaḥ san svaṃ ‘ pitaraṃ ’ prati ‘ āha sma ’ | kiṃsviditi vitarke | yathā mayā
brahma parikalpitam | ‘ evaṃ ’ brahma ‘ viduṣe ’ ‘ sādhu ’ śobhanaṃ pūjāṃ ‘ kiṃkhit ’ kuryāt | na kiṃcidasya kartavyamiṣyate | anena sarvasyāpi prāptavyasya prāptatvāt | tathā ‘asmai ’ viduṣe ‘ asādhu ’ aśobhanaṃ vā ‘ kimeva ’
kuryāt | na kiṃcidapi kuryāt | loka iti śeṣaḥ | asya nirastāśeṣāsādhutvāt | itiśabdaḥ prātṛdvacanasamāptidyotaka ityarthaḥ | evamannaprāṇayorekatvavijñānavato na sādhukaraṇena mahattvaṃ nāpyasādhukaraṇena khaṇḍitatvaṃ, kiṃ tu -tasya
kṛtakṛtyatvameveti putreṇokte sati naitāvanmātravijñānāt kṛtakṛtyatā puruṣasya, kiṃtu-asti jñātavyāntaramityabhipretya
pitā putraṃ vārayatītyāha-sa ha smāha pāṇinā mā prātṛda kastvenayorekadhābhūyaṃ bhūtvā paramatāṃ gacchatīti
‘ saḥ ’ pitā ‘ ha ’ kila he ‘prātṛda’ ! iti putraṃ sambodhya ‘pāṇinā’ hastena vārayan ‘mā’ maivaṃ vocaḥ iti ‘ āha
sma ’ pratyaṣedhayadityarthaḥ | etayorannaprāṇayorekadhābhūyaṃ ‘ bhūtvā ’ ‘ kastu ’ ko vā vidvān ‘ paramatāṃ gacchati ’ na
kaścidapi | tasmānnaivaṃ vaktumarhasi | akṛtakṛtyo'sāvitītyarthaḥ

11.3

kathaṃ tarhi jñānāt kṛtakṛtyaḥ syāt ityapekṣāyāmanraprāṇayoḥ saśaktikayoḥ ekatvavijñānāt tathā syāt | na
vi̱ṣṭāni̱ rami̍ti prā̱ṇo vai ra̍ṃ prā̱ṇe hīmā̍ni sarvā̍ṇi bhū̱tāni̱ ratā̍ni
sarvā̍ṇi ha̱ vā'a̱sminbhū̱tāni̍ vi̱śante̱ sarvā̍ṇi bhū̱tāni̍ ramante̱ ya'
e̱vamved

11.3.p1

iti caturdaśe kāṇḍe ṣaṣṭhe prapāṭhake bṛhadāraṇyakopaniṣadi caturthaprapāṭhake ṣoḍaśaṃ brāhmaṇam

11.16

( 6 ) 4

12.1

( 8 ) 5-13
u̱kthamprā̱ṇo vā'u̱ktham | ( mprā ) prā̱ṇo hīdam̐̍ sa̱rvvamu̱tthāpa̱yatyu̱ddhāsmā̱'uktha̍vidvī̱rasti̍ṣṭhatyu̱kthasya̍ sā̱yujya̍m̐ salo̱katā̍ṃjayati̱ ya'
e̱vamved

12.2

yujuḥ prāṇo vai yujuḥ | prāṇe hīmāni survāṇi bhūtāni yujyante yujyante
hāsmai survāṇi bhūtāni śraiṣṭhyāya yujuṣaḥ sāyujyaṃ salokatāñjayati yu'
evambeda

12.3

sāma prāṇo vai sāma | prāṇe hīmāni survāṇi bhūtāni samyañci
samyañci hāsmintsurvāṇi bhūtāni śraiṣṭhyāya kalpante sāmnaḥ sāyujyaṃ
salokatāñjayati yu'evambeda

12.4

kṣatraṃ prāṇo vai kṣatram | ( mprā ) prāṇo hi vai kṣatraṃ trāyate haunamprāṇaḥ
kṣaṇitoḥ pra kṣatramātramāpnoti kṣatrasya sāyujyaṃ salokatāñjayati ya'
evamveda

12.4.p1

iti caturdaśe kāṇḍe ṣaṣṭhe prapāṭhake bṛhadāraṇyakopaniṣadi caturthaprapāṭhake saptadaśaṃ brāhmaṇam

12.17

(6) 4

13.1

(8) 5-14
iti caturdaśe kāṇḍe ṣaṣṭhaḥ prapāṭhako bṛhadāraṇyakopaniṣadi caturthaḥ
atha caturdaśe kāṇḍe saptame prapāṭhake bṛhadāraṇyakopaniṣadi
pañcame prapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam
ādito'ṣṭame'dhyāye bṛ0 ā0 pañcame'dhyāye pañcadaśaṃ brāhmaṇam
bhūmirantarikṣandaurityaṣṭāvakṣarāṇi | ( ṇya) aṣṭākṣaratham̐ ha vā'ekaṅgāyatryai padumetadu hāsyā'etatsa yāvadeṣu lokeṣu tāvaddha jayati yo'syā'
etadevampadambeda

13.2

(') ṛco yajūtham̐ṣi sāmānyityaṣṭāvakṣarāṇi | (ṇya) aṣṭākṣaratham̐ ha vā'
ekaṅgāyatryai padumetadu haivāsyā'etatsa yāvatīyantrayī vidyā tāvaddha
jayati yo'syā'etadevampadambeda

13.1-2

bhūmirantarikṣaṃ dyauriti aṣṭāvakṣarāṇi | aṣṭākṣaraṃ ha vā ekaṃ gāyatryai padam | etadu hāsyāḥ
etat | saḥ yāvadeṣu lokeṣu, tāvaddha jayati | yo'syā etadevaṃ padaṃ veda

13.2-2

ṛco yajūṃṣi sāmānīti aṣṭāvakṣarāṇi | aṣṭākṣaraṃ ha vā ekaṃ gāyatryai padam | etadu
haivāsyāḥ etat saḥ | yāvatīyaṃ trayī vidyā, tāvaddha jayati | yo'syā etadevaṃ padaṃ veda

13.3

prā̱ṇo'pā̱no vyāna̱'itya̱ṣṭāvakṣa̍rāṇi | ( ṇya ) a̱ṣṭākṣa̍ra̱tham̐ ha̱ vā'e̱kaṅgā̱yatryai pa̱dame̱tadu̱ hai̱vāsyā'e̱tatsa̱ yāva̱dida̍ṃprā̱ṇi tāva̍ddha jayati̱ yo'syā̍'e̱tade̱vampa̱dambeda̍

13.4

( r̤ā ) a̱thāsyā̍'e̱tade̱va | turī̍yanda̱rśata̍mpa̱dampa̱rojā ya̱'eṣa ta̱pati̱ yadvai
ca̱turtha̍nta̱tturī̍yanda̱rśata̍mpa̱damiti̍ dadṛśa̱'iva̱ hye̍ṣa pa̱rojā̱'iti̱ sarvva̍mu̱
hye̍ṣa̱ raja̱'upa̱ryyupa̍ri̱ tapa̱tyeva̱tham̐ hyai̍va̱ śriyā ya̱śasā̍ tapati̱ yo'syā̍'e̱tade̱vampa̱dambeda̍

13.5

saiṣā gāya̱trī | ( tye ) e̱tasmim̐sturīye darśate pade parorajasi prati̍ṣṭhitā
tadvai̱ tatsa̱tye pra̱tiṣṭhi̍tā̱ cakṣu̱rvai sa̱tyañcakṣu̱rhi vai sa̱tyanta̱smā̱ādyadi̍dānīndvau
vi̱ivada̍mānāviyā̍tāma̱hama̱drākṣa̱mahama̱śrauṣa̱miti̱ ya'e̱va brū̱yāda̱hama̱drākṣa̱miti̱
tasmā̍'e̱va śradda̍dhyāma

13.6

tadvai̱ tatsa̱tyamba̱le pra̱tiṣṭhi̍tam | ( mprā ) prā̱ṇo vai ba̱lantatprā̱ṇe
pra̱tiṣṭhi̍ta̱ntasmā̍dāhurba̱lagūm̐ sa̱tyādojo̍ya̱'itye̱vamvve̍ṣā gāya̱tryadhyā̱tmaṃ
pra̱tiṣṭhi̍tā

13.7

sā hai̱ṣā ga̱yām̐sta̱tre | prā̱ṇā vai ga̱yāstatprā̱ṇām̐ga̍sta̱tre tadyadga̱yām̐sta̱tre
tasmā̍dgāya̱trī nāma̱ sa yāme̱vāmūmanvā̱haiṣaiva sā sa yasmā̱'anvā̱ha tasya̍
prā̱ṇām̐ga̍strā̱yate

13.5-2

cakṣurvai satyam | cakṣurhi vai satyam | tasmādyadidānīṃ dvau vivadamānāviyātāmahamadrākṣamahamaśrauṣamiti
ya eva brūyādahamadrākṣamiti | tasmā eva śraddadhyāma

13.6-2

tadvai tatsatyaṃ bale pratiṣṭhitam | prāṇo vai balam | tatprāṇe pratiṣṭhitam | tasmādāhuḥ-balaṃ satyādojoya iti | evaṃ u eṣā gāyatrī adhyātmaṃ pratiṣṭhitā

13.7-2

13.8

tām̐m̐ haike sāvitrīmanuṣṭubhamanvāhuḥ | ( nvām̐ ) vāganuṣṭubaitadvācamanubrūma'iti na tathā kuryyādgāyatrīmevānubrūyādyadi ha vā'api bahuva pratigṛhṇāti na haiva taddvāyatryā 'ekañcana padamprati

13.8-2

sa ya'imāstrīm̐llokānpūrṇānpratigṛhṇīyāt | ( tso ) so'syā'etutprathamampadamāpnuyā'tha yāvatīyantrayī vidyā yastāvatpratigṛhṇīyātso'syā'etaddvitīyampadamāpnuyā'tha yāvadidamprāṇi yastāvatpratigṛhṇīyātāṃ haike sāvitrīmanuṣṭubhamanvāhuḥ | vāganuṣṭup | etadvācamanubrūma iti | na tathā kuryāt | gāyatrīmevānubrūyāt | yadi ha vā api bahviva pratigṛhṇāti | na haiva taddvāyatryā ekaṃcana padaṃ prati

13.9

sa ya imān trīn lokān pūrṇān pratigṛhṇīyāt | so'syā etatprathamaṃ padamāpnuyāt | atha
yāvatīyaṃ trayī vidyā | yastāvatpratigṛhṇīyāt | so'syā etat dvitīyaṃ padamāpnuyāt | atha yāvatso'syā'etattutīyampadmāpnuyā'thāsyā'etaddeva turīyandarai̍tumpaddhamparorajā yu'eṣa tupati naiva kenacanāpyaṅkuta''etāvatpratigṛhṇīyāt

13.10

(tta) tsyā'upasthānam | (dā) gāyatryasyekapadī dvipadī tripadī catuṣpadyapadāsina hi padyase | numaste turīyāya darśatāya padāya parorajase'sāvado mā pprāpaditi yundriṣyādasāvasmai kāmo mā sumadhrditi vā nu haivāsmai
sa kāmaḥ samṛddhyate yusmā'evamupatiṣṭhate'hamadaḥ pprāpamiti vā

13.11

( vai ) e̱taddha̍ vai ta̱jjana̍ko vaide̱haḥ | ( ho ) buḍila̱māśva̍tarā̱śvimu̍vāca̱
yannu̍ ho̱ tadgāya̍trī̱vidu̱brūthā'atha katha̍ṃ ha̱stībhū̱to vaha̍sīti̱ mukha̍m̐
hya̍syāḥ samrāṇna vi̱idāñca̱kāreti̍ hovāca

13.11-2

etaddha vai tat janako vaideho buḍilamāśvatarāśvimuvāca | yannu ho tat gāyatrīvidbrūthāḥ | atha
kathaṃ hastībhūto vahasīti | mukhaṃ hyasyāḥ samrāṭ na vidāṃcakara iti hovāca

13.12

tasyā'a̱gnirèva mukham | yadi ha vā'api bahuivāgnāvabhyādadhati sarvva̍meva tatsundaha̱tyeva̱hūm̐haivaivaṃvidyadyapi bahiva pāpaṅkaroti sarvvameva tatsaṃpsāya śuddhaḥ pūto'ja̱ro'mṛtaḥ sambhavati

13.12-2

tasyā agnirèva mukham | yadi ha vā api bahviva agnāvabhyādadhati | sarvameva tatsaṃdahati | evaṃ haiva
evaṃvidyadyapi bahviva pāpaṃ karoti | sarvameva tatsaṃpsāya śuddhaḥ pūto'jaro'mṛtaḥ sambhavati

14.1

atha caturdaśe kāṇḍe navame'dhyāye bṛhadāraṇyakopaniṣadi
ṣaṣṭhe'dhyāye prathamaṃ brāhmaṇam
āditaḥ saptame prapāṭhake bṛ0 ā0 pañcame prapāṭhake dvitīyaṃ brāhmaṇam
śvetaketurha vā'āruṇeyaḥ | pañcālānāmpariṣadmājagāma sa'ājagāma
jaivalempravāhaṇamparicāryyamāṇantamudīkṣyābhyuvādakumārā 3 ḍṅgati su bho 3 ḍ
ṅgati ppratiśuśrāvānuśiṣṭo nvasi pitretyomiti hovāca

14.1-2

14.2

tvettha yuthemāḥ prajāḥ | praya̱tyo vi̱prati̍padyantā3iti̱ neti hovāca
tvettha yuthemam̐llokampunarāpadyantā3iti̱ neti haivovāca̱ tvettha yuthā'sau
loku'evumbahubhiḥ punaḥpunaḥ prayadbhirna sampūryyaṃtā3iti neti
haivovāca

14.3

vthottha yutithyayāmāhutyā hutāyām | (mā)āpaḥ puru̱ṣavāco bhūtvā samutthāya
vhudantī3'iti neti haivovāca vthettho devayānasya vā pathaḥ ppratipadampi̱tṛyāṇa̱sya vā yutkṛtvā de̍vayānambā panthānampratipadyate pitṛyāṇamvā

14.4

( vā'pi ) api hi na'ṛṣervacaḥ śrutam | (nhe) dve sṛtī 'aśṛṇavampi̱tṛṇāmahandevānāmuta martyānām | tābhyāmidambiśva̱mejatsameti yudanta̱rā
piturammātarañceti nāhamuta'ekañcana vthedeti hovāca

14.3-2

'vettha' ? 'yatithyāṃ' yatsaṃkhyākāyāṃ āhutyāmāhutau 'hutāyāṃ' 'āpaḥ 'puruṣavācaḥ ' puruṣasya yā vāk
saiva yāsāṃ vāk tāḥ puruṣavācaḥ 'bhūtvā ' puruṣaśabdavācyā vā bhūtvā yadā puruṣākārapariṇatāḥ tadā puruṣavāco
bhavanti | 'samutthāya ' samyagutthāya udvatāḥ satyaḥ 'vadantī 3 iti ' | 'neti haivovāca '| yadyevaṃ 'vettha
u ' ? 'devayānasya pathaḥ ' mārgasya 'pratipadaṃ ' pratipadyate yena sā pratipat tāṃ pratipadaṃ 'pitṛyāṇasya vā '
pratipadam | pratipacchabdavācyamarthamāha-yatkarma 'kṛtvā ' yathā viśiṣṭaṃ karma kṛtveti yāvat | 'devayānaṃ vā
panthānaṃ ' mārgaṃ 'pratipadyate ' | 'pitṛyāṇaṃ vā ' yatkarma kṛtvā pratipadyate | tat karma pratipadamabhidhīyate
tāṃ pratipadaṃ kiṃ vettha ? devalokapitṛlokapratipattisādhanaṃ kiṃ vettheti yāvat

14.21

nanu-mārgadvayameva nāsti | tatsadbhāve pramāṇābhāvāt | tvaṃ tūtprekṣāmātreṇa manmyāmòhārthaṃ pṛcchasi ityāśaṅkāyāmāha-api hīti | 'api ' atrāpi asya prakāśakaṃ 'ṛṣeḥ ' mantrasya 'vacaḥ' vākyaṃ 'naḥ ' śrutamasti
mantro'pyasyārthasya prakāśako vidyata ityetat | ko'sau mantra ityabhidhīyate-dve sṛtī'aśṛṇavamiti | 'dve
sṛtī ' dvau mārgau 'aśṛṇavaṃ ' śrutavānasmi | tayorekā pitṝṇāṃ prāpikā pitṛlokasaṃbaddhā tayā sṛttyā pitṛlokaṃ
prāpnotītyarthaḥ | ahamaśṛṇavamiti vyavahitena sambandhaḥ | 'devānāmuta ' api devānāṃ sambandhinī anyā | devān
prāpayati sā| ke punaḥ ubhābhyāṃ sṛttibhyāṃ pitṝnddevāṃśca gacchantīti gadyate-uta martyānāmiti | 'uta martyānām'
api manuṣyāṇāṃ sambandhinyau | manuṣyā eva hi sṛttibhyāṃ gacchantīti yāvat | 'tābhyāṃ 'sṛttibhyāṃ 'idaṃ viśvaṃ '
samastaṃ ejadgacchat 'sameti ' samyagāgacchati | te ca dve sṛtī 'yadaṃtarā ' yayorantarā yadantarā 'pitaraṃ mātaraṃ
ca ' mātāpitrorantarā madhye ityetat | kau tau mātāpitarau dyāvāpṛthivyāvaṇḍakapāle iyaṃ vai mātā'sau piteti
hi vyākhyātaṃ dyāvāpṛthivyoḥ pitṛmātṛtvaṃ madhyamakāṇḍe tṛtīyaprapāṭhakāṃtyabrāhmaṇena ( śa. pa. 12|8|1

14.4-2

)
aṇḍakapālayormadhye saṃsāraviṣaya eva ete sṛtī, nātyaṃtikā mṛtatvagamanāya | itara āha-nāhamiti | ato'smāt
praśnasamudāyāt 'ekaṃcana ' ekamapi praśnaṃ 'na veda ' iti hovāca śvetaketuḥ

14.5

( cā ) atha̱ hainamvusatyopamantrayāñcakre | ( ke'nā ) anādṛtya vyusatiṅkumāraḥ prududrāva sa'ājagāma piturantam̐hovāceti vāva kila no bhavānpurā'nuśiṣṭānavoca'ḍuti katham̐ sumedha'iti pañca mā praśnāntrājanyabandhuruprākṣīttato naikañcana vyedeti hovāca katame ta'itīma'ḍūti ha pratīkānyudājahāra

14.6

sa̱ hovāca | tathā nastvantāta jānīthā yathā yadahaṅkiñca vyeda survvamahantattubhyamavocampehi tu tṛtra pra̱tītya brahyacaryyamvatsyāva'ḍuti bhavāneva
gacchedviti

14.7

sa'ājagāma gautamaḥ | (mo) yutra pravāhaṇasya jaivalerāsa tasmā'āsanumāhārṣyāedakumāhārayāñcakārātha hāsmā'arghuñcakāra

14.8

su hovāca | vvarambhuvate gautamāya dadma'huti su hovāca ppratijñāto ma'eṣa
vvaro yāntu kumārasyānye vvācamubhāṣathāstāmme brūhīti

14.9

su hovāca | daiveṣu vai gautama tadvareṣu mānuṣāṇāmbrūhīti

14.10

su hovāca | vvijñāyate hyasti hiraṇyasyāpāttaṅgo'aśvānāndāsīnāmpravārāṇāmparidhānānāmmā no bhuvānbahorananturasyāparyyanturasyābhyavadānyo bhūditi sa vai gautama tīrthenecchāsā'ityupaimyahambhavantamiti vvācā
ha smaiva pūvvai'ḍupayanti

14.11

sa̱ ho̱pāya̍nakī̱rtyā'u̍vāca | ta̱thā na̱stvaṅgo̍tama̱ mā'pa̍rādhā̱stava̍ ca pi̱tāma̱hā ya̱theya̍mbi̱dyetaḥ pūrvva̱nna ka̱smim̐śca̱na brā̍hma̱ṇa'u̍vāsa̱ tāntavahantubhyamvakṣyāmi̱ ko hi tvai̍vambruvanta̱marha̍ti pra̱tyākhyā̍tu̱miti̍

14.12

( tya ) asau vai lo̱ko'gnirgautama | ta̱syādi̱tya'e̱va sa̱midra̱śmayo̍
dhū̱mo'ha̱rarci̍śca̱ndramā̱'aṅgā̍rā̱ nakṣa̍trāṇi vi̱ṣphuliṅgā̱stasmi̍nne̱tasmi̍nna̱gnau
de̱vāḥ śra̱ddhāṃ ju̍hvati ta̱syā'āhu̍teḥ somo̱ rājā̱ saṃbha̍vati

14.13

pa̱rjjanyo̱ vā'a̱gnirgautama | tasya̍ samvathsa̱ra'e̱va sami̱dabhrāṇi dhūmo
vi̱dyudarciraśa̍ni̱raṅgārā hrādu̱nayo̍ vi̱ṣphuliṅgā̱stasmi̍nne̱tasmi̍nna̱gnau de̱vāḥ
soma̍ñjuhvati̱ tasyā'āhutervṛṣṭiḥ sambhavati

14.14

( ttha ) ayambai loko'gnirgautama | tasya pṛthivyeva sami̱idvāyurdhūmo
rātrirarcirdiśo 'ṅgārā'avāntaradiśo vi̱ṣphuliṅgā̱stasmi̍nne̱tasmi̍nna̱gnau
de̱vā vṛṣṭiṃ juhvati tasyā' āhute̱ranna̱ sambhavati

14.15

puruṣo vā' agnirgautama | tasya vyāttameva samitprāṇo dhūmo vāgarciścakṣuraṅgārāḥ śrotraṃ visphuliṅgāstasminnetasminnagnau devā'annaṃ juhvati
tasyā 'āhute reta: sambhavati

14.16

yoṣā vā' agnirgautama | tasyā' upastha' eva samillomāni dhūmo
yonirarciryyadantaḥ karoti te'ṅgārā ' abhinandā visphuliṅgāstasminnetasminnagnau devā reto juhvati tasyā' āhuteḥ puruṣaḥ sambhavati sa jāyate sa
jīvati yāvajjīvatyatha yadā mriyate'thainamagnaye haranti

14.17

tasyā̱gnire̱vāgnirbhavati | sami̍tsa̱middhūmo dhū̱mo'rci̍ra̱rcira̱ṅgārā̍'aṅgārā
viṣphuliṅgā viṣphuliṅgā̱stasmi̍nne̱tasmi̍nna̱gnau de̱vāḥ puru̍ṣaṃ juhvati
tasyā̍'āhuteḥ puru̍ṣo bhāsvaravarṇaḥ sambhavati

14.18

te ya̱'e̱vame̱tadviduḥ | ('thaim̐) ye cāmī'araṇye śraddhām̐ satyamu̱pāsa̍te te̱'rcirabhisa̱mbhava̱ntyarciṣo'haraha̍'āpū̱ryyamāṇaṃpakṣamāpū̱ryyamāṇapakṣādyānṣaṇmāsānudaṅṅāditya̍'eti̱ māsebhyo devalokande̱valo̱kādā̍di̱tyamā̍di̱tyādvaidyutaṃ
tānvaidyutātpuruṣo mānasa'etya brahmalo̱kāngamayati te teṣu brahmalokeṣu
parāḥ parāvato vasanti teṣāmiha na puna̱rāvṛtti̍rasti

14.19

( rtyu ) atha ye yajñena dānena tapasā lokañjayanti te dhūmamabhisumbhavanti dhūmādvātrigūm̐ śvātrerapakṣīyamāṇapakṣamapakṣīyamāṇapakṣādyānṣaṇmāsāndakṣiṇā''ditya'eti māsebhyaḥ pitṛlokampiṣṭalokāccandrante candramprāpyānnambhavanti tām̐statra devā yathā somagam̐ rājānamāpyāyasvāpakṣīyasvetyevamenām̐statra bhakṣayanti teṣāṃ yadā tatparyyavaityathemamevākāśamabhiniṣpadyanta'
ākāśādvāyumvāyorvṛṣṭimvṛṣṭeḥ pṛthivīnte pṛthivīmprāpyānnaṃ bhavanti
tu'evamevānuparivarttante'tha yu'etau panthānau na viduste kīṭāḥ pataṅgā
yadidandandaśūkam

14.19-2

15.1

yo ha vai jyeṣṭha̱ñca śreṣṭha̱ñca veda̍ | jyeṣṭhaśca̱ śreṣṭha̍śca svānā̍mbhavati prāṇo
vai jyeṣṭhaśca̱ śreṣṭha̍śca jyeṣṭhaśca̱ śreṣṭha̍śca svānā̍mbhavatyapi ca yeṣā̍mbubhū̱ṣati
ya'eva̱mveda̍

15.1-2

yo ha vai jyeṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca veda | jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca svānāṃ bhavati | prāṇo vai jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca
jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca svānāṃ bhavati | api ca yeṣāṃ bubhūṣati | ya evaṃ veda

15.2

yo ha vai vyasiṣṭhāṃmveda | vyasiṣṭhaḥ svānāmbhavati vāgvai vyasiṣṭhā vyasiṣṭhaḥ
svānāmbhavati ya ' evamveda

15.3

yo ha vai ppratiṣṭhāmveda | ppratiṣṭhiti same ppratiṣṭhiti durge cakṣurvai
ppratiṣṭhā cakṣuṣā hi same ca durge ca ppratiṣṭhiti pratiṣṭhati same ppratiṣṭhiti durge ya ' evamveda

15.2-2

yo ha vai vasiṣṭhāṃ veda | vasiṣṭhaḥ svānāṃ bhavati | vāgvai vasiṣṭhā | vasiṣṭhaḥ svānāṃ bhavati | ya evaṃ
veda

15.3-2

15.4

yo ha̱ vai sa̱mpada̱mved | sa̱dhūm̐ hāsmai padyate yaṅkāmaṅkāmayate śrotra̱mvai
sampacchrotre̱ hīme sa̱rvve mvedā' abhi̱sampannāḥ sa̱dhūm̐ hāsmai padyate yaṅkāmaṅkāmayate ya̱' evamved

15.5

yo ha̱ vā' āyatanamved | ( dā ) āyatanam̐ svānāma̱vatyāyatanañjanānāmmano vā' āyatanamāyatanam̐ svānāma̱vatyāyatanañjanānāṃ .
ya̱' evamved

15.6

yo ha̱ vai pprajā̍timved | ppra̱jāyate ppra̱jayā pa̱śubhī reto vai pprajātiḥ
pprajāyate ppra̱jayā pa̱śubhi̱ryya'evamved

15.7

te̱ heme̍ pprā̱ṇāḥ | ( ' ) aha̍m̐śreyase vivada̱mānā̱ brahma̍ jagmuḥ ꣕ ko no̱
vyasi̍ṣṭha̱'iti̱ taddho̍vāca̱ yasmi̍nvva̱'utkrānte̱ 'idam̱̐ śarīra̍mprāpīyo manyate
su vo̱ vyasi̍ṣṭha̱'iti̍

15.8

vāggho̍ccakrāma | sā saṃvvatsara̱mproṣyāgutyo̍vāca kathamaśakata madṛte
jīvi̱tumiti̱ te ho̍curyyathā kaḍā'avada̱nto vācā̱ pprāṇa̍ntaḥ pprā̱ṇena
paśyantaśccakṣu̍ṣā śrṛṇvuntaḥ śrotreṇa vidvām̐so̱ muna̍sā ppra̱jāya̍mānā reta̍sai̱vamajī̍viṣūme̱ti ppravi̍veśa ha̱ vvāk

15.9

( kkhu ) cakṣurhoccakrāma | tatsaṃvvatsara̱mproṣyāgutyo̍vāca kathamaśakata
madṛte jīvi̱tumiti̱ te ho̍curyyathā'ndhā̱'apaśyantaśccakṣu̍ṣā pprāṇa̍ntaḥ
prā̱ṇena̍ vvada̱nto vā̱cā śrṛṇva̱ntaḥ śrotre̍ṇa vi̱dvām̐̍so mana̍sā pra̱jāya̍mānā re̱tasai̱vama̍jīvi̱ṣmeti̱ pra̱viveśa̍ ha̱ cakṣu̍ḥ

15.10

śrotram̐̍ hoccakrāma | tatsaṃvvatsa̱rampro̱ṣyāga̍tyovāca ka̱thuma̍śakata ma̱dṛte
jīvi̱tumi̍ti te hocu̱ryyathā̍ badhi̱rā'a̍śṛṇva̱ntaḥ śrotre̍ṇa prā̱ṇanta̍ḥ prā̱ṇena̍
vvada̱nto vā̱cā paśya̍ntaścakṣu̍ṣā vi̱dvām̐̍so mana̍sā pra̱jāya̍mānā re̱tasaivama̍jīvi̱ṣmeti̱ pra̱viveśa̍ ha̱ śrotra̍m

15.11

( mmu ) mano̍ hoccakrāma | tatsaṃvvatsa̱rampro̱ṣyāga̍tyovāca ka̱thuma̍śakata ma̱dṛte
jīvi̱tumi̍ti te hocu̱ryyathā̍ mu̱gdhā'a̍vidvām̐so mana̍sā prā̱ṇanta̍ḥ prā̱ṇena̍
vvada̱nto vā̱cā paśya̍ntaścakṣu̍ṣā śrṛṇva̱ntaḥ śrotre̍ṇa pra̱jāya̍mānā re̱tasai̱vama̍jīvi̱ṣmeti̱ pra̱viveśa̍ ha̱ mana̍ḥ

15.12

(no) reto̍ hoccakrāma | tatsaṃvvatsa̱rampro̱ṣyāga̍tyovāca ka̱thuma̍śakata ma̱dṛte
jīvi̱tumi̍ti te hocu̱ryyathā̍ klī̱bā'a̍pra̱jāya̍mānā re̱tasā̍ prā̱ṇanta̍ḥ prā̱ṇena̍
vvada̱nto vā̱cā paśya̍ntaścakṣu̍ṣā śrṛṇva̱ntaḥ śrotre̍ṇa vi̱dvām̐̍so mana̍sai̱vama̍jīvi̱ṣmeti̱ pra̱viveśa̍ ha̱ reta̍ḥ

15.13

( tto'tha ) atha̍ ha prā̱ṇa'u̍tkrami̱ṣyan | ( nya ) yathā̍ mahāsu̱haya̍ḥ
saindha̍vaḥ ṣaḍbīśaśaṅkūntsambṛ̍hedevaim̐ haivaimānprāṇāntsamu̍vavarha te̱ hocurmā̍
bhagava'utkra̍mī̱rna vai śa̍kṣyāmastvadṛte jīvi̱tumiti̱ tasya̍ vai me baliṅkuruteti
tatheti̍

15.14

sā ha̱ vāgu̍vāca | yadvā'a̱haṃ vasi̍ṣṭhā'smi tvantadvasiṣṭho'sīti̱ cakṣu̍ryyadvā'a̱hamprati̍ṣṭhā'smi tvantutprati̍ṣṭho'sīti̱ śrotra̱ṃ yadvā'a̱ham̐ saṃpa̍dasmi tvantutsampa̱dasī̍ti̱ mano̍ yadvā'a̱hamāya̍tanama̱smi tvantudāya̍tanamasīti̱ reto yadvā'a̱hampra̱jāti̍rasmi tvantatpra̱jātirasīti̱ tasyo me kimunna̍ṃ
kimvāsa̱'iti̱ yadi̱daṃ kiñcā śva̍bhya'ākri̱mibhya̱'ākīṭapata̱ṅgebhya̍statte
'nna̱māpo̱ vāsa̱'iti̱ na ha vā̱'asyā̍na̱nnaṃ ja̱gdhambhavati nānannamprati̍gṛhītaṃ
̱ya'e̱vame̱tadana̍syānna̱mved

15.13-2

bruvata | 'yathā' loke mahāṃścāsau suhayaśca 'mahāsuhayaḥ' | mahān parimāṇataḥ suhayaḥ śobhano hayo lakṣaṇopetaḥ | siṃdhudeśe bhavaḥ 'saindhavaḥ' abhijanataḥ | 'paḍbīśaśaṃkūn' pādabaṃdhana rankān śaṃkūn ṣaḍvīśāśca te śaṃkavaśca tān 'saṃvṛhet' udyacchet yugapadutkhanet aśvārohe ārūḍhe parīkṣaṇāya | 'evaṃ ha' eva 'imān'
vāgādīn 'prāṇān' 'saṃvavarha' udyatavān svasthānāt aṃśitavān | 'te' vāgādayaḥ 'ūcuḥ'
he 'bhagavaḥ' ! bhagavan ! 'mā utkramīḥ' yasmāt 'na vai śakṣyāmaḥ' 'tvadṛte' tvāṃ vinā 'jīvituṃ' | yadyevaṃ
mama śreṣṭhatā vijñātā bhavadbhiḥ ahamatra śreṣṭha iti | 'tasya vai me' mama 'baliṃ kuruta' karaṃ kuruta karaṃ prayacchateti
ayaṃ ca prāṇasaṃvādaḥ kalpito viduṣaḥ śreṣṭhaparīkṣaṇaprakāropadeśaḥ | anena hi prakāreṇa vidvān ko nu khalu atra
śreṣṭha iti parīkṣaṇaṃ karoti | sa eṣa parīkṣaṇaprakāraḥ saṃvādabhūtaḥ kathyate | na hi anyathā saṃhatyakāriṇāṃ satāṃ
eṣāṃ aṃjasaiva saṃvatsaramātrameva ekaikasya nirgamanādi upapadyate | tasmāt vidvānevānena prakāreṇa vicārayati vāgādīnāṃ pradhānaṃ bubhutsuḥ upāsanāya

15.15

prathamaṃ balidānāya pravṛttā 'vāk sā ha' kila 'uvāca' uktavatī | 'yadvai ahaṃ vasiṣṭhā asmi' yanmama
vasiṣṭhatvaṃ 'tat tvaṃ vai' tattena vasiṣṭhaguṇena 'tvaṃ tadvasiṣṭho'sīti' | yadvā 'ahaṃ pratiṣṭhā asmi' 'tvaṃ tatpratadvidvāgūm̐saḥ śrotriyāḥ | ( 5 ) aśiṣyanta 'ācāmantyaśitvā''cāma̱nyetai̱meva ta̱dana̱mana̱gnaṃ ku̱rvvanto manyante ta̱smāde̱vambi̱daśiṣya̱nnācā̍me
da̱śitvā''cā̍mede̱tumeva ta̱dana̱mana̱gnaṅkurute

15.15.p1

iti caturddaśe kāṇḍe saptamaprapāṭhake bṛhadāraṇyakopaniṣadi pañcamaprapāṭhake tṛtīyaṃ brāhmaṇam

15.3-3

(7) 5

16.1

(9) 6-2
sa yuḥ kāmayeta maha̱tprāpnuyā̱miti̍ | ( tyu ) u̱dgaya̱na'āpū̱ryyamāṇapakṣe
pu̱ṇyā̱he dvāda̱śāha̍mupasa̱dvratī bhū̱tvaudumbare kase camase vā sa̱rvvauṣadhumphalānīti̱ sambhṛtya̍ parisa̱muhya̱ parilikhyā̱gnimu̍pasamā̱dhāyovṛtā''jya̱m̐ sa̱m̐skṛtya pu̱m̐sā nakṣatreṇa ma̱ntham̐ sannīya juhoti

16.1-2

sa yaḥ kāmayeta | mahatprāpnuyāmiti | udagayana āpūryamāṇapakṣe puṇye'hne dvādaśāhamupasadvratī
bhūtvā, audumbare kaṃse camase vā sarvauṣadhaṃ phalānīti saṃbhṛtya, parisamuhya, parilikhya, agnimupasamādhāya, āvṛtā''jyaṃ saṃskṛtya, puṃsā nakṣatreṇa maṃthaṃ sannīya juhoti

16.2

yāvanto̍ de̱vāḥ | ( sta̱ve ) tvayi̍ jātaveda̱stiryya̍ñco ghnanti̱ puru̍ṣasya̱
kāmān | tebhyo̱'hambhā̱gadheya̍ñjuhomi̱ te mā tṛptāḥ kā̍maista̱rppayantu̱
svāhā̍

16.3

yā tira̱ścī nipa̱dyase̱'hambi̍dharaṇī̱'iti̍ | tvā̱ntvā ghṛ̱tasya̱ dhāra̍yā yaje
suᳵrām̐dhanīmahūm̐ svāhā || prajāpate na tvadetānyanya'iti tṛtīyāñjuhoti

16.4

jyeṣṭhāya svāhā śreṣṭhāya svāheti | (tya) agnau hutvā manthe saᳵm̐sravamava̱nayati prāṇāya svāhā vyasiṣṭhāyai svāhetyagnau hutvā manthe saᳵm̐sravama̱vanayati vāce svāhā pratiṣṭhāyai svāhetya̱gnau hutvā manthe saᳵm̐sravama̱vanayati cakṣuṣe svāhā sampade svāhetya̱gnau hutvā manthe saᳵm̐sravama̱vanayati
śrotrāya svāhā''yatanāya svāhetya̱gnau hutvā manthe saᳵm̐sravama̱vanayati
manase svāhā prajātyai svāhetya̱gnau hutvā manthe saᳵm̐sravama̱vanayati retase
svāhetya̱gnau hutvā manthe saᳵm̐sravama̱vanayati

16.5

bhūtāya svāheti | (tya) agnau hutvā manthe saᳵm̐sravama̱vanayati bhaviṣyate
svāhetya̱gnau hutvā manthe saᳵm̐sravama̱vanayati viśvāya svāhetya̱gnau hutvā
manthe saᳵm̐sravama̱vanayati sarvāya svāhetya̱gnau hutvā manthe saᳵm̐sravama̱vanayati

16.6

pṛthi̱vyai svāheti | (tya) agnau hutvā manthe saᳵm̐sravama̱vanayatyantarikṣāya svāhetya̱gnau hutvā manthe saᳵm̐sravama̱vanayati dive svāhetya̱gnau hutvā
ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati di̱gbhyaḥ svāhe̱tya̱gnau hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati̱ brahma̍ṇe svāhe̱tya̱gnau hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati kṣa̱trāya̱ svāhetya̱gnau hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati

16.7

bhūḥ svāheti̍ | ( tya ) a̱gnau hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati̱ bhuva̱ḥ svāhetya̱gnau hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati̱ sva̱ḥ svāhe̱tya̱gnau hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati̱ bhūrbhuva̱ḥ sva̱ḥ svāhe̱tya̱gnau hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati

16.8

( tya ) a̱gnaye̱ svāheti̍ | ( tya ) a̱gnau hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati
somā̍ya̱ svāhe̱tya̱gnau hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati̱ teja̍se svāhe̱tya̱gnau
hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati̱ śriyai̱ svāhe̱tya̱gnau hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati la̱kṣmyai svāhe̱tya̱gnau hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati savi̱tre svāhetya̱gnau hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati sara̍svatyai svāhe̱tya̱gnau hu̱tvā ma̱nthe
sa̱m̐sra̍vama̱vanayati vi̱śvebhyo de̱vebhya̱ḥ svāhe̱tya̱gnau hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati pra̱jāpa̍taye̱ svāhe̱tya̱gnau hu̱tvā ma̱nthe sa̱m̐sra̍vama̱vanayati

16.9

( tyu ) athainamabhimṛśati | bhramasi jvaladasi pūrṇamasi prastabdhamasyekasabhramasi hiṅkṛtamasi hiṅkriyamāṇamasyudgīthamasyudgīyamānamasi
śrāvitamasi pratyāśrāvitamasyārdraṃ sandīptamasi vibhūrasi prabhūrasi
jyotirasyūnnamasi nidhanamasi sambagrgo'sīti

16.10

( tyu ) athainamudyacchati | ( tyā ) āmo'syāmam̐ hi te mayi | sa hi
rājeśāno'dhipatiḥ sa mā rājeśāno'dhipatiṅkarotviti

16.11

( tyu ) athainamācāmati | tatsaviturvvareṇyam | madhu vvātā'ṛtāyate madhu
kṣaranti sindhavaḥ | mādhvīrnraḥ sanvvoṣadhīḥ || bhūḥ svāhā

16.12

bhargo devasya dhīmahi | madhu naktamutoṣaso madhumatpārthivam̐ rajaḥ
madhu dyaurastu naḥ pitā || bhuvaḥ svāhā

16.13

dhiyo yo naḥ pracodayāt | madhumānno vbanaspatirmmadhumām̐ 2'astu sūryyaḥ
mādhvīrggavo bhavantu naḥ || svaḥ svāheti sarvvāñca sāvitrī manvāha sarvvāśca
madhumatīḥ survvāśca vyāhṛtīrahumevedaem̐ survvambhūyāsambhūmbhurvvaḥ svaḥ svāhetyantatu'ācumya prakṣālya pāṇī jughanenāgnimpākśirāḥ sumtviśāti

16.14

prāturādityamupatiṣṭhate | diśāmekapuṇḍarīkamastyahammanuṣyāṇāmekapuṇḍarīkumbhūyāsāmiti yuthetametya jughanenāgnimāsīno vvaśūm̐śujapati

16.15

tam̐ haitamuddālaka'āruṇiḥ | ( rvvā ) vvājasaneyāya yājñavalkyāyāntevāsina'uktvovācā'pi hyenam̐ śuṣke sthāṇau niṣiñceñjāyerañchākhāḥ
ppraroheyuḥ pulāśānīti

16.16

( tye ) etamu haiva vvājasaneyo yājñavalkyuḥ | (lkyo ) madhukāya paiṅgayāyāntevāsina'uktvovācā'pi hyenam̐ śuṣke sthāṇau niṣiñceñjāyerañchākhāḥ ppraroheyuḥ pulāśānīti

16.17

( tye ) etamu haiva mudhukaḥ paiṅgyaḥ | (ṅkhya ) cūḍāya bhāgavittaye'ntevāsina'uktvovācā'pi hyenam̐ śuṣke sthāṇau niṣiñceñjāyerañchākhāḥ
ppraroheyuḥ pulāśānīti

16.18

( tye ) etumu haiva cūḍo bhāgavittaḥ | ( rjā ) jānakyu'āyasthūṇāyāntevāsina'uktvovācā'pi hyu'enatham̐ śuṣke sthāṇau niṣiñceñjāyerañchākhāḥ praroheyuḥ pulājñānīti

16.19

( tye ) etumu haiva jānakirāyasthūṇaḥ | sutyakāmāya jābālāyāntevāsina'uktvovācā'pi hyu'enatham̐ śuṣke sthāṇau niṣiñceñjāyerañchākhāḥ
ppraroheyuḥ pulājñānīti

16.20

( tye ) etumu haiva sutyakāmo jābālaḥ | ( lo'nte ) antevāsibhya'
uktvovācā'pi hyu'enatham̐ śuṣke sthāṇau niṣiñceñjāyerañchākhāḥ ppraroheyuḥ pulājñānīti tumetannāputrāya vā'nantevāsine vā brūyāt

16.21

( cca ) caturaudumbaro bhavati | ( tyau ) audumbaraścamasa'audumbaraḥ sruva'
audumbara'idhma'audumbarthyā'upamanthinyau

16.22

daśa grāmyāṇi dhānyāni bhavanti | vrīhiyavāstilamāṣā'aṇupriyaṅgavo
godhū̱māśca̍ masū̱rāśca̍ khulvāśca̍ khalu̱kulāśca̱ tāntsa̱ārddhampi̍ṣṭvā da̱dhnā madhu̍nā
ghṛ̱tenopa̍siñcatyā̱jyasya̍ ju̱hoti̍

17.1

e̱ṣāñcai bhū̱tānā̍mpṛthi̱vī rasa̍ḥ | pṛ̱thi̱vyā'ā̱po'pā̱moṣa̍dhaya̱'oṣa̍dhīnāmpuṣpā̍ṇi puṣpāraṇā̱mphalāni phalāni̱āmpuruṣaḥ puruṣa̍sya̱ reta̍ḥ

17.2

sa ha̍ pra̱jāpa̍tirīkṣāñcakre | hantā̱smai̱ prati̍ṣṭhāṅkalpayā̱nīti̱ sa striya̍gm̐
sasṛje tām̐ sṛṣṭvā'dha'upāsta tasmātstriyamadha'upāsīta śrīrhyeṣaiṣā sa'
etamprāñcaṃ grāvāṇamātmana'eva samudapārayattenaināmabhyasṛjat

17.3

( t ) tsyā ve̱dirupasthaḥ | (stho) lomāni barhiśśca̱rmādhiṣavaṇe samiddho
madhyatastau muṣkau sa yāvānha vai vājapeyena yujamānasya loko bhavati
tāvānasya loko bhavati ya'evamdvidvānadhopahāsañcaratyā sa strīṇām̐
sukṛtamvṛṅkte'tha ya'idamavidvānadhopahāsañcaratyā'sya striyaḥ sukṛtamvṛñjate

17.4

(ta'e) etaddha sma vai tadvidvānuddālaka'āruṇirāha | (hai) etaddha sma
vai tadvidvāñjāko maudgalya'āhaitaddha sma vai tadvidvānkumārahārita'āha bahavo
mya̱ brāhma̱ṇāya̱nā nirindriyā visukṛto'smāllokātprayanti ya'idamavidvām̐so'dhopahāsañcarantīti

17.5

bahu vā'idṝm̐ suptasya vā jāgrato vā retaḥ skandati | tadabhimṛśedanu
vā mantrayeta yanme'dya retaḥ pṛthivīmaskāntsīdyadoṣadhīrapyasaradyadapaḥ
idamahantadreta'ādade || punarmā maitvindriyampunastejaḥ punarbhagaḥ | punaragnayo dhiṣṇyā yathāsthānaṅkalpantāmityanāmikāṅguṣṭhābhyāmādāyāntareṇa
stanau vā bhruvau vā nimṛjyāt

17.6

( du) atha yadyudaka'ātmānampaśyet | ( ttu ) tadabhimantrayeta mayi teja'
indriyaṃ yaśo draviṇam̐ sukṛtamiti

17.7

śrīrha vā'eṣā strīṇāṃ yanmalodvāsāḥ | ( stu ) tasmānmalodvāsasaṃ yaśasvinīmabhikramyopamantrayeta sā cedasmai na dadyātkāmamenāmupaklīṇīyātsā
ceda̱smai naiva da̱dyātkā̱mamenāṃ yaṣṭyā vā pāṇinā vopaha̱tyātikā̱medindriyeṇa te yaśasā yaśa'ādada̱'itya̱yaśā'e̱va bhavati

17.8

sa yā̱micchet | (tkā) kāmayeta meti ta̱syāmarthaṃnniṣṭhāpya mukhena
mukham̐ sandhā̱yopasthamasyā'abhimṛśya japeda̱ṅgādaṅgātsambhavasi hṛda̍yādadhi jāyase | sa tvamaṅkakaṣāyo'si digghaviddhāmiva mādayeti

17.9

(tyu) atha yā̱micchenna garbhandadhī̱teti | ta̱syāmarthaṃ niṣṭhāpya mukhena
mukham̐ sandhāyābhiprāṇyāpānyādindriyeṇa te retasā reta'ādada̱'ityaretā'e̱va bhavati

17.10

śatam 7600
(tyu) atha yāmicchedgarbhandadhīteti | tsyāmarthanniṣṭhāpya mukhena
mukham̐ sandhāyāpānyābhiprāṇyādindriyeṇa te retasā reta'ādadhāmīti
garbhiṇyyeva bhavati

17.11

(tyu) atha yusya jāyāyai jāraḥ syāt | (tta) tañceddviṣyādāgepātre'gnimupasamādhāya pratilomu śarabarhi stīrvāṃtasminnetāstisraḥ śarabhṛṣṭīḥ prātilomāḥ sarpiṣā'ktvā juhuyānmama samiddhe'hauṣīrāśāparākāśāvita'ādade'sāvviti nāma gṛhṇāti mama samiddhe'hauṣīḥ putrapaśūm̐sta'ādade'sāvviti
nāma gṛhṇāti mama samiddhe'hauṣīḥ prāṇāpānau ta'ādade'sāviti nāma
gṛhṇāti sa vā'eṣa nirindriyo visukṛdasmāllokātpreti yumevaṃvidbrāhmaṇaḥ śapati tasmādevaṃvicchrotriyasya jāyāyā'upahāsaneccheduta hyevamvitparo bhavati

17.12

( tyu ) atha yusya jāyāmārttavvamvindet | ( tya ) tryahaṅkaoṃse nu pibedahatavāsā naināmvṛṣalo na vṛṣalyupahanyāttrirātrāntu' āplūya vrīhīnavaghātayet

17.13

( tsa ) sa yu' icchet | ( tpu ) putro me gauro jāyeta vkedamanubruvīta
survvamāyuriyāḍiti kṣīraudanampācayitvā surpiṣmantamaśnīyātāmīśvarau
janayitavai

17.14

( vā'a ) atha yu' icchet | (tpu) putro me kapillaḥ piṅgalo jāyeta
dvau vkedāvucubruvīta survvamāyuriyādviti dudhyodanampācayitvā surpiṣaṣmantamaśnīyātāmīśvarau janayitavai

17.15

-(vā'u) atha yu' icchet | ( tpu ) putro me śyāmo lohitākṣo
jāyeta trīnvedānanubruvīta survvamāyuriyādityudaudanampācayitvā surpiṣmantamaśrīyātāmīśvarau janayitavai

17.16

( vā'u ) atha yu' icchet | ( du) duhitā me paṇḍitā jāyeta survvamāyuriyāditi tilaudanampācayitvā surpiṣmantamaśrīyātāmīśvarau
janayitavai

17.17

( vā'u ) atha yu' icchet | (tpu ) putro me paṇḍito vijigīthuḥ
samitiṅgamaḥ śuśrūṣitāmvācambhāṣitā jāyeta survvānnedānanubruvīta
survvamāyuriyāditi mātham̐saudanampācayitvā surpiṣmantamaśrīyātāmīśvarau
janayitavā' aukṣaṇena vā''rṣabheṇa vā

17.18

( vā'thā ) athābhippratureva | sthālīpākāvṛtā''jyañceṣṭitvā sthālīpāka̱syopa̍ghātañjuhotyagnaye svāhā'numataye svāhā de̱vāya savitre satyaprasavāya svāheti hutvoddhṛtya prāśnāti prāśyetarasyāḥ prayacchati prakṣālya
pāṇī'udapātrampūrayitvā tenaināntrirabhyukṣatyuttiṣṭhāto viśvāvaso'nyāmiccha praphavyam | sañjāyaॉmputyā saheti

17.19

( tyu ) athaināmabhipadyate | ( te'mo ) amo'hamasmi sā tvaem̐ sā tvamasyamo'aham | sāmāhamasmi ' ṛktvandvyaurahampṛthivī tvam || tāvehi
sarthaṃrabhāvahai saha reto dadhāvahai | putham̐se putrāya vittaya'iti

17.18-2

( tyu ) athāsyā'ūrū vi̱hāpayati | vi̱jihīthā̱ndyāvāpṛthivī'iti
tasyāmarthanniṣṭhāpya mukhena mukhaem̐ sandhāya trirenāmanulomāmanumārṣṭi viṣṇuryyoniṅkalpayatu tvaṣṭā rūpāṇi pitham̐śatu | āsiñcatu prajāpatirddhātā
svāhā | anumataye svāhā | devāya savitre prasavetre satyaprasavāya svāhā "-iti
hutvā, uddhṛtya, prāśnāti | prāśya, itarasyāḥ prayacchati | prakṣālya pāṇī, udapātraṃ pūrayitvā,
tenaināṃ trirabhyukṣati- " uttiṣṭhāto viśvā̍vaso'nyāmiccha praphe̍vyam | saṃ jāyāṃ patyā
saha "-iti

17.19-2

athaināmabhipadyate- " amo'hamasmi sā̍ tvaṃ sā tvamasyamo'aham | sāmāhamasmi ṛk
tvaṃ dyaurahaṃ pṛthivī tvam || tāvehi saṃrabhāvahai saha reto dadhāvahai | puṃse putrāya vi̱ttaye "
iti

17.20

athāsyā ūrū vihāpayati- " vijihīthāṃ dyāvāpṛthivī "-iti | tasyāmarthaṃ niṣṭhāpya
gurbhandadhātu te | gurbhandhehi sinīvāli gurbhandhehi pṛthuṣṭuke | gurbhante'
a̱śvinau̍ de̱vāvādha̍ttāmpuṣkarasrajau

17.21

hiraṇyayī'araṇī | yābhyā̱nnirma̱nthatā̍ma̱śvinau̍ de̱vau | tante̱ gurbhanda̍dhāmahe daśa̱me māsi̱ sūta̍ve || yuthā̱'gnigurbhā pṛ̍thi̱vī yuthā dyaurindreṇa
gurbhiṇī | vvāyurdiśāṃ yuthā gurbha'evandugurbhandadhāmi te'sāviti nāma
gṛhṇāti

17.22

soṣyantīmadbhirabhyukṣati | yuthā vvātaḥ puṣkariṇīm̐ samīṅgyati
sarvvataḥ | evā te gurbha' ejatu sahāvaitu jarāyuṇā || indrasyāyumvajraḥ
kṛtaḥ sārggaḍaḥ supariśrayaḥ| tamindra nirjjahi gurbhaiṇa sāvaram̐ sahoti

17.23

jā̱te'gni̱mupa̍samādhāya | ( yā ) a̱ṅka' ādhāya ka̱m̐se̍ pṛṣadā̱jyamā̱nīya̍ pṛṣadā̱jya̱syopa̍ghātañjuhotya̱sminsa̱hasra̍mpuṣyāsa̱medha̍mānaḥ sve
gṛ̱he | a̱syopa̍santyā̱mmā cche̍tsītpra̱jayā̍ ca pa̱śubhi̍śca̱ svāhā̍ | mayi̍
prā̱ṇām̐stvayi̱ mana̍sā juhomi̱ svāhā̍

17.24

yatta̱karma̍ṇā̱'tyarī̍ricam | yadvā̱ nyūna̍mi̱hāka̍ram | a̱gniṣṭatsvi̍ṣṭa̱kṛdvi̱dvāntsvi̍ṣṭam̐ suhutaṅka̍rotu̱ svāheti̍

17.25

( tyu ) athā̍syāyu̱ṣyaṅka̍roti | dakṣi̍ṇaṅka̱rṇama̱bhini̍dhāya vā̱gvāgi̍ti̍
tri̱rathasya̱ nāma̍dheyaṅkaroti ve̱do'sīti̱ tada̱syaitadguhya̍meva̱ nāma̍ syādatha
da̱dhi madhu̍ ghṛ̱tam̐ sam̐sṛ̍jyānantarhitena jātarūpeṇa prā̱śaya̍ti̱ bhūstvayi̍
dadhā̱mi bhuva̱stvayi̍ dadhā̱mi sva̱stvayi̍ dadhāmi̱ bhūrbhuva̱ḥ svaḥ sarvvāṃstvayi̍
dadhā̱mīti̍

17.26

(tyu) athainamabhimṛśati | (tyu) aśmā bhava̍paraśurbhava hiraṇmayamṛtumbhava
ā̱tmā vai puttra̱nāmā̍'si su jīva śudaḥ śa̱tamiti̍

17.27

(tyu ) athāsya mātu̱ramā̱bhamantrayate | ( ta'i ) iḍā'si maitrāvaruṇī
vvīre vvīramajījanathāḥ | sā tva̱mvīra̍vatī bhava yā'smānvīra̍vato'karāḍiti̍

17.28

(tyu ) athainammātre pradā̍ya stanamprayacchati | ya̱ste stunaḥ śa̱śayo yo
mayo̱bhūryo ra̍tna̱dhā vva̍su̱vidyaḥ su̱datra̍ḥ | yena̱ vviśvā̱ puṣya̍si̱ vvāryā̍ṇi̱
sara̍svati̱ tami̱ha dhāta̍ve'ka̱riti̍

17.29

tamvā' e̱tumāhuḥ | ( ' ) a̱tipi̱tā batābhūdati̍pitāma̱ho batābhūḥ
pa̱ra̱māmba̱ta kāṣṭhāma̍prāpa̱ śriyā yaśa̍sā bvrahma̱varca̱sena̱ ya ' e̱vambi̱do bbrā̍hma̱ṇasya̍
pu̱tro jā̱yate̍

17.30

( te'tha ) atha vvam̐śaḥ | ( stu ) ta̱di̱damvayamvāra̍dvājīpu̱trādbhāradvājīpu̱tro vvā̱tsīmā̍ṇḍavīpu̱trādvā̱tsīmā̍ṇḍavīpu̱traḥ pārāśarīpu̱trātpārāśarīpu̱tro
gārgīpu̱trādgārgīpu̱traḥ pārāśarīkauṇḍinīpu̱trātpārāśarīkauṇḍinīpu̱tro
gārgīpu̱trādgārgīpu̱tro gārgīpu̱trādgārgīpu̱tro bāḍeyīpu̱trādbāḍeyīpu̱tro
mauṣikīpu̱trānmauṣikīpu̱tro hārikarṇīpu̱trāddhārikarṇīpu̱tro bhāradvājīpu̱trādbhāradvājīpu̱traḥ paiṅgīpu̱trātpaiṅgīpu̱traḥ śaunakīpu̱trācchaunakīpu̱traḥ

17.31

kāśyapībālākyāmāṭharīputrāt | (tkā) kāśyapībālākyāmāṭharīputraḥ kautsīputrātkautsīputro baudhīputrādvaudhīputraḥ śālaṅkāyanīputrācchālaṅkāyanīputro vārṣagaṇīputrādvārṣagaṇīputro gautamīputrādgautamīputra'ātreyīputrāḍātreyīputro gautamīputrādgautamīputro vātsīputrādvātsīputro bhāradvājīputrādbhāradvājīputraḥ pārāśarīputrātpārāśarīputro vārkāruṇīputrādvārkāruṇīputra'ārttabhāgīputrāḍārttabhāgīputraḥ śauṅgīputrācchauṅgīputraḥ sāṅkatīputrātsāṅkṛtīputraḥ

17.32

(') āḷambīputrāt | (ḍā) ālambīputra'ālambāyanīputrādālambāyanīputro jāyantīputrājjāyantīputro māṇḍūkāyanīputrānmāṇḍūkāyanīputro
māṇḍūkīputrānmāṇḍūkīputraḥ śāṇḍilīputrācchāṇḍilīputro rāthītarīputrādrāthītarīputraḥ krauñcikīputrābhyāṅkrauñcikīputrau vaidabhṛtīputrādvaidabhṛtīputro bhālukīputrādbhālukīputraḥ prācīnayogīputrātprācīnayogīputraḥ
sāñjīvīputrātsāñjīvīputraḥ kārśakeyīputrātkārśakeyīputraḥ

17.33

pnāśrīpu̱trātkāsurivāsina̍ḥ | pnāśrīpu̱tra'āsurāyaṇādāsurayaṇa̱' āsurerāsuri̱iyā̍jñavalkyā̱dyājñavalkya̱'uddālakāduddālako'ruṇādaruṇa̱' upave̱śerupave̱śiḥ kuśreḥ kuśrirvājaśravaso̍ vājaśravā jihvāvato bā̱dhyogājjihvāvā̱nbādhyogo̍'sitādvārṣagaṇādsito vārṣagaṇo haritātkaśyapāddharitaḥ kaśyapaḥ śilpā̱tkaśyapācchilpaḥ kaśyapaḥ kaśyapānnaidhruveḥ kaśyapo
naidhruvirvāco vācāmbhiṇyā̍'ambhiṇyādityā̱dityānīmāni śuklāni
yajūᳵṣi vājasaneyena yājñavalkyenākhyāyante

Khilakanda (Khilakāṇḍa)

Contents

Text