Pramāṇa · Search · About · API

Chandahsutra 10.34

Mṛtasañjīvanī 10.34

Language
Sanskrit

10.34

anena ekadvayādilaghukriyāsiddhyarthaṃ yāvadabhimataṃ prathamaprastāravat meruprastāraṃ darśayati | upariṣṭādekaṃ caturasrakoṣṭhaṃ likhitvā tasya'dhastādubhayato'rddhaniṣkrāntaṃ koṣṭhakadvayaṃ likhet, tasyāpyadhastāttrayaṃ tasyāpyadhastāccatuṣṭayamevaṃ yāvadabhimataṃ sthānamiti meruprastāraḥ | varṇameruḥ | ekākṣarasya prastāraḥ ... dvyakṣarasya tryakṣarasya caturakṣarasya ,, pañcākṣarasya ,, ṣaḍakṣarasya ,, saptākṣarasya aṣṭākṣarasya
tasya prathame koṣṭhe ekasaṃkhyāṃ vyavasthāpya lakṣaṇamidaṃ pravarttayet | tatra dvikoṣṭhāyāṃ paṅktāvubhayoḥ koṣṭhayorikaikamaṅkaṃ dadyāt | tatastṛtīyāyāṃ paṅktau paryyantakoṣṭhayorikaikamaṅkaṃ dadyāt | madhyamakoṣṭhe tūparikoṣṭhadvayāṅkamekīkṛtya pūrṇaṃ niveśayediti pūrṇaśabdārthaḥ | caturthyāṃ paṅktāvapi paryyantakoṣṭhayorikaikamaṅkaṃ sthāpayet | madhyamakoṣṭhayostuparikoṣṭhadvayāṅkamekīkṛtya pūrṇaṃ trisaṃkhyārūpaṃ sthāpayet | uttaratrāpyevameva nyāsaḥ | tatra dvikoṣṭhāyāṃ paṅktāvekākṣarasya prastāraḥ | tatraikaṃ sarvvaguru ekaṃ sarvvalaghu vṛttaṃ bhavati | tṛtīyāyāṃ paṅktau dvyakṣarasya prastāraḥ | tatraikaṃ sarvvaguru dve ekalaghunī ekaṃ sarvvalaghviti koṣṭhakrameṇa vṛttāni bhavanti | caturthyāṃ paṅktau tryakṣarasya prastāraḥ | tatraikaṃ
sarvvaguru trīṇi ekalaghūni trīṇi dvilaghūni ekaṃ sarvvalaghu | tathā pañcamādipaṅktāvapi sarvvagurvvādisarvvalaghvantamakadvayādilaghu draṣṭavyamiti | ṣaṣṭhapratyayo'dhvaparicchittirityeke | so'lpatvāt puruṣe'cchānuvidhāyitvenāniyatatvācca noktaḥ, evaṃ pratyayasamāsaḥ samāptaḥ || piṅgalācāryyaracite chandaḥśāstre halāyudhaḥ | mṛtasañjīvanīṃ nāma vṛttiṃ nimmmitavānimām || iti śrībhaṭṭahalāyudhakṛtāyāṃ chandovṛttau mṛtasañjīvanīnāmnyāmaṣṭamo'dhyāyaḥ samāptaḥ | samāptaścāyaṃ granthaḥ | oṃ tatsat |
yathā catuṣkalaprastāre dvitīyaḥ kīdṛgbhavediti praśne catasraḥ kalāḥ pṛthak sthāpyāstāsu prathamāyāmekoṅko deyo dvitīyāyāṃ dvyaṅkaḥ | ekāṅkadvyaṅkāvekīkṛtya jātastryaṅkastṛtīyāyāṃ dvyaṅkatryaṅkāvekīkṛtya jātaḥ pañcāṅkaścaturthyām | ( | | | | ) pṛṣṭāṅkamantimakaloparyyaṅkaṃ lopayet, tatrāvaśiṣṭe pūrvvapūrvvāṅkaṃ yathāsambhavaṃ lopayet | yasyāṅkasya lopastadadhastanamātrā paramātrāyā sahita gurumāyāti | prakṛtadvitīyabhedapraśne antimapañcame'ṅke pṛṣṭaṃ dvyaṅkaṃ vilopyāvaśiṣṭaṃ tryaṅko pūrvvatryaṅkaṃ vilopayet | evañca tṛtīyacaturthakaloparyyaṅkayorluptatvāt tadadhastanmātrayorgurutvasambhavatotyantaguruḥ ( | | ' ) dvitīyo bhedaḥ
catuṣkalāprastāre ādiguruḥ kasmin sthāne'stīti praśne nyāsaḥ ( 1 2 3 5 ) | atra guruśirastha ekāṅko'ntimakaloparisthe pañcāṅke'paneyaḥ | tathāsati tatrāvaśiṣṭāścatvāra iti caturthamādiguru—( ' | | ) sthānaṃ prakaṭaṃ bhavati | evaṃ sarvvatra jñeyam ||
atha mātrāpmeruḥ | ekādhikakoṣṭhānāṃ dve dve paṃktī same kārye | tāsāmantimakoṣṭheṣkekāṅka' pūrvvabhāge tu ekāṅkamayugapaṃkteḥ samapaṃkte ḥ pūrvvayugmāṅka' dadyādādimakoṣṭhe yāvat paṃktiprapūrtiḥ syāt, ādyāṅkena tadīyaiḥ śeṣāṅkairvāmabhāgasthai ḥ uparisthitena koṣṭha' viṣamāyāṃ pūrayeta, paṃktau samapaṃktau koṣṭhānāṃ pūraṇamādyāṅgamapahāya | uparisthāṅkaistaduparisaṃkhyai rvāmasthitairaṅkairmmāvāmerurayaṃ proktaḥ pūrvvoktaphalabhāgiti | atraikakalasya bhedābhāvānmerurnāsti dvikalamārabhya meruḥ kāryyaḥ | tatra dvikalatrikalayordvikoṣṭhātmako meruḥ, prathamodvikalamerustasya viṣamakoṣṭhatvādādyantayorekaikāṅka' dvitīyasya samakoṣṭhatvāt antimakoṣṭhe ekāṅka' prathamakoṣṭhe śirasthitakoṣṭhadvayāṅkamekīkṛtya tena dvāṅkena pūraṇaṃ, evaṃ sarvvatra viṣameṣu ekavipañcasaptādiṣu ādyantayorekāṅkaṃ sameṣu dvicatuḥ ṣaḍaṣṭādiṣu antakoṣṭhe ekāṅka' śiṣṭe ṣu śirasthitakoṣṭhadvayāṅkamekīkṛtya tena pūraṇam | atha cakram |

Linked texts (1)