Chandahsutra 2.15
Mṛtasañjīvanī 2.15
- Language
- Sanskrit
2.15
atra śāstre vasava ityucyamāne aṣṭasaṃkhyopalakṣitā gurulaghusvarūpā varṇā gṛhyante | laukikaprasiddhyupalakṣaṇārthamidaṃ sūtram | tena caturṇāṃ samudrāḥ pañcānāmindriyāṇi ityevamādayaḥ saṃjñāviśeṣā laukikebhyaḥ pratyetavyāḥ | itikāro'dhyāyasamāptisūcakaḥ ||
iha dhyādīnāmupādānaprayojanaṃ vakṣyate | adhyayanāddhīrbhavati | yasya dhīstasya śrīḥ, buddhipūrvakatvādvibhūteḥ | yasya śrīstasya strī, arthamūlakatvādgārhasthyasya | ‘varā sā’ ityanena sarveṣāṃ strīsādhanopāyānāṃ buddherupāyasya māhātmyaṃ darśayati | tathācoktam— “arddhāṅgulaparīṇāhajihvāgrāyāsabhīravaḥ | sarvāṅgīṇaparikleśamabudhāḥ karma kurvate ||”
tatrāha śiṣyaḥ—‘kā guhā’ | guhāśabdaḥ sthānavācakaḥ | kā guhā yatrāsau tiṣṭhati | upādhyāyo brūte—‘vasudhā’ | pṛthivyāṃ labhyate dhīrnātra viṣādaḥ karttavyaḥ | punarapyāha śiṣyaḥ—‘sā te kva |’ sā dhīstvayopadiṣṭā pṛthivyāṃ ‘kva’ sthitena labhyate | gururrāha—‘gṛhe |’ punarapyāha śiṣyaḥ— ‘kadā saḥ |’ ‘sa’ gṛhasthaḥ puruṣaḥ, ‘kadā’ kasmin kāle tāṃ dhiyaṃ prāpnoti | atrottaraṃ,—ādiparaḥ | dhāraṇārthāvabodhaparo'sau yadā syāttadā dhiyaṃ labhate | bhūyo'pi praśnaḥ, kiṃ vada | ‘kiṃ’ kurvannasau tāṃ dhiyaṃ labhate tad ‘vada’ | tatrottaram,—na hasan | hāsādicāpalyamakurvāṇastāṃ dhiyaṃ labhata ityarthaḥ || iti bhaṭṭahalāyudhakṛtāyāṃ chandovṛttau prathamo'dhyāyaḥ |