Muṇḍaka Upaniṣad 2.2.5
Muṇḍakaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 2.2.5
- Language
- Sanskrit
2.2.5
[ sarvajagadādhārabhūtaḥ paramātmā mokṣaprāpakaḥ ]
yasmin dyauḥ pṛthivī cāntarikṣamotaṃ manaḥ saha prāṇaiśca sarvaiḥ | tamevaikaṃ jānatha ātmānamanyā vāco vimuñcatha amṛtasyaiṣa setuḥ ||
2.2.5.p1
pra.dī. - sarvajagadādhārabhūtākṣaraparamātmā mokṣaprāpaka ityāha - yasmin dyauḥ pṛthivīti | yasmin - akṣaraparabrahmaṇi dyauḥ - ākāśaḥ pṛthivī - bhūmiḥ antarikṣam - svargādilokaṃ ca sarvaiḥ prāṇaissaha sarvaprāṇaiḥ sarvendriyaiḥ saha manaśca otam - samarpitamityarthaḥ | taṃ - sarvādhārabhūtaṃ ekameva akṣaraśabdavācya- paramātmānaṃ jānatha - he śiṣyāḥ ! yūyaṃ jānītha | anyā vāco vimuñcatha bhagavadvyatiriktānātmaviṣayakavācaḥ vimuñcatha tyajata kutaḥ ? eṣaḥ paramātmā amṛtasya mokṣasya setuḥ - seturiva setuḥ mokṣasya prāpakaḥ nadyādiṣu seturhi kūlasya pratilambhakaḥ tadvat mokṣahetuḥ ityarthaḥ ||
2.2.5.p2
pra. - setuḥ | yasmin akṣare dyupṛthivyantarikṣamanaḥprāṇādikaṃ samavetam , tamekameva svetarasamastavastuniyantṛtvena vyāpakatayā ātmānaṃ jānīta ; anātmaviṣayā vācastyajata | kasya hetoḥ ?
2.2.5.p3
amṛtasyaiṣa setuḥ | nadyādiṣu hi setuḥ kūlasya pratilambhakaḥ | saṃsārārṇavapārabhūtasyāmṛtasya eṣa pratilambhaka ityarthaḥ ||
2.2.5.p4
ā.bhā. - yasmin akṣarākhye paramātmani | dyauḥ - dyulokaḥ | pṛthivī bhūrlokaḥ | antarikṣam - antarikṣalokaśca otaṃ protam - sambaddhamityetat | sarvaiḥ samagraiḥ prāṇaiḥ prāṇāpānādibhiḥ mukhyaprāṇaiḥ bāhyābhyantarendriyaiḥ cakṣurādibhiśca | saha - sahitam | manaśca - cittaṃ ca otam | tameva dyulokādisarvāśrayībhūto yastameva ekam advitīyam | cidaciccharīrakasya paramātmana ekasyaiva sattvādekam ityuktam | ātmānaṃ pūrvoktam akṣarākhyaṃ paramapuruṣaṃ jānatha - jānīta he śiṣyāḥ ! anyāḥ cidaciccharīrakaparamātmabhinnaviṣayā vācaḥ - vāgvyavahārān vimuñcatha - tyajata | tatra hetumāha - eṣa paramātmā sarvakāraṇatayā sarvādhāratayā sarvātmatayā ca jñātaṃ sat amṛtasya - amṛtatvasya | muktā ityetat | setuḥ - prāpakaḥ astītiśeṣaḥ | loke
2.2.5.p5
nadīprabhṛtisetuḥ paratīraprāpakaḥ yathā bhavati tathā sarvādhāratvādinā anusaṃhitaḥ paramātmā saṃsārāmbhonidheḥ paratīraprāpaka iti setutvena rūpita iti bhāvaḥ ||
Linked texts (1)
- Muṇḍakopaniṣad — Sanskrit