Upanishads 276

Upaniṣads 276

Language: Sanskrit

276.20 — 1 part

276.1

gāgryo ha vai bālākiranūcānaḥ saṃspaṣṭa āsa so'yamuśīnareṣu saṃvasanmatsyeṣu kurupañcāleṣu kāśīvideheṣviti
sa hājātaśatruṃ kāśyametyovāca brahma te bravāṇīti taṃ
hovācājātaśatruḥ sahasraṃ dadmasta etasyāṃ vāci janako
janaka iti vā u janā dhāvantīti

276.2

sa hovāca
bālākirya evaiṣa āditye puruṣastamevāhamupāsa iti taṃ
hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhā bṛhatpāṇḍaravāsā atiṣṭhāḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ mūrdhati vā ahametamupāsa
iti sa yo haitamevamupāste'tiṣṭhāḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ mūrdhā
bhavati

276.3

sa evaiṣa bālākirya evaiṣa candramasi
puruṣastamevāhaṃ brahmopāsa iti taṃ hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhāḥ somo rājānnasyātmeti vā ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste'nnasyātmā bhavati

276.4

sahovāca bālākirya evaiṣa vidyuti puruṣa etamevāhaṃ brahmopāsa iti taṃ hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhāstejasyātmeti vā ahametamupāsa iti sa yo
haitamevamupāste tejasyātmā bhavati

276.5

sa hovāca
bālākirya evaiṣa stanayitau puruṣa etamevāhaṃ brahmopāsa
iti taṃ hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhāḥ śabdasyātmeti vā ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste
śabdasyātmā bhavati

276.6

sa hovāca bālākirya evaiṣa
ākāśe puruṣastamevāhamupāsa iti taṃ hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhāḥ pūrṇamapravarti brahmeti vā ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste pūryate prajayā paśubhirno eva svayaṃ nāsya prajā purā kālātpravartate

276.7

sa hovāca bālākirya evaiṣa vāyau puruṣastamevāhamupāsa
iti taṃ hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhā indro
vaikuṇṭho'parājitā seneti vā ahametamupāsa iti sa yo
haitamevamupāste jiṣṇurhā vā parājiṣṇuranyatastajjyāyānbhavati

276.8

sa hovāca bālākirya evaiṣo'gnau puruṣastamevāhamupāsa iti taṃ hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhā
viṣāsahiriti vā ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste viṣāsahirvā eṣa bhavati

276.9

sa hovāca bālākirya evaiṣo'psu puruṣastamevāhamupāsa iti taṃ hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhā nāmnasyātmeti vā ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste nāmnasyātmā bhavatītyadhidaivatamathādhyātmam

276.10

sa hovāca bālākirya
evaiṣa ādarśe puruṣastamevāhamupāsa iti taṃ hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhāḥ pratirūpa iti vā ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste pratirūpo haivāsya
prajāyāmājāyate nāpratirūpaḥ

276.11

sa hovāca bālākirya evaiṣa pratiśrutkāyāḥ puruṣastamevāhamupāsa iti taṃ
hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhā dvitīyo'napaga iti vā ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste
vindate dvitīyādvitīyavānbhavati

276.12

sa hovāca
bālākirya evaiṣa śabdaḥ puruṣamanveti tamevāhamupāsa iti
taṃ hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhā asuriti vā
ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste no eva svayaṃ
nāsya prajā purā kālātsaṃmohameti

276.13

sa hovāca
bālākirya evaiṣa chāyāyāṃ puruṣastamevāhamupāsa iti taṃ
hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhā mṛtyuriti vā
ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste no eva svayaṃ
nāsya prajā purā kālātpramīyate

276.14

sa hovāca
bālākirya evaiṣa śārīraḥ puruṣastamevāhamupāsa iti taṃ
hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhāḥ prajāpatiriti
vā ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste prajāyate
prajayā paśubhiḥ

276.15

sa hovāca bālākirya evaiṣa
prājña ātmā yenaitatsuptaḥ svapnamācarati tamevāhamupāsa
iti taṃ hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhā yamo
rājeti vā ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste
sarvaṃ hāsyā idaṃśraiṣṭhyāya yamyate

276.16

sa hovāca
bālākirya evaiṣa dakṣiṇekṣanpuruṣastamevāhamupāsa iti
taṃ hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhā nāñca ātmāgnirātmā jyotiṣṭa ātmeti vā ahametamupāsa
iti sa yo haitamevamupāste eteṣāṃ sarveṣāmātmā bhavati

276.17

sa hovāca bālākirya evaiṣa savyekṣanpuruṣastamevāhamupāsa iti taṃ hovācājātaśatrurmāmaitasminsamavādayiṣṭhāḥ satyasyātmā vidyuta ātmā tejasa ātmeti
vā ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste eteṣāṃ
sarveṣāmātmā bhavatīti

276.18

tata u ha bālākistūṣṇīmāsa taṃ hovācājātaśatruretāvannu bālāki iti
etāvadvīti hovāca bālākistaṃ hovācājātaśatrurmṛṣā vai
kila mā saṃvadiṣṭhā brahma te bravāṇīti sa hovāca yo vai
bālāka eteṣāṃ puruṣāṇāṃ kartā yasya vaitatkarma sa vai veditavya iti tata u ha bālākiḥ samitpāṇiḥ praticakrama
upāyānīti taṃ hovācājātaśatruḥ pratilomarūpameva syādyatkṣatriyo brāhmaṇamupanayītaihi vyeva tvājñapayiṣyāmīti
taṃ ha pāṇāvabhipadya pravavrāja tau ha suptaṃ puruṣamīyatustaṃ
hājātaśatrurāmantrayāṃcakre bṛhatpāṇḍaravāsaḥ somarājanniti
sa u ha tūṣṇīmeva śiśye tata u hainaṃ yaṣṭyā vicikṣepa
sa tata eva samuttasthau taṃ hovācājātaśatruḥ kaiṣa etadvā
loke puruṣo'śayiṣṭa kvaitadbhūtakuta etadagāditi tadu ha
bālākirna vijajñau

276.19

taṃ hovācājātaśatruryatraiṣa etadvālāke puruṣo'śayiṣṭa yatraitadabhūyata etadgāddhitā nāma
hṛdayasya nāḍyo hṛdayātpurītatamabhipratanvanti yathā sahasradhā keśo vipāṭitastāvadaṇyaḥ piṅgalasyāṇimnā tiṣṭhante
śuklasya kṛṣṇasya pītasya lohitasyeti tāsu tadābhavati yadā
suptaḥ svapnaṃ na kaṃcana paśyatyathāsminprāṇa evaikadhā bhavati
tathainaṃ vāk sarvairnāmabhiḥ sahāpyeti cakṣuḥ sarvaiḥ rūpaiḥ sahāpyeti śrotraṃ sarvaiḥ śabdaiḥ sahāpyeti manaḥ sarvairdhyātaiḥ sahāpyeti sa yadā pratibudhyate yathāgnerjvalato visphuliṅgā vipratiṣṭharannevamevaitasmādātmanaḥ prāṇā yathāyatanaṃ vipratiṣṭhante
prāṇebhyo devā devebhyo lokāstadyathā kṣuraḥ kṣuradhyāne hitaḥ
syādviśvaṃbharo vā viśvaṃbharakulāya evamevaiṣa prājña ātmedaṃ
śarīramanupraviṣṭa ā lomabhya ā nakhebhyaḥ

276.20

tametamātmānametamātmano'nvavasyati yathā śreṣṭhinaṃ svāstadyathā
śreṣṭhaḥ svairbhuṅkte yathā vā śreṣṭhinaṃ svā bhuñjanta evamevaiṣa prājña
ātmaitairātmabhirbhuṅkte || yathā śreṣṭhī svairevaṃ vaitamātmānameta
ātmāno'nvavasyanti yathā śreṣṭhinaṃ svāḥ sa yāvaddha vā indra
etamātmānaṃ na vijajñau tāvadenamasurā abhibabhūvuḥ sa
yadā vijajñāvatha hatvāsurānvijitya sarveṣāṃ bhūtānāṃ śreṣṭhyaṃ svārājyamādhipatyaṃ paryeti tatho evaivaṃ vidvānsarveṣāṃ
bhūtānāṃ śraiṣṭhyaṃ svārājyamādhipatyaṃ paryeti ya evaṃ veda ya
evaṃ veda

276.20.p1

iti caturtho'dhyāyaḥ