Madhukanda 3: atha prathamādhyāyasya sṛṣṭyādisarvarūpatānāmacaturthaṃ brāhmaṇam
Madhukāṇḍa 3
- Language
- Sanskrit
Contents
- 3.17 — 1 part
atha prathamādhyāyasya sṛṣṭyādisarvarūpatānāmacaturthaṃ brāhmaṇam
3.1
ātmaivedamagra āsītpuruṣavidhaḥ so'nuvīkṣya nānyadātmano'paśyatso'hamasmītyagre vyāharattato'haṃnāmābhavattasmādapyetarhyāmantrito'hamayamityevāgra uktvā'thānyannāma prabrūte yadasya bhavati sa yatpūrvo'smātsarvasmātsarvānpāpmana auṣattasmātpuruṣa oṣati ha vai sa taṃ
yo'smātpūrvo bubhūṣati ya evaṃ veda
3.2
so'bibhettasmādekākī bibheti sa hāyamīkṣāṃcakre
yanmadanyannāsti kasmānnu bibhemīti tata evāsya bhayaṃ
vīyāya kasmāddhayabheṣyadvitīyādvai bhayaṃ bhavati
3.3
sa vai naiva reme tasmādekākī na ramate sa dvitīyamaicchat| sa haitāvānāsa yathā strīpumāṃsau saṃpariṣvaktau sa imamevā''tmānaṃ dvedhā'pātayattataḥ patiśca
patnī cābhavatāṃ tasmādidamardhabṛgalamiva sva iti ha
smā''ha yājñavalkyastasmādayamākāśaḥ striyā pūryata
eva tāṃ samabhavattato manuṣyā ajāyanta
3.4
so heyamīkṣāṃcakre kathaṃ nu mā''tmana eva janayitvā
saṃbhavati hanta tiro'sānīti sā gaurabhavadṛṣabha
itarastām̐ samevābhavattato gāvo'jāyanta vaḍavetarā'bhavadaśvavṛṣa itaro gardabhītarā gardabha itarastām̐
samevābhavattata ekaśaphamajāyatājetarā'bhavadvasta itaro'va Name="other hand" type="inserted" iritā meṣa itarastām̐ samevābhavattato'jāvayo'jāyantaivameva yadidaṃ kiṃca mithunamā pipīlikābhyastatsarvamasṛjata
3.5
so'vedāhaṃ vāva sṛṣṭirasmyaham̐ hīdam̐ sarvamasṛkṣīti
tataḥ sṛṣṭirabhavatsṛṣṭyām̐ hāsyaitasyāṃ bhavati ya evaṃ
veda
3.6
athetyabhyamanthatsa mukhācca yonerhastābhyāṃ cāgnimamṛjata
tasmādetadubhayamalomakamantarato'lomakā hi yonirantarataḥ| tadyadidamāhuramuṃ yajāmuṃ yajetyekaikaṃ devametasyaiva sā visṛṣṭireṣa u hyeva sarve devāḥ| atha
yatkiṃcedamārdraṃ tadretaso'sṛjata tadu soma etāvadvā
ida sarvamannaṃ caivānnādaśca soma evānnamgnirannādaḥ
saiṣā brahmaṇo'tisṛṣṭiḥ| yacchreyaso devānasṛjatātha
yanmartyaḥ sannamṛtānasṛjata tasmādatisṛṣṭiratisṛṣṭyāᳪ
hāsyaitasyāṃ bhavati ya evaṃ veda
3.7
āhuramumagniṃ yajāmumindraṃ yajetyādi nāmaśastrastotrakarmādibhinnatvādvinnamevāgnyādidevamekaikaṃ manyamānā āhurityabhiprāyaḥ| tanna tathā vidyāt| yasmādetasyaiva prajāpateḥ sā visṛṣṭirdevabhedaḥ sarva eṣa u hyeva prajāpatireva prāṇaḥ
sarve devāḥ
taddhedaṃ tarhyavyākṛtamāsīttannāmarūpābhyāmeva vyākriyatāsaunāmā'yamidaṃ rūpa iti tadidamapyetarhi nāmarūpābhyāmeva vyākriyate'saunāmā'yamidaṃ rūpa iti sa
eṣa iha praviṣṭaḥ | ā nakhāgrebhyo yathā kṣuraḥ kṣuradhāne'vahitaḥ syādviśvaṃbharo vā viśvaṃbharakulāye taṃ na
paśyanti| akṛtsno hi sa prāṇanneva prāṇo nāma
bhavati| vadanvākpaśyaṃścakṣuḥ śṛṇvañśrotraṃ manvāno
manastānyasyaitāni karmanāmānyeva | sa yo'ta ekaikamupāste, na sa vedākṛtsno hyeṣo'ta ekaikena bhavatyātmetyevopāsītātra hyete sarva ekaṃ bhavanti | tadetatpadanīyamasya sarvasya yadayamātmā'nena hyetatsarvaṃ veda
yathā ha vai padenānuvindedevaṃ kīrtiṃś ślokaṃ vindate ya
evaṃ veda
3.8
yadarthaḥ sarvaśāstrārambho yasminnavidyayā svābhāvikyā kartṛkriyāphalādhyāropaṇā
kṛtā, yaḥ kāraṇaṃ sarvasya jagato, yadātmake nāmarūpe salilādiva svacchānmalamiva
phenamavyākṛte vyākriyete, yaśca tābhyāṃ nāmarūpābhyāṃ vilakṣaṇaḥsvato nityaśuddhabuddhamuktasvabhāvaḥ, sa eṣo'vyākṛte ātmabhūte nāmarūpe vyākurvanbrahmādistambaparyanteṣu deheṣviha karmaphalāśrayeṣvaśanāyādimatsu praviṣṭaḥ
tadetatpreyaḥ putrātpreyo vittātpreyo'nyasmātsarvasmādantarataraṃ yadayamātmā| sa yo'nyamātmanaḥ
priyaṃ bruvāṇaṃ brūyātpriyathaṃ rotsyatītīśvaro ha
tathaiva syādātmānameva priyamupāsīta sa ya
ātmānameva priyamupāste, na hāsya priyaṃ
pramāyukaṃ bhavati
3.9
tadāhuryadbrahmavidyayā sarvaṃ bhaviṣyanto manuṣyā
manyante kima tadbrahmāvedyasmāttatsarvamabhavaditi
3.10
brahma vā idamagra āsīttadātmānamevāvet
ahaṃ brahmāsmīti | tasmāttatsarvamabhavattadyo
yo devānāṃ pratyabudhyata sa eva tadbhavattatharṣīṇāṃ tathā manuṣyāṇāṃ taddhaitatpaśyannṛṣirvāmadevaḥ pratipede'haṃ manurabhavaṃ sūryaśceti
tadidamapyetarhi ya evaṃ vedāhaṃ brahmāsmīti sa
idam̐sarvaṃ bhavati tasya ha na devāścanābhūtyā
īśate| ātmā hyeṣām̐ sa bhavati| atha yo'nyāṃ devatāmupāste'nyo'sāvanyo'hamasmīti
na sa veda yathā paśurevam̐ sa devānām| yathā
ha vai bahavaḥ paśavo manuṣyaṃ bhuñjyurevamekaikaḥ
puruṣo devānbhunaktyekasminneva paśāvādīyamāne'priyaṃ bhavati kimu bahuṣu, tasmādeṣāṃ tanna
priyaṃ yadetanmanuṣyā vidyuḥ
3.11
brahma vā idamagra āsīdekameva tadekam̐ sanna vyabhavat
tacchreyorūpamatyasṛjata kṣatraṃ yānyetāni devatrā kṣatrāṇīndro varuṇaḥ somo rudraḥ parjanyo yamo mṛtyurīśāna
iti| tasmātkṣatrātparaṃ nāsti tasmādbrāhmaṇaḥ kṣatriyamadhastādupāste rājasūye kṣatra eva tadyaśo dadhāti
saiṣā kṣatrasya yoniryadbrahma | tasmādyadyapi rājā
paramatāṃ gacchati brahmaivāntata upaniśrayati, svāṃ yoniṃ,
ya u enam̐ hinasti, svām̐ sa yonimṛcchati, sa pāpīyānbhavati, yathā śreyām̐sam̐ him̐sitvā
3.12
sa naiva vyabhavatsa viśamasṛjata yānyetāni
devajātāni gaṇaśa ākhyāyante vasavo rudrā
ādityā viśvedevā maruta iti
3.13
sa naiva vyabhavatsa śaudraṃ varṇamasṛjata pūṣaṇamiyaṃ
vai pūṣeyaṃ hīdaṃ sarvaṃ puṣyati yadidaṃ kiṃca
3.14
sa naiva vyabhavattacchreyorūpamatyasṛjata dharmaṃ tadetatkṣatrasya kṣatraṃ yaddharmastasmāddharmātparaṃ nāstyatho
abalīyānbalīyāṃsamāśaṃsate dharmeṇa, yathā
rājñaivaṃ, yo vai sa dharmaḥ satyaṃ vai tattasmātsatyaṃ
vadantamāhurdharmaṃ vadatīti, dharmaṃ vā vadantaṃ satyaṃ
vadatītyetaddhyevaitadubhayaṃ bhavati
3.15
tadetadbrahma kṣatraṃ viṭśūdrastadagnināaiva deveṣu brahmābhavadbrāhmaṇo manuṣyeṣu, kṣatriyeṇa kṣatriyo, vaiśyena
vaiśyaḥ śūndreṇa śūdrastasmādagnāveva deveṣu lokamūcchante
brāhmaṇe manuṣyeṣvetābhyām̐ hi rūpābhyāṃ brahmābhavat
atha yo ha vā asmāllokātsvaṃ lokamadṛṣṭvā praiti
sa enamavidito na bhunakti yathā vedo vā'nanūkto'nyadvā karmākṛtaṃ yadiha vā apyanevaṃvinmahatpuṇyaṃ karma
karoti taddhāsyāntataḥ kṣīyata evā''tmānameva lokamupāsīta sa ya ātmānameva lokamupāste na hāsya
karma kṣīyate| asmāddhyevā''tmano yadyatkāmayate
tattatsṛjate
3.16
atho ayaṃ vā ātmā sarveṣāṃ bhūtānāṃ lokaḥ sa yajjuhoti yadyajate tena devānāṃ loko'tha yadanubrūte tena
ṛṣīṇāmatha yatpitṛbhyo nipṛṇāti yatprajāmicchate tena
pitṝṇāmatha yanmanuṣyānvāsayate yadebhyo'śanaṃ dadāti
tena manuṣyāṇāmatha yatpaśubhyastṛṇodakaṃ vindati tena
paśūnāṃ yadasya gṛheṣu śvāpadā vayāṃsyā pipīlikābhya
upajīvanti tena teṣāṃ loko yathā ha vai svāya lokāyāriṣṭamicchedevaṃ haivaṃvide sarvāṇi bhūtānyaririṣṭamicchanti tadvā etadviditaṃ mīmāṃsitam
3.17
ātmaivedamagra āsīdeka eva so'kāmayata jāyā me
syādatha prajāyeyātha vittaṃ me syādatha karma kurvīyetyetāvānvai kāmo, necchaṃścanāto bhūyo vindettasmādpyetahyaikākī kāmayate jāyā me syādatha prajāyeyātha
vittaṃ me syādatha karma kurvīyeti sa yāvadapyeteṣāmekaikaṃ
na prāpnotyakṛtsna eva tāvanmanyate tasyo kṛtsnatā
mana evāsyā''tmā vāgjāyā prāṇaḥ prajā cakṣurmānuṣaṃ
vittaṃ cakṣuṣā hi tadvindate śrotraṃ daivam̐, śrotreṇa hi
tacchṛṇotyātmaivāsya karmā''tmanā hi karma karoti, sa
eṣa pāṅkto yajñaḥ pāṅktaḥ paśuḥ pāṅktaḥ puruṣaḥ
pāṅktamidam̐ sarvaṃ yadidaṃ kiṃca tadidam̐ sarvamāpnoti
ya evaṃ veda
3.17.p1
iti prathamādhyāye caturthaṃ brāhmaṇam
Linked texts (1)
- Śatapathabrāhmaṇa or Bṛhadāraṇyakabrāhmaṇa — Sanskrit