Muṇḍaka Upaniṣad 2.2.7
Muṇḍakaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 2.2.7
- Language
- Sanskrit
2.2.7
yaḥ sarvajñassarvavit yasyaiṣa mahimā bhuvi |
divye brahmapure hyeṣa vyomnyātmā pratiṣṭhitaḥ ||
2.2.7.p1
pra.dī. - tamasaḥ parastādvidyamānaḥ paramātmāśrīvaikuṇṭhaloke vartata ityāha | yaḥ sarvajñassarvavit iti | yaḥ sarvajñassarvavit - yassāmānyato śeṣataśca prakāraprakāriviṣayakajñānavān yasyaiṣa mahimā bhuvi līlāvibhūtau yasya - bhagavataḥ mahimā - sāmarthyaviśeṣaḥ | eṣaḥ - sarvajñatvādiguṇakaḥ ātmā - paramātmādi- vaidyotamāne aprākṛte vā vyomni - paramākāśe brahmapure - parabrahmapaṭṭaṇe śrīvaikuṇṭhanagare pratiṣṭhitaḥ - sthāvarapratiṣṭhāvatpratiṣṭhitaḥ ayameva para ityucyate ||
2.2.7.p2
pra. - yaḥ sarvajñaḥ sarvaviditi | ukto'rthaḥ | yasyaiṣa mahimā bhuvīti | bhūloke saṃsāratantra1pravartana1rūpa eṣa mahimā 2yadīyaḥ ityarthaḥ2, divye brahmapure hyeṣa
2.2.7.p3
vyomnyātmā pratiṣṭhitaḥ | yasyaiṣa mahimā bhuvīti līlāvibhūtyanvaya uktaḥ | divye vyomnīti tripādvibhūtiruktā iti vyāsāryaiḥ uktatvāt vaikuṇṭhākhye brahmapure parame vyomni ayamātmā pratiṣṭhita ityarthaḥ ||
2.2.7.p4
ā.bhā. - tamasaḥ parastād vartamānaḥ prāpyabhūtaḥ paramātmā dhyātavyatayā pūrvamuktaḥ sa eva viśeṣaṇaiḥ punaḥ pratipādyate - durvijñeyasya punaḥ punaḥ pratipādanaṃ hi sukhāvagamasādhanamiti mattvā āha - ya iti | yaḥ - paramātmā sarvajñaḥ sāmānya- rūpeṇa sarvaviṣayakajñānavān sarvavid viśeṣarūpeṇa tattadvastvasādhāraṇadharmeṇa sarva-
2.2.7.p5
vastuviṣayakajñānavām̐ścāsti | yasya - paramapuruṣasya eṣa dṛśyamānaścandrasūryayo- stacchāsanānatilaṃghiniyataparibhramaṇaṃ sāgarasya svamaryādānatikramaṇaṃ pavanatapanādīnāṃ svasvavyāpāraparāyaṇatvaṃ tacchāsanādeva karmatatphalādīnāṃ svadeśakālānatikrameṇa pravartamānatvamityādirūpo mahimā līlāvibhūtirbhuvi vartata iti śeṣaḥ | sa eṣa evaṃ mahimāviśiṣṭa ātmā - paramapuruṣo hi niścayena vyomni - aprākṛtākāśe divye - parame brahmaṇaḥ puraṃ brahmapuraṃ tasmin brahmapure sāketākhye divye dhāmni pratiṣṭhito divyamūrtyā vartata ityarthaḥ ||
2.2.7.p6
su. - antaścarata iti śarīrāntaḥsthityukteḥ syātkasyacijjīva evāyamiti bhramastamapākaroti - yaḥ sarvajña iti | bhramasya cedalpo'pyavasaraḥ sahi sapadi nirākartavyaḥ, ata eva guhācaram iti nirdeśena sambhāvyamāno jīvabhramaḥ paraṃ vijñānāt ityapākṛtaḥ prathamamantre | antaścarati nāmaiṣaḥ, pratiṣṭhitaḥ tu divye vyomni brahmapure hi - aprākṛtākāśe brahmākhye pure - sthānaviśeṣe prakarṣeṇa divyamūrtyā sthitaḥ | eṣa mahimā bhuvi sarvo yasyāsyaiva - yaḥ pratapati tapanaḥ, yaḥ pavate pavanaḥ, ye cānye vividhā bhāvāḥ sarvametadyasya aiśvaryaikadeśaḥ | yaḥ sarvajñaḥ sarvavit | tadasya śarīrāntaḥsañcaraṇoktimātreṇa jīva evāyamiti na bhramitavyam iti bhāvaḥ ||
Linked texts (1)
- Muṇḍakopaniṣad — Sanskrit