Shankhayaniyopanishad 4: atha tṛtīyo'dhyāyaḥ
Śāṅkhāyanīyopaniṣad 4
- Language
- Sanskrit
Contents
- 4.7 — 1 part
atha tṛtīyo'dhyāyaḥ
4.1
oṃ citro ha vai gārgyāyaniryakṣyamāṇa āruṇiṃ vavre | sa ha
putraṃ śvetaketuṃ prajigāya yājayeti | taṃ hābhyāgataṃ papraccha | gotamasya putro'sti | saṃvṛtaṃ loke yasminmā dhāsyasyanyatamo vā'dhvā
tasya mā loke dhāsyasīti | sa hovāca | nāhametadveda | hantā''cāryaṃ
pṛcchānīti | sa ha pitaramāsādya papracchetīti mā prākṣītkathaṃ
pratibravāṇīti | sa hovācāhamapyetanna veda | sadasyeva vayaṃ
svādhyāyamadhītya harāmahe yannaḥ pare sadasye hyubhau gamiṣyāva iti
sa ha samitpāṇiścitraṃ gārṅgyāyaniṃ praticakrama upayānīti taṃ
hovāca brahmārho'si gotama yo na mānamupāgā ehi vyeva tvā
jñāpayiṣyāmīti
4.2
sa hovāca ye vai ke cāsmāllokātprayanti candramasameva te sarve
gacchanti teṣāṃ prāṇaiḥ pūrvapakṣa āpyāyate tānaparapakṣeṇa prajanayatyetadvai svargasya lokasya dvāraṃ yaccandramāstaṃ yaḥ pratyāhaṃ tamattisṛjate'tha yo na pratyāha tamiha vṛṣṭirbhūtvā varṣati sa iha kīṭo
vā pataṅgo vā matsyo vā śakunivām̐ siṃho vā varāho vā paraśvā vā
śārdūlo vā puruṣo vā'nyo vā teṣu teṣu sthāneṣu pratyājāyate
yathākarma yathāvidyaṃ tamāgataṃ pṛcchati ko'sīti taṃ pratibrūyādvicakṣaṇādṛtavo reta ābhṛtaṃ pañcadaśātmasūtātpitryāvatastaṃ mā puṃsi
kartaryairayadhvaṃ puṃsā kartrā mātari mā niṣiñca sa jāyamāno dvādaśatrayodaśo māso dvādaśatrayodaśena pitrā''saṃ tadvide pratitadvide'haṃ tanma ṛtavo mṛtyava ābharadhvan | tena satyena tena tapasa ṛturasmyārtavo'smi ko'si tvamasīti tamatisṛjate
4.3
sa etaṃ devayānaṃ panthānamāpadyāgnilokamāgacchati sa vāyulokaṃ sa varuṇalokaṃ sa indralokaṃ sa prajāpatilokaṃ sa brahmalokaṃ
tasya vā etasya brahmalokasyā''ro hrado muhūrtā yaṣṭihā vijarā nadīlyo vṛkṣaḥ sāllajaṃ saṃsthānamaparājitamāyatanamindraprajāpatī dvāragopau vibhupramitaṃ vicakṣaṇā''sandvyamitaujāḥ paryaṅkaḥ priyā ca
mānasīpratirūpā ca cākṣuṣī puṣpāṇyādāyāvayato(nti) vairājagānyambāścāmbāyavīścāpsaraso'mbayā nadyastamitthaṃvidāgacchati taṃ
brahmā hābhidhāvata mama yaśasā vijarāṃ vā ayaṃ nadīṃ prāpanna vā
ayaṃ jarayiṣyatīti
4.4
taṃ pañca śatānyapsarasāṃ pratiyanti śataphalahastāḥ śatamāñjanahastāḥ śataṃ mālyahastāḥ śataṃ vāsohastāḥ śataṃ cūrṇahastāstaṃ
brahmālaṃkāreṇālaṃ kurvanti sa brahmālaṃkāreṇālaṃkṛto brahma vidvānvrahmābhipraiti sa āgacchatyāraṃ hṛdaṃ taṃ manasā'pyeti tamitvā
saṃprativido majjanti sa āgacchati muhūrtānyaṣṭihāṃste'smādapadravanti sa āgacchati vijarāṃ nadīṃ tāṃ manasaivāpyeti tatsukṛtaduṣkṛte dhunuvāte tasya priyā jñātayaḥ sukṛtamupayantyapriyā duṣkṛtaṃ
tadyathā rathena dhāvayannathacakre paryavekṣetaivamahorātre paryavekṣetaiva
sukṛtaduṣkṛte sarvāṇi ca dvaṃddāni sa eṣa visukṛto viduṣkṛto
brahma vidvānvrahmābhipraiti
4.5
sa āgacchatīlyaṃ¹ vṛkṣaṃ taṃ brahmagandhaḥ praviśati sa āgacchati
sālaṅguṃ saṃsthānaṃ taṃ brahmarasaḥ praviśati sa āgacchatyaparājitamāyatanaṃ taṃ brahmayaśaḥ² praviśati sa āgacchatīndraprajāpatī dvāragopau tāvasmādapadravataḥ sa āgacchati vibhupramitaṃ taṃ brahmatejaḥ praviśati sa
āgacchati vicakṣaṇāmāsandīṃ bṛhadrathantare sāmanī pūrvau pādau śyetanaudhase cāparau vairūpavairāje anūcye śākvararaivate tiraścī sā prajñā
prajñayā hi vipaśyati sa āgacchatyamitaujasaṃ saṃ paryaṅkaṃ saprāṇastasya bhūtaṃ ca bhaviṣyacca pūrvau pādau śrīścerā cāparau bhadra yajñāyāṃjñaye śīrṣakhye bṛhadrathaṃtare anūcye ṛcaśca sāmāni ca prācīnātānāni yajūṃṣi tiraścīnāni somāṃśava upastaraṇamudgītho'paraśra
yaḥ śrīrupabarhaṇaṃ tasminbrahmā''ste tamitthaṃvitpādenaivāgra ārohati taṃ brahmā pṛcchati ko'sīti taṃ pratibrūyāt
4.6
ṛturasmyārtavo'smyākāśādyoneḥ saṃbhūto bhāryāyai retaḥ saṃvatsarasya tejobhūtasya bhūtasyā''tmā bhūtasya bhūtasya tvamātmā'si
yastvamasi so'hamasmi tamāha ko'hamasmīti satyamiti brūyātkiṃ
tadyatsatyamiti yadanyaddevebhyaśca prāṇebhyaśca tatsadatha yaddevāśca
prāṇāśca tatsaṃ tadekayā vācā'bhivyāhriyate satyamityetāvādidaṃ
sarvamidaṃ sarvamasmītyevainaṃ tadāha tadetadṛkślokenābhyuktam
4.7
yajūradaraḥ sāmaśirā asāvṛṅmūrtiravyayaḥ | sa brahmeti vijñeya
ṛṣirbrahmamayo mahāniti || tamāha kena me pauṃsrāni nāmānyāpnoṣīti prāṇeneti brūyātkena napuṃsakānīti manaseti kena strīnāmānīti vāceti kena gandhāniti ghrāṇeneti kena rūpāṇīti
cakṣuṣeti kena śabdāniti śrotreṇeti kenānnarasāniti jihvayeti
kena karmāṇīti hastābhyāmiti kena sukhaduḥkhe iti śarīreṇeti
kenā''nandaṃ ratiṃ prajāmityupastheneti kenetyā iti pādābhyāmiti kena dhiyo vijñātavyaṃ kāmāniti prajñayaiveti brūyāttamāha
yo vai khalu me loko'yaṃ te'sāviti sā yā brahmaṇo jitiryā
vyaṣṭristāṃ jitiṃ jayati tāṃ vyaṣṭiṃ vyaśnute ya evaṃ veda ya
evaṃ veda
4.7.p1
iti śāṅkhāyanāraṇyake tṛtīyo'dhyāyaḥ samāptaḥ
Linked texts (9)
- Śāṅkhāyanāraṇyaka — Sanskrit
- Kauṣītakibrāhmaṇopaniṣad — Sanskrit
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Kaiṣītaki ? — Sanskrit
- Kauṣītakopaniṣad — Sanskrit
- Upaniṣads — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Upaniṣatsaṃgraha — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣad — Sanskrit