Chandahsutra 5.1

5.1

caturadhikaṃ śataṃ catuḥśatam, madhyamapadalopī samāsaḥ | athavā catvāri ca śatañca catuḥśatam, dvandvasamāsaḥ | karmadhārayapakṣastu neṣyate | tatra catuḥśatānoti prāpnoti | (kha) yatra catuḥśatamakṣarāṇāṃ saṃkhyā bhavati, tadutkṛtirnāma cchandaḥ | yathā yajurvede—“hotā yakṣa-
ityabhiprāyeṇa bhagavatā piṅgalācāryeṇa āditaḥ sandigdhe (4|61) ityādisapta sūtrāṇi vihitāni iti | eteṣāmudāharaṇāni bahūnāṃ vedaśākhānāmamupalabhyatvādurlabhāni | yattu “śuklamuccaṃ vijānīyānnīcaṃ lohitameva ca | śyāmaṃ tu svaritaṃ vidyādagniruccasya devatā || nīce somaṃ vijānīyāt svarite savitā bhavet | udāttaṃ brāhmaṇaṃ vidyānnīcaṃ kṣatriyameva ca || vaiśyaṃ tu svaritaṃ vidyādudāttaṃ tu bhāradvājaṃ | nīcaṃ gotamamityāha gārgyaṃ tu svaritaṃ viduḥ || vidyādudāttāṃ gāyatrīṃ nīcaṃ traiṣṭubhameva ca | jāgataṃ svaritaṃ vidyādevameva niyogataḥ || gāndharvvavede ye proktāḥ sapta ṣaḍjādayaḥ svarāḥ | ta eva vede vijñeyāstraya uccādayaḥ svarāḥ || uccau niṣādagāndhārau nīcāvṛṣabhadhaivatau | śeṣāstu svarite jñeyāḥ ṣaḍjamadhyamadaivatāḥ ||” iti yājñavalkīyaśikṣokteḥ, triṣṭubho lohito varṇaḥ, somo devatā, ṛṣabhadhaivatau svarau, gotama ṛṣiḥ | jagatyāḥ śyāmo varṇaḥ, savitā devatā, ṣaḍjamadhyamapañcamāḥ svarāḥ, gārgyaṛṣirityādibhiḥ piṅgaloktenānaikyaṃ, tadapi śākhābhedena pariharaṇīyam | nanu śikṣāśāstre niṣādādisaptasvarāṇāmudāttādisvaratrayāntargatatvenābhihitatvāt svarāṇāṃntu gāyatrītriṣṭubjagatīnāmanugatatvena kathamṛgigganuṣṭubbṛhatīpaṅktīnāṃ svaravarṇādīnāṃ sambhavaḥ ? ucyate—uṣṇigādīnāṃ caturṇāmapi gāyatryāditrayāṇāṃ pādopajīvyatvena svaravarṇādayaḥ sambhavanti | viśeṣastu nāradīyaśikṣāyāmanusandheyaḥ |
daśvinau cchāgasya (1) haviṣa āttāmadyamadhya (2) to meda uddhṛtaṃ (3) purā dveṣobhyaḥ (4) purāpauruṣeyyā gṛbho (5) ghastānnūnaṃ ghāse ajtrāṇāṃ (6) yavasaprathamānām̐ (7) sumatkṣarāṇām̐ śatarundriyāṇām (8) agniṣvāttānāṃ pīvopavasanānāṃ (9) pārśvataḥ śroṇitaḥ śitāmataḥ (10) utsādato'ṅgādaṅgādavattānāṃ (11) karata evāśvinā juṣetām̐ (12) havirevāśvinā juṣetām (13) ||”