Pramāṇa · Search · About · API

Chandahsutra 5.23

Mṛtasañjīvanī 5.23

Language
Sanskrit

5.23

yasyā āryāyā antye'rddhe ādye vobhayorvā triṣu gaṇeṣu pādau na viśrāmyati, sā āryā ‘vipulā’ nāma | sāmānyena vidhānametat | sā cādyantobhayapūrvvakatvāttridhā bhavati | tatrādivipulā—
(1) atra mukhe ādyadale ‘snigdha’ ‘cchāyā’ ‘lāva’ iti gaṇatrayamullaṅghya lāvaṇyaśabdaparyyantaṃ pādau viśrāmyati, ata iyaṃ mukhavipulā nāma āryā | uktalakṣaṇā mukhaprāśastyavatī ramaṇī ca mukhavipulā kathyate || (2) asyā jaghane (antye) caramadale ‘nīvī’ ‘vimoca’ ‘navyā’ iti gaṇatrayāt paraṃ caturthagaṇādyakṣare jakāre pādau viśrāmyati, ata iyaṃ jaghanavipulā nāma āryā || 8—pi
atrocyate—pathyāvipulālakṣaṇayoḥ sahānavasthānalakṣaṇavirodhastena miśrībhāvo nāsti | ya evāṃśo vipulayābhisṛṣṭastenaiva pathyātvaṃ naṣṭaṃ bhavati ubhayāśrayatvāt | pathyālakṣaṇasya vipulāyāstatrāṃśenāpi praveśo durlabhaḥ | tataśca pathyālakṣaṇaikāṃśavaikalye'pi tadanyamātraviṣayatvāt vipulā bhavatyeva | pathyācapalayośca virodhābhāvādvādhyabādhakabhāvo nāsti | tatrāyaṃ saṃgrahaḥ— ekaiva bhavati pathyā vipulāstisrastataścatasrastāḥ | capalābhedaistribhirapi bhinnā iti ṣor̤aśāryāḥ syuḥ || gīticatuṣṭayamitthaṃ pratyekaṃ ṣor̤aṣaprakāraṃ syāt | sākalyenāyyāṇāmaśītirevaṃ vikalpāḥ syuḥ || teṣāmanuktodāharaṇānyūhyāni || (ka)

Linked texts (1)