Mahaitareya 5

Language: Sanskrit

taṃ prapadābhyāṃ prāpadyata brahyemaṃ puruṣaṃ yat prapadābhyāṃ prāpadyata brahyemaṃ puruṣaṃ tasmāt prapade tasmāt prapade ityācakṣate || śaphāḥ khurā ityanyeṣāṃ paśūnāṃ tadūrdhvamudasarpat tāvūrū abhavatāmuru gṛṇīhityabravīt tadudaramabhavadurvaiva me kurvityabravīt taduro'bhavadudaraṃ brahyeti śārkarākṣyā upāsate hṛdayaṃ brahyetyāruṇayo brahmā haiva tā3i || ūrdhvaṃ tvevodasarpat tacchiro'śrayata yacchiro'śrayata tacchiro'bhavat tacchirasaḥ śirastvam || tā etāḥ śīrṣañchriyaḥ śritāścakṣuḥ śrotraṃ mano vāk prāṇaḥ śrayante'smiñchriyo ya evametacchirasaḥ śirastvaṃ veda

5.p3

caturmukhākāravatāṃ nṛṇāṃ pādatalopari | prapadākhyā vartate'to natu paśvādināṃ kvacit || ayādūrdhvaṃ tato viṣṇuḥ prapadādūrumatra ca | sthita ūrū ca tāvāstāmūrūrdhvagamanāddhareḥ

5.p4

bhāṣyamkiñcidūrdhvaṃ tato gatvā vāyunā saha keśavaḥ | vāyumāhorugaraṇaṃ kurvatra sthita ityapi || urveva garaṇaṃ cakre vāyuryatra sthitaḥ sadā | tat sthānamudaraṃ nāma punarāha janārdanaḥ || uru sthānaṃ nivāsaṃ me kuru vistārasaṃyutam | tathā'karot sa vāyuśca taduro'bhūdurutvataḥ || uromadhye ca hṛdayaṃ tatra vāso hareḥ sadā | sūkṣmadṛṣṭiyutā ye tu munayaḥ śārkarākṣyakāḥ || udare te paraṃ brahma vāsudevamupāsate | hṛtsthameva paraṃ viṣṇuṃ dhyāyantyāruṇayaḥ sadā || udarasthaṃ ca hṛdaṃ ca te ubhe brahma tat param | ekameva yatastasmādubhaye hyapi tadvidaḥ || tata ūrdhvaṃ gato viṣṇurvāyunā saha daivataiḥ | sthito mūrdhani deveśaḥ śrito'sāviti tacchiraḥ

5.p5

vāgudakrāmadavadannaśnan pibannāstaiva cakṣurudakrāmadapaśyannaśnan pibannāstaiva śrotramudakrāmadaśṛṇvannaśnan pibannāstaiva || mana udakrāmanmīlita ivāśnan pibannāstaiva || prāṇa udakrāmat tat prāṇa utkrānte'paśyata tadaśīryatāśārītī3 || taccharīramabhavat taccharīrasya śarīratvaṃ śīryate hvā asya dviṣan pāpmā bhrātṛvyaḥ parā'sya dviṣan pāpmā bhrātṛvyo bhavati ya evaṃ veda

5.p6

tā ahiṃsantaivāhamukthamasmyahamukthamasmīti tā abruvan hantedaṃ punaḥ śarīraṃ praviśāma tad yasmin naḥ prapanna idaṃ śarīramutthāsyati tadukthaṃ bhaviṣyatīti vāk prāviśadaśayadeva cakṣuḥ prāviśadaśayadeva śrotraṃ prāviśadaśayadeva manaḥ prāviśadaśayadeva

5.p7

prāṇaḥ prāviśat tat prāṇe prapanna udatiṣṭhat tadukthamabhavat tadetadukthaṃ prāṇa eva prāṇa ukthamityeva vidyāt taṃ devā abruvan tvamukthamasi tvamidaṃ sarvamasi

5.p8

tava vayaṃ smastvamasmākamasīti tadapyetadṛṣiṇoktaṃ tvamasmākaṃ tava smasīti || udāsīnavadāstāṃ tau keśavaścābjasambhavaḥ || teṣāṃ balaparīkṣārthaṃ vāyvādīnāṃ ca sarvaśaḥ | punaste prāviśan sarve vahnisūryau śaśī śivaḥ || notthānamabhavat teṣu praviṣṭeṣvapi sarvaśaḥ | vāyau praviṣṭe tūtthānaṃ kāyasyā'sīt tadaiva ca || uccaiḥ sthitatvāduttho'bhūd vāyureva tataḥ prabhuḥ | uccatvaṃ ca guṇādhikyaṃ tvamucco'sīti te'bruvan || bhṛtyā vayaṃ tavaiva smastvamasmākaṃ patiḥ sadā | spardhāmahe tvadbalena tvayā nānyena kenacit || ityūcurvīndraśeṣeśaśakracandrādikāḥ pṛthak | vāyuḥ sa saṃstutastaiśca prasanno'bhūd divaukasām

5.p9

taṃ devāḥ prāṇayanta saḥ praṇītaḥ prātāyata prātāyatīti3 tat prātarabhavat samāgāditi3 tat sāyamabhavadahareva prāṇo rātrirapānaḥ | bhāṣyamtasmācchutvā paraṃ brahma devā nārāyaṇābhidham‌ || śiṣyapraśiṣyādiṣu ca te'nayan‌ vāyunoditam‌ | vāyumapyanayan‌ sarve yaśasā tadguṇoktitaḥ || yeye guṇān‌ vijānanti vāyostānāviśanmarut‌ | tatratatra praviṣṭatvāt‌ pratato'sau babhūva ha || pratatatvāt‌ prātariti tasya nāmābhavad‌ vibhoḥ | saṅgataśvābhavajjīvacitā rūpāntareṇa saḥ | saṅgatatvāt‌ sāyamiti tad‌ rūpaṃ nāmato'bhavat‌ || vāyostat‌ punaradhyātmaṃ prāṇāpānābhidhaṃ dvayam‌

5.p10

upaniṣat-

5.p11

indriyābhimānidevatāḥ

5.p12

vāgagniścakṣurasāvādityaścandramā mano diśaḥ śrotraṃ sa eṣa prahitāṃ saṃyogo'dhyātmamimā devatā ada u āviradhidaivatamityetat taduktaṃ bhavati

5.p13

śivādīnāṃ ca sarveṣāṃ manastvaṃ kathitaṃ puraḥ | etāḥ sarvā devatā hi brahmavāyusuparṇakāḥ || śeṣaśaṅkaraśakrāśca candrasūryayamā api | agniśca mitrāvaruṇau kuberādyāśca sarvaśaḥ || adhidaivaṃ sa evaika ādhikyāt puruṣottamaḥ | pūrṇajñānasvarūpatvādetāvat kathitaṃ bhavet || tātparyāt sarvavedaiśca ............

5.p14

upaniṣat-

5.p15

jñānino muktirniyatā

5.p16

etaddha sma vai tadvidvānāha hiraṇyadan baido na tasyeśe'yaṃ mahyaṃ na dyuriti || prahitā vā ahamadhyātmaṃ saṃyogaṃ niviṣṭaṃ vedaitaddha tadanīśānāni havā asmai bhūtāni baliṃ haranti ya evaṃ veda

5.p17

etādṛśopāsanāyā yogyaḥ san satataṃ sudhīḥ | svasvāmyanyāni bhūtāni hareyurbalimasya hi || muktasya vaiṣṇave loke muktāni ca na saṃśayaḥ | ityetaddhyānayogyāśca munayo devatāstathā || mānuṣā jñānamātreṇa svāvaraiḥ pūjyatāmiyuḥ | muktāmuktairmuktiyogyā iti śāstrasya nirṇayaḥ

Linked texts (5)

Aitareyāraṇyaka — Sanskrit
Bahvṛcāraṇyabhāṣya — Sanskrit
Aitareyāraṇyaka (Aitareya Mahīdāsa) — Aitareya Mahīdāsa, Sanskrit
Daśopaniṣad — Sanskrit
Dvitīyāraṇyaka — Sanskrit