Pramāṇa · Search · About · API

Muṇḍaka Upaniṣad 2.2.7

Muṇḍakaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 2.2.7

Language
Sanskrit

2.2.7

yaḥ sarvajñassarvavit yasyaiṣa mahimā bhuvi |
divye brahmapure hyeṣa vyomnyātmā pratiṣṭhitaḥ ||

2.2.7.p1

pra.dī. - tamasaḥ parastādvidyamānaḥ paramātmāśrīvaikuṇṭhaloke vartata ityāha | yaḥ sarvajñassarvavit iti | yaḥ sarvajñassarvavit - yassāmānyato śeṣataśca prakāraprakāriviṣayakajñānavān yasyaiṣa mahimā bhuvi līlāvibhūtau yasya - bhagavataḥ mahimā - sāmarthyaviśeṣaḥ | eṣaḥ - sarvajñatvādiguṇakaḥ ātmā - paramātmādi- vaidyotamāne aprākṛte vā vyomni - paramākāśe brahmapure - parabrahmapaṭṭaṇe śrīvaikuṇṭhanagare pratiṣṭhitaḥ - sthāvarapratiṣṭhāvatpratiṣṭhitaḥ ayameva para ityucyate ||

2.2.7.p2

pra. - yaḥ sarvajñaḥ sarvaviditi | ukto'rthaḥ | yasyaiṣa mahimā bhuvīti | bhūloke saṃsāratantra1pravartana1rūpa eṣa mahimā 2yadīyaḥ ityarthaḥ2, divye brahmapure hyeṣa

2.2.7.p3

vyomnyātmā pratiṣṭhitaḥ | yasyaiṣa mahimā bhuvīti līlāvibhūtyanvaya uktaḥ | divye vyomnīti tripādvibhūtiruktā iti vyāsāryaiḥ uktatvāt vaikuṇṭhākhye brahmapure parame vyomni ayamātmā pratiṣṭhita ityarthaḥ ||

2.2.7.p4

ā.bhā. - tamasaḥ parastād vartamānaḥ prāpyabhūtaḥ paramātmā dhyātavyatayā pūrvamuktaḥ sa eva viśeṣaṇaiḥ punaḥ pratipādyate - durvijñeyasya punaḥ punaḥ pratipādanaṃ hi sukhāvagamasādhanamiti mattvā āha - ya iti | yaḥ - paramātmā sarvajñaḥ sāmānya- rūpeṇa sarvaviṣayakajñānavān sarvavid viśeṣarūpeṇa tattadvastvasādhāraṇadharmeṇa sarva-

2.2.7.p5

vastuviṣayakajñānavām̐ścāsti | yasya - paramapuruṣasya eṣa dṛśyamānaścandrasūryayo- stacchāsanānatilaṃghiniyataparibhramaṇaṃ sāgarasya svamaryādānatikramaṇaṃ pavanatapanādīnāṃ svasvavyāpāraparāyaṇatvaṃ tacchāsanādeva karmatatphalādīnāṃ svadeśakālānatikrameṇa pravartamānatvamityādirūpo mahimā līlāvibhūtirbhuvi vartata iti śeṣaḥ | sa eṣa evaṃ mahimāviśiṣṭa ātmā - paramapuruṣo hi niścayena vyomni - aprākṛtākāśe divye - parame brahmaṇaḥ puraṃ brahmapuraṃ tasmin brahmapure sāketākhye divye dhāmni pratiṣṭhito divyamūrtyā vartata ityarthaḥ ||

2.2.7.p6

su. - antaścarata iti śarīrāntaḥsthityukteḥ syātkasyacijjīva evāyamiti bhramastamapākaroti - yaḥ sarvajña iti | bhramasya cedalpo'pyavasaraḥ sahi sapadi nirākartavyaḥ, ata eva guhācaram iti nirdeśena sambhāvyamāno jīvabhramaḥ paraṃ vijñānāt ityapākṛtaḥ prathamamantre | antaścarati nāmaiṣaḥ, pratiṣṭhitaḥ tu divye vyomni brahmapure hi - aprākṛtākāśe brahmākhye pure - sthānaviśeṣe prakarṣeṇa divyamūrtyā sthitaḥ | eṣa mahimā bhuvi sarvo yasyāsyaiva - yaḥ pratapati tapanaḥ, yaḥ pavate pavanaḥ, ye cānye vividhā bhāvāḥ sarvametadyasya aiśvaryaikadeśaḥ | yaḥ sarvajñaḥ sarvavit | tadasya śarīrāntaḥsañcaraṇoktimātreṇa jīva evāyamiti na bhramitavyam iti bhāvaḥ ||

Linked texts (1)