Vanibhushana 4
Vāṇībhūṣaṇa 4
- Language
- Sanskrit
Contents
4.1
iti śāldūram
mātrāvṛttamiha proktaṃ catvāriṃśattrayādhikā
trayodaśādhikaśataṃ varṇavṛttamihoditam
prākṛtapiṅgalasūtram
kiṃ ca matkṛtiriyaṃ camatkṛtiṃ cenna cetasi satāṃ vidhāsyati
bhāratī vrajatu bhāratīprathā lajjayā paramaso rasātalam
grandhārambhe granthakṛdabhimatāṃsaddhaye chandaḥśāstrādhiṣṭhātṛpiṅgalanāgānusmaraṇalakṣaṇaṃ maṅgalamācarati—
jo vivihamattāsāarapāraṃ patto vivimalamaihelam
paḍhamabbhāsataraṇḍo ṇāo so piṅgalo jaai
4.2
[yo vividhamātrāsāgarapāraṃ prāpto vivimalamalihelam
prathamabhāṣātaraṇḍo jñātaḥ sa pīṅgalo jayati ||]
dīho saṃjuttaparo bindujuo pāḍhio a caraṇante
sa gurū vaṅka dumatto aṇṇo laghu hoi suddha ikkakalo
4.3
[dīrghaḥ saṃyuktaparo binduyutaḥ pātitaśca caraṇānte
sa gururvakro dvimātro'nyo laghurbhavati śuddha ekakalaḥ ||]
māī rūe heo hiṇṇo jiṇṇo a vuṭṭhao deo
saṃbhuṃ kāmantī sā gaurī gahilattaṇaṃ kuṇai
[mātaḥ, rūpairhīno hīno jīrṇaśca vṛddho devaḥ
śaṃbhuṃ kāmayamānā sā gaurī prahilatvaṃ karoti ||]
katthavi saṃjuttaparo vaṇṇo laghu hoi daṃsaṇeṇa jahā
parihasai cittadhijjaṃ taruṇīkaḍakakhammi ṇivvuttam
4.4
[kutrāpi saṃyuktaparo varṇo laghurbhavati darśanena yathā
pariskhalati cittadhairya taruṇīkaṭākṣe nirvṛttam ||]
īhikārā vindujuā eo suddhā a vaṇṇamiliā vi lahū
raha vañjaṇasaṃjoe pare asesaṃ pi savihāsam
4.5
[ikārahikārau binduyutau eau śuddhau ca varṇamilitāvapi laghū
rephahakārau vyañjanasaṃyoge pare aśeṣamapi savibhāṣam
māṇiṇi māṇahim̐ kām̐ī phala ऍo jem̐ caraṇa paḍḍu kanta
sahaje bhuam̐gama jai ṇamai kiṃm̐ karie maṇimanta
[mānini maunena kiṃ phalaṃ ayam̐ yadi caraṇayoḥ patitaḥ kāntaḥ
sahajena bhujaṃgamo yadi namati kiṃ kriyate maṇimantrau ||]
ceam̐ sahaja tuhum̐ cañcalā sundarihṛdahim̐ vasanta
paau ṇa ghallasi khullaṇā kīlasi uṇa uhasanta
[cetaḥ sahajena tva cañcalaṃ sundarīhṛde valat
padamapi na dadāsi adhama krīḍasi punarullasat ||]
jai dīho via vaṇṇo laghu jīhī paḍhai so vi lahu
vaṇṇo vi turiapaḍhio dottiṇṇi vi ekka jāṇehu
4.6
[yadi dīrghamapi varṇaṃ laghu jihvā paṭhati so'pi laghu
varṇau (varṇā vā) api tvaritapaṭhitā dvau trayo vā eka jānīta ||]
arere vāhahi kānha ṇāva choṭi ḍagamaga kugati ṇa dehi
tai ithim̐ ṇadihim̐ satāra dei jo cāhasi so lehi
[arere vāhaya kṛṣṇa nāva sūkṣmā ḍagamaga kugatiṃ na dehi
tvamasyā nadyā satāraṃ dattvā yadapekṣase tadgṛhāṇa ||]
jaisa ṇa sahai kaṇaatulā tilatuliaṃ addhaaddheṇa
taisaṃ ṇa sahai savaṇatulā avachandaṃ chandabhaṅgeṇa
4.7
[yathā na sahate kanakatulā tilatulitamardhārdhena
tathā na sahate śravaṇatulā apacchandaska chandobhaṅgena ||]
abuha buhāṇaṃ majjhe kavvaṃ jo paḍhai lakkhaṇavihūṇam
bhūaggalaggakhaggahiṃ sīsaṃ khuḍiaṃ ṇa jāṇei
4.8
[abudho budhānā madhye kāvya ya paṭhati lakṣaṇavihīnam
bhujāgralagnakhaṅgena śīrṣa khaṇḍita na jānāti ||]
ṭaṭhḍaḍhāṇaha majjhe gaṇabheā honti pañca akkharao
cha.pa.ca.ta.dā. jahasaṃkhaṃ chappañcacauttimaduklāsu
4.9
[ṭaṭhaḍaḍhāṇā madhye gaṇabhedā bhavanti pañcākṣarataḥ
cha pa. ca. ta. dā. yathāsakhya ṣaṭpañcacatustridvikalāsu ||]
ṭagaṇo terahabheo bheā aṭṭhām̐ honti ṭhagaṇassa
ḍagaṇassa pañca bheā tia ḍhagaṇe be vi ṇagaṇassa
4.10
[ṭagaṇastrayodaśabhedo bhedā aṣṭau bhavanti ṭhagaṇasya
ḍagaṇasya pañca bhedāstrayo ḍhagaṇe dvāvapi ṇagaṇasya ||]
paḍhamaguruheṭṭhaṭhāṇe lahuā pariṭhavahu appabuddhīe
sarisā sarisā pantī uvvariā gurulahū dehu
4.11
[prathamaguroradhaḥsthāne laghuṃ paristhāpayatātmabuddhyā
sadṛśī sadṛśī paṅktirurvarite gurulaghū datta ||]
harasasisūro sakko seso ahikamalaṃbambhakailivando
dhuadhammo sāliaro teraha bheo chaimatttāṇam
4.12
[haraḥ śaśī sūraḥ śakraḥ śeṣo'hiḥ kamalaṃ brahmā kailiścandraḥ
dhruvo dharmaḥ śālikarastrayodaśabhedāḥ ṣaṇmātrāṇām ||]
atha pañcakalaprastāre'ṣṭagaṇānāṃ nāmānyāhaindāsaṇa aru sūro cāo hīro a seharo kusumo
ahigaṇa pāikagaṇo pañcakale piṅgale kahio
4.13
[indrāsanamaparaḥ sūraścāpo hīraśca śekharaḥ kusumam
ahigaṇaḥ pāpagaṇaḥ pañcakale piṅgale kathitaḥ ||]
atha catuṣkalaprastāre pañcagaṇānāṃ nāmānyāhagurujua kaṇṇo guruantakaraalo peaharammi gurumajjhe
āiguruvvasucaraṇo vippo savvehiṃ lahuehiṃ
4.14
[guruyugaḥ karṇo gurvantaḥ karatalaṃ payodharo gurumadhyaḥ
ādigurguvasucaraṇo vipraḥ sarvairlaghukaiḥ ||]
atha trikalaprastāre gaṇatritayānā(yasya) nāmānyāhadhaacihna ciracirālaatomaratumbū rūpattacuamālā
rasavāsapavaṇavalaaṃ lahuālambeṇa jāṇehu
4.15
[dhvajacihnaṃ ciraṃ cirālayastomaraṃ tumbaruḥ patraṃ cūtamālā
raso vāsaḥ pavanavalayaṃ laghukālambyena jānīta ||]
suravaipaḍhavvatālā karatālāṇandachandeṇa
ṇivvāṇaṃ sasamuddaṃ tūraṃ ehappamāṇeṇa
4.16
[surapatiḥ paṭhahastālaḥ karatāla ānandaśchandasā
nirvāṇaṃ sasamudraṃ tūrya etāni pramāṇena ||]
bhāvārasatāṇḍavaaṃ ṇārīaṃ kuṇaha bhāviṇiam
tilahugaṇassa kaiaro ia ṇāmaṃ piṅgalo kahai
4.17
[bhāvarasatāṇḍavānāṃ nārīṇāṃ kuruta bhāminīnām
trilaghugaṇasya kavivara iti nāma piṅgalaḥ kathayati ||]
ṇeurarasaṇābharaṇaṃ cāmaraphaṇimuddhakaṇṇaakuṇḍalaam
vaṅkaṃ māṇasavalaaṃ hārāvali ṇeṇa guruassa
4.17.p1
[nūpuro rasanābharaṇaṃ cāmaraṃ phaṇī mugdhaḥ kanakaṃ kuṇḍala kam
vakro mānasaṃ valayo hāra āvaliranena gurukāsya ||]
ṇiapiaparamausuppie villahutti samāsa kaidiṭṭham
4.17.p2
[nijapriyaḥ paramasupriyaḥ dvilaghoriti samāsataḥ kavidṛṣṭam |]
4.18
aha caumattahaṇāsaṃ phaṇirāo paigaṇaṃ bhaṇaī
4.19
suraalaaṃ gurujualaṃ kaṇṇasamāṇeṇa rasiaresalaggam
maṇaharaṇasumailambisalahalahi ahavā suvaṇṇeṇa
4.20
karṇasamānena nāmnā saha rasiko rasalagnaśceti | karṇasamānena kuntīputrādiparyāyagrahaṇam | lahalahitānāmutpannaprāyāṇā nāmnām | guruyuganāmāni suvarṇena saha jñeyānītyarthaḥ
athāntaguroścatuṣkalasya nāmānyāhakarapāṇikamalahatthaṃ vāho bhuaaṇḍapaharaaṇiam
gajabharaṇaraaṇaṇāṇābhuabharaṇaṃ honti suprasiddham
4.21
[karapāṇiḥ kamalaṃ hasto bāhurbhujadaṇḍaḥ praharaṇamaśaniḥ
gajābharaṇaṃ ratnaṃ nānābhujābharaṇaṃ bhavanti suprasiddhāni ||]
bhuavaiasaṇaragaavaivasuhāhivarajjugovālo
uṇṇāakacakkavaīpaaharathaṇaṃ ṇarindāim
4.22
[bhūpatyaśvanaragajapativasudhādhiparajjugopālāḥ
unnatanāyakacakravartipayodharastananarendrāḥ ||]
paapāacaraṇajualaṃ avaru paāsei gaṇḍavalahaddam
tāapiāmahadahaṇaṃ ṇeuraraijaṅghajualehim̐
4.24
[padapādacaraṇayugalaṃ anyatprakāśayati gaṇḍabalabhadram
tātapitāmahadahanaṃ nūpuraratijaṅghāyugalena ||]
paḍhamaṃ erisi vippo bīe sarapañcajāisiharehiṃ
diavareparamopāe hoi caukkeṇa lahueṇa
4.24-2
[prathamaṃ sa ṛṣivipro dvitīye śarapañcajātiśikhareṇa
dvijavaraparamopāyaḥ bhavati catuṣkeṇa laghukena ||]
suṇarindaahiakuñjarugaavaradantāi danti aha meho
erāvaitārāvaigaaṇaṃ jhampaṃ ta lampeṇa
4.25
[sunarendrādhikakuñjaragajavaradantā dantī atha meghaḥ
airāvatastārāpatirgaganaṃ jhampastathā laॅmpena ||]
pakkhivirāḍa maandahavīṇāahijakkhaamaajohalaam
suppaṇṇapaṇṇagāsaṇagaruḍaviāṇehu majjhalahue ṇa
4.25.p1
[pakṣīvirāḍamṛgendravīṇāhiyakṣāmṛtajohalakam
suparṇapannagāśanagaruḍā vijānīta madhyalaghuke nanu
bahuvivihapaharaṇehiṃ pañcakalo gaṇo hoi
4.25.p2
[bahuvividhapraharaṇaiḥ pañcakalo gaṇo bhavati |]
4.26
gaarahaturaṃgapāikka eha ṇāmeṇa jāṇa caumattā
4.26.p1
[gajarathaturaṃgapadātaya etannāmnā jānīhi caturmātram ||]
4.26.p2
tāḍaṅkahāraṇeurakeurao honti gurubheā
4.26.p3
[tāṭaṅkahāranūpurakeyūrāṇi bhavanti gurubhedāḥ |]
4.27
saramerudaṇḍakāhala laghubheā honti etāim
4.27.p1
[śaramerudaṇḍakāhalā laghubhedā bhavanti etāvantaḥ ||]
4.28
saṅghaṃ phullaṃkahālaṃ ravaṃ asesehiṃ honti kaṇaalaam
rūvaṃ ṇāṇākusumaṃ rasagandhaṃ sahaparamāṇam
4.29
[śaṅkhaḥ puṣpaṃ kāhalaḥ ravaḥ aśeṣairbhavati kanakalatā
rūpaṃ nānākusumaṃ rasagandhaśabdapramāṇam ||]
mo tigurū ṇo tilahū lahuguruāī yabhau ja majjhagurū
majjhalahū ro so uṇa antagurū to vi antalague ṇa
4.30
[mastrigururnastrilaghurlaghugurukādyau yabhau jo madhyaguruḥ
madhyalaghū raḥ saḥ punarantagurusto'pyantalaghurnanu ||]
puhavījalasihipavaṇo gaaṇa a sūro a candamā ṇāo
gaṇaaṭṭha iṭṭhadeo jasasaṅghaṃ piṅgale kahio
4.31
[pṛthivījalaśikhipavanāḥ gaganaṃ ca sūryaśca candramā nāgaḥ
gaṇāṣṭake iṣṭadevā yathāsaṃkhyaṃ piṅgale kathitāḥ ||]
magaṇaṇagaṇa dui mitta ho bhagaṇayagaṇaho bhicca
uāsīṇa jata duau gaṇa avasiṭṭhau ari ṇicca
4.32
[magaṇanagaṇau dvau mitre bhavataḥ bhagaṇayagaṇau bhavato bhṛtyau
udāsīnau jatau dvau gaṇāvaśiṣṭāvarī nityam ||]
magaṇa riddhi thirakajja yagaṇa suha saṃpaa dijjai
ragaṇa maraṇa saṃpalai sagaṇa sahavāsa vasijjai
tagaṇa suṇṇaphala kahai jagaṇa kharakiraṇa visesai
bhagaṇa ṭhavai maṅgalai sukaipiṅgala paribhāsai
jata kavva gāha dohai suṇahu ṇagaṇa hoi paḍhamakkharahiṃ
tasu riddhivuddhi savvai phurahi raṇarāula duttara tarai
4.33
[magaṇa ṛddhiṃ sthirakārye yagaṇaḥ sukhaṃ saṃpadaṃ dadāti
ragaṇo maraṇaṃ saṃpādayati sagaṇaḥ sahavāsāddivāsayati
tagaṇaḥ śūnyaṃ phalaṃ kathayati jagaṇaḥ kharakiraṇānviśeṣayati
bhagaṇaḥ sthāpayati maṅgalāni sukavipiṅgalaḥ paribhāṣate
yāvatkāvyaṃ gāthā dohā śrūyate nagaṇo bhavati prathamākṣare
tadā ṛddhirbuddhiḥ sarvamapi sphurati raṇaṃ rājakulaṃ dustaraṃ tarati ||]
mittāmitta de ṛddhivuddhi aru maṅgala dijjai
mittamiśra thirakajja jujjha ṇivbhabha jaya kijjai
mittauāse kajjavandha ṇahi puṇu puṇu chijjai
mitta hoi jai sattu gottabandhau pīḍijjai
aru bhiścamitta saba kajja ho bhiccabhicca āitti cala
bhiścauāse dhaṇa ṇasai bhiścavairi ākanda phala
4.34
uāsīṇa jai mitta kajja kichu manda dikhāvai
uāsīṇa jai bhiśca sabva āitti calāvai
uāsīṇa ru uāsa mandabhala kichu ṇahi dekhiaa
uāsīṇa jai sattu metta vairia kai lekhiaa
jai sattu mitta ho suṇṇaphala sattu bhiśca ho gharaṇiṇae
puṇu sattu uāse dhaṇa ṇasai sattu sattu ṇāakka khasa
4.35
puvvajualasariaṅkā dijjasu gurusiraaṅka sesa meṭṭijjasu
uvaralaaṅka lekkhihu āṇaha te paridhua uddiṭṭhā jāṇaha
4.36
[pūrvayugalasadṛśāṅkāndehi guruśiroṅka śeṣe lopaya
urvaritamaṅka likhitattributesvānaya etatparipāṭyā dhruvamuddiṣṭa jānīhi ||]
ṇaṭṭhe savvakalā kārijjasu puvvajualasariaṅgā dijjasu
pucchalaaṅka miṭāvahi sekha uvaralaaṅka lopi kahu lekha
4.37
jattha jattha pāvijjai bhāga ehu kahai phura piṅgalanāga
paramattā lai gurutā jāi jata lekkhahu tata lekkhahu āi
4.38
akkharauppara duṇṇā aṅkā dijjia sumuṇṇu uddiṭṭhā
lahuuppara jo aṅko ta dai ekkeṇa jāṇehu
4.39
ṇaṭṭhe aṅke bhāga karijjasu samabhāgahim̐ tahim̐ laghu mūṇijjasu
visama ekka dai vaṇṭaṇa kijjasu piṅgala jampai guru āṇijjasu
4.40
[naṣṭe'ṅke bhāgaḥ kriyatāṃ same bhāge tatra laghurānīyatām
viṣame ekaṃ dattvā vaṇṭanaṃ kriyatāṃ piṅgalo jalpati gururānīyatām ||]
akkharasaṃkhe koṭṭha karu āi anta paḍhamaṅka
sira dui aṅke avaru bharu sūī meru ṇisaṅka
4.41
[akṣarasaṃkhyayā koṣṭhaka kuru ādyantayoḥ prathamāṅkam
śīrṣa dvyāṅkenāparaṃ pūraya sūcyate merurniḥśaṅkam ||]
athāsya patākāmāha—
uddiṣṭasariaṅkā dijjasu puvvaaṅka parabharaṇa karijjasu
pāvalaaṅka paḍhama pairatijjasu pattharasaṃkhapatākā lijjasu
4.42
[uddiṣṭasadṛśā aṅkā 'dīyantā pūrvāṅkeṇa parabharaṇaṃ kriyatām
prāptāṅkaḥ prathamaṃ parityajyatā prastārasaṃkhyayā patākā gṛhyatām ||]
atha mātrāmeruḥduidai koṭhṭhā sari lihahu paḍhamaaṅka tasu anta
tasuāihi puṇu ekka sau paḍhame ve vi milanta
4.43
siraaṅke tasu siraparaaṅke uaralakoṭṭha purahu nīsaṅke
mattāmeru aṅkasaṃcāri vujjhahu vujjhahu jaṇa dui cāri
4.44
[dve dve koṣṭhe sadṛśe lekhanīye prathamo'ṅkastasyānte
tasyādau punarekena samaṃ prathame dvāvapi milutaḥ
śiro'ṅkaisteṣāṃ śiraḥparāṅkairūrvaritaṃ koṣṭhaṃ pūraya niḥśaṅkam
mātrāmeruṃ aṅkaṃ saṃcārayitvā budhyadhvaṃ budhyadhvaṃ janā dvau catvāraḥ ||]
uddiṭṭhe siraaṅgā thappehu vāmāvatte paralai luppehu
ekkalopa ekkaguru āṇa duitiṇilope duitiṇi jāṇa
mattapatākā piṅgala gāva jo pāvai so parihi bum̐jhāva
4.45
[uddiṣṭasadṛśāṅkāḥ sthāpyā vāmāvartena ………lopayet
ekalope ekagurumānaya dvitrilope dvitrīn jānīhi
mātrāpatākāṃ piṅgalo gāyati yaḥ prāpnoti sa paraṃ bodhayati ||]
atha samārdhasamaviṣamajātipadyavṛttasthagurulaghujñānaprakāramāhapucchalachanda kalā kaī pucchala vaṇṇa miṭāva
avasiṭṭhe guru āṇiahu laghu āṇibvau tāva
4.46
[pṛṣṭacchandasaḥ kalāḥ kṛtvā pṛṣṭaṃ varṇaṃ lupyet
avaśiṣṭairguruṃ jānīta laghuṃ jānīta tadā ||]
"chappantī patthāra karijjasu akkharasaṃkhe koṭṭa dhirijjasu
pahilī panti vaṇṇa dhirilijjasu dosaripanti duṇṇaparidijjasu
upparaaṅkaguṇitakarilehi cauṭhī panti soi lihi dehi
cauṭhī addhā pam̐camī panti soi chaṭhamā lihu ṇibbhanti
pam̐camī cauṭhī tiahi milāu piṅgala jampai aṅka phalāu
bitta pabhea matta aru vaṇṇaha guru laghu āṇia ea sapaṇṇaha
akkharamakkasi jāṇahu loi jihiṃ jāṇe maṇa āṇam̐da hoi
jo bujjhaī soī paijjai makkalijāle hatthia rujjhai
lacchīṇāheṇa kahe ema makkaliāe pavadhamme
pekkhaha vaṇṇasakuṇḍaṃ makkaliabhyuha aṇṇāruṇḍam ||"
śrīlakṣmīnāthabhaṭṭena nārāyaṇatanūbhuvā
varṇamarkaṭikā proktā prathame pratyare sthitā
"jā piṅgaleṇa ṣaiṇā ṇa ṇiyaddhā bhappa ganthammi
taṃ mattāmakkaḍiaṃ ranḍīṇāheṇa viraciaṃ bhaṇaha
mattāsaṅge koṭhṭharaka vanticchaya patthāri
tattha duādiyaaṅgāuvari paḍhamahi panti vicāri
āi aṅka paritajji kaha savvahu panti jhajhāri
puvvajualasariaṅkadharu vījī panti vicāri
paḍhamapantitṭhiaaṅkakari vījīpanti guṇehi
jo jo aṅkā jahim̐ parahi taṃ tia panti bhaṇehi
paḍhame thīaṃ aṅkaṃ vīe koṭhṭhe a pañcamaṃ aṅkam
deuṇa bāṇahiuṇaṃ taddiuṇaṃ tīacotthae deha
kāūṇa ekkabhāvaṃ pañcamapantiṭṭhie aṅke
deūṇa ekkamaṅkaṃ kuṇehi teṇavva pañcamaṃ puṇṇam
tajjia pañcamamaṅkaṃ puvvassi ekkabhāvamāṇaṇe
deūṇa ekkamadhikaṃ chaṭhṭhe kuṇehi paripuṇṇam
kāūṇa ekkabhāvaṃ pañcamapantiṭṭhiāṇa 'aṅkāṇa
tajjia pañcadahaṅkaṃ ekaṃ heūṇa kuṇusu muṇikoṭhṭham
evvaṃ ṇiravahimattāpatthāre aṅkarivcholī
hoi tti teṇa kaiṇā ṇa kavo aṅkāṇa vitthāro
evvaṃ pañcamapantiṃ puṇṇaṃ kāūṇa paḍhamamekaṅkam
deūṇa bāṇapantiṭṭhiehim̐ chaṭṭhiṃ kuṇehi aṅkehi
kāūṇa ekkabhāvaṃ pañcamachaṭṭhiṭṭhie aṅkam
paikoṭhṭhe sukaivaro cotthi panti ca kuṇau paripuṇṇam
vittaṃ bheo mattā vaṇṇā lahuā tathā guruā
ede chappantikaā patthārā honti vitthārā
jattha a hatthiarujjhai vajjhai vittaṃ ca suttasāriccham
taṃ mattāmakkalia daṭṭūṇa a koṇa vajjhae sukaī
ṇaṭṭhoddiṣṭaṃ jaha vā merujjuala jahā paḍāā vā
makkaliā vitahacia koddūhalamettatāriṇī bhaṇiā
ia lacchiṇāhakaiṇā raie ruire pavandhammi
padyaapaścaavandhaṃ pekkhaha chandassa savvassam ||"
"pahile pām̐tī laghuhui āṇahu soī le guru dusare jāṇahu
guru duṇṇāmau mattā sekha so laghu dusare piṅgala leva
ima paripāṭī laghuguru āṇahu gurulahu jori vaṇṇa puṇa jāṇahu
mattābhītara guru hi miṭāvahu teha sām̐ puṇi vaṇṇaha jāṇahu ||"
chavvīsā sattasaā taha sattārahasahassāīṃ
bāālīsaṃ lakkhaṃ teraha koḍī samaggāīṃ
4.47
[ṣaḍviṃśati saptaśatāni tathā saptadaśasahasrāṇi
dvicatvāriṃśallakṣāṇi trayodaśa koṭayaḥ samagrāṇi ||]
hoi gāhū mattacaūaṇa gāhāi sattāvaṇī
taha viggāha palaṭṭi kijjai uggāhuḍa saṭṭhikala
gāhaṇi ā vāsaṭṭhi kijjai
taha vi palaṭṭai sīhiṇī ve aggala ho saṭṭhi
sattarūaaṇṇoṇṇagaṇakhandhamattacausaṭṭhi
4.48
[bhavati gāhū mātrāścatuṣpañcāśadgāthāyā saptapañcāśat
tathā vigāthā parāvṛttya kriyate udgāthāpi ṣaṣṭikalā
gāthinī ca dvāṣaṣṭiḥ kriyate
tathaiva parāvartate siṃhiṇī dvyadhikā bhavati ṣaṣṭiḥ
saptarūpāṇyanyonya gaṇāni skandhake mātrācatu ṣaṣṭiḥ ||]
atha gāhū chandaḥpuvvaddhe uttaraddhe sattaggala mattavīsāiṃ
chaṭṭhamagaṇa paamajjhe gāhū meruvva jualāī
4.49
[pūrvārdhe uttarārdhe saptādhikā mātrāviṃśatiḥ
ṣaṣṭho gaṇaḥ padamadhye gāhū meru(reva) yugale ||]
cando candaṇahāro tāva a rūaṃ paāsanti
caṇḍesaravarakittī jāva a appaṃ ṇa daṃsei
[candraścandanahārastāvacca rūpaṃ prakāśayanti
caṇḍeśvaravarakīrtiryāvaccātmānaṃ na darśayati ||]
paḍhamaṃ bārahamattā bīe aṭṭhāra hoṃhiṃ saṃjuttā
jaha paḍhamaṃ taha tīaṃ dahapañcavihūsiā gāhā
4.50
[prathamaṃ dvādaśamātrā dvitīye'ṣṭādaśa bhavanti saṃyuktāḥ
yathā prathamaṃ tathā tṛtīye daśapañcavibhūṣitā gāthā ||]
jeṇa viṇā ṇa jivijjai aṇurijjai so kaavarāho vi
patte vi ṇaaraṅgāhe bhaṇa kassa ṇa vallaho aggī
[yena vinā na jīvyate'nunīyate sa kṛtāparādho'pi
prāpte'pi nagaradāhe bhaṇa kasya na vallabho'gniḥ ||]
sattagaṇā dīhantā jo ṇalahū chaṭṭa ṇeha jo visame
taha gāhe vibhaaddhe chaṭṭhaṃ lahuaṃ viāṇehu
4.51
[saptagaṇā dīrghāntā jo nalaghū ṣaṣṭhe neha jo viṣame
tathā gāthā dvitīyārdhe ṣaṣṭhaṃ laghukaṃ vijānīta ||]
savvāe gāhāe sattāvaṇṇāiṃ honti mattāiṃ
puvvaddhammi a tīsā sattāīsā paraddhammi
4.52
[sarvasyā gāthāyāḥ saptapañcāśadbhavanti mātrāḥ
pūrvārdhe ca triṃśatsaptaviṃśati parārdhe ||]
mattāīsā hāga sahā jasmammi tiṇṇi rehāī
sā gāhāṇaṃ gāhā āyā tīmakkharā lacchī
4.53
[saptaviṃśatiguravaḥ sthāpyā yasyāṃ tisro rekhāḥ
sā gāthānāṃ gāthā āyā triṃśadakṣarā lakṣmīḥ ||]
tīsakkharāhim̐ lacchīm̐ savve vandanti hoi vikkhāā
hāsai ekka ekka vaṇṇa tā kuṇaha ṇāmāi
4.54
lacchī ṛddhī buddhī lajjā vijjā khamā a dehī a
gorī dhāī cuṇṇā chāā kattī mahāmāī
4.55
kittī siddhī māṇī rāmā gohī visā a vāsīā
sohā hariṇī cakkā sārasi kurarī siṃhī a hasīā
4.56
paḍhamaṃ dhī haṃsapaaṃ bīeṃ siṃhassa vikkamaṃ jāā
tīe gajavaraluliaṃ ahivaraluliaṃ cautthae gāhā
4.57
[prathamamiva haṃsapadaṃ dvitīye siṃhasya vikramo yādṛk
tṛtīye gajavaralulitamahivaralulitaṃ caturthake gāthāyāḥ ||]
ekke je kulavvantī be ṇāakkehi hoi maṃgahiṇī
ṇāakahīṇā raṇḍā vesā bahuṇāaā hoi
4.58
[ekena jena kulavatī dvābhyāṃ nāyakābhyāṃ svayaṃgrāhiṇī
nāyakahīnā raṇḍā veśyā bahunāyakā bhavati ||]
terahalaguā vippī ekkāīsehiṃ khattiṇī bhaṇiā
sattāīsā vesī sesā bhā suddiṇī hoi
4.59
jā paḍhama tīa pañcama sattaṭṭhāṇe ṇa hoi gurumajjhā
guvviṇīe guṇarahiā gāhā dosaṃ paāsei
4.60
viggāhāpaḍhamadale sattāīsāim̐ mattāiṃ
pacchimadale ṇa tīsā iṃ aṃ jaṃ piṅgaleṇa ṇāeṇa
4.61
parihara māṇiṇi māṇaṃ pekkhahi kusumāim̐ ṇīvassa
tumha kae kharahiao geṇhai guḍiādhaṇuṃa kie kāmo
puvvaddhe uttaraddhe mattā tīsanti subhaa saṃbhaṇiā
so uggāho vutto piṅgalakaidiṭṭha saṭṭhimaittaṅgā
4.62
[pūrvārdhe uttarārdhe mātrāstriṃśatsubhaga saṃbhāṇitāḥ
sā udgāthā vṛttā piṅgalakavidaṣṭā ṣaṣṭimātrāṅgā ||]
‘soūṇa jassa ṇāmaṃ aṃsū ṇaaṇāīṃ sumuhi rundhanti
bhaṇa vīraceivaiṇo pecchāmi muhaṃ kahaṃ jahicchaṃ se ||’
[śrutvā yasya nāma aśrūṇi nayane sumukhi rundhanti
bhaṇa vīracedipateḥ prekṣiṣyāmi mukhaṃ kathaṃ yathecchaṃ tasya ||]
puvvaddha tīsavattā piṅgala bhaṇai muddiṇi suṇehi
uttaraddhe vattīsā gāhiṇi vivarīa siṃhiṇī bhaṇu sayam
4.63
[pūrvārdhe triṃśanmātrāḥ piṅgalaḥ prabhaṇati mugdhe śṛṇu
uttarārdhe dvātriṃśadgāhinī viparītāṃ siṃhinīṃ bhaga sayam ||]
'muñcahi sundari pāaṃ appahi hasiūṇa sumuhi khaggaṃ me
kappia mecchasarīraṃ pecchai vaaṇāi tujjha dhua hammīro ||'
[muñca sundari pādamarpaya hasitvā sumukhi khaṅgaṃ me
kalpayitvā mlecchaśarīraṃ prekṣate vadanāni yuṣmākaṃ dhruvaṃ hammīraḥ ||]
'varisai kaaṇaha viṭṭhiṃ tappai bhuaṇe diāṇisaṃ jagganto
ṇīsaṅka sāhasahaṅko ṇindai inde a sūrabimbaṃ a ||'
[varṣati kanakasya vṛṣṭiṃ tapati bhuvanāni divāniśaṃ jāgrat
niḥśaṅka sāhasāṅko nindatīndraṃ ca sūryabimbaṃ ca ||]
caumattā aṭṭhagaṇā puvvaddhe uttaraddha hoi samarūā
so khandhaā viāṇahu piṅgala pabhaṇei muddhi bahusaṃbheā
4.64
[caturmātrikā aṣṭau gaṇāḥ pūrvārdhe uttarārdhe bhavanti samarūpāḥ
taṃ skandhakaṃ jānīhi piṅgalaḥ pramaṇāti mugdhe bahusaṃbhedam ||]
'jaṃ jaṃ āṇei giri rairahacakkaparighaṭṭaṇasahaṃ haṇumā
taṃ taṃ līlāi ṇalo vāmakaratthaṃbhiaṃ raei samudde ||'
[yaṃ yamānayati giri ravirathacakraparighaṭṭanasahaṃ hanūmān
taṃ taṃ līlayā nalo vāmakarastambhitaṃ racayati samudre ||]
ṇandaubhaddausesasāraṅgasivavambhavāraṇavaruṇa
ṇīlumaaṇatālaṅkaseharusarugaaṇusarahuvimairavīra
ṇaaraṇarusiddhaṇehalu
maagalubholausuruisarikumbhakalasasasi jāṇa
sarahasesasasahūra guṇahu aṭṭāisa khandhāṇa
4.65
[nandabhadraśeṣasāraṅgaśivabrahmavāraṇavaruṇāḥ
nīlamadanatālāṅkaśekharaśaragaganaśa ramavimatpikṣīrāṇi
nagaranarasnigdhasnehāḥ
madakalabhūpālaśuddhasaritkumbhakalaśaśaśino jānīhi
śarabhaśeṣaśaśadharāḥ jānīta aṣṭāviṃśatiskandhakāḥ ||]
caulahu kattha vi pasarajahiṃ so sahi nandahu jāṇa
guru tuṭṭai bi bi lahu vaḍhai ta taṃ ṇāma viāṇa
4.66
[caturlaghava kutrāpi prasaranti ta sakhi nanda jānīhi
gururhrasati dvau dvau laghū vṛddhiṃ prāptastattannāma vijānīhi ||]
'candā kundā kāsā hārā hīrā tiloaṇā kelāsā
jettā jettā settā tettā kāsīsa jiṇṇiā te kittī ||'
[candra kunda kāśo hāro hīrastrilocana kailāsa
yāvadyāvacchvetāni tāvatkāśīśa jitāni tava kīrtyā
atha dohā chanda —
teraha mattā paḍhama paa puṇa eāraha deha
puṇa terahaṃ eārahai dohālakkhaṇa eha
4.67
[trayodaśa mātrāḥ prathame pāde punarekādaśa dattha
punastrayodaśaikādaśa dohālakṣaṇametat ||]
'suraaru surahī parasamaṇi ṇahi vīresasamāṇa
o vakala o kaṭhinataṇu o pasu o pāsāṇa ||'
[surataruḥ surabhiḥ sparśamaṇirnahi vīreśasamānaḥ
atha valkalo'tha kaṭhinatanuratha paśustha pāṣāṇaḥ ||]
bhamaru bhāmaru sarahu sevāgu,
maṇḍūa maṇḍu karahu,
ṇaru maālu meagalu paoharu,
calu vāṇaru tiṇṇialu,
kaccha maccha saddūla ahinara,
vaggha virāḍau suṇaha taha
unduru sappapamāṇa,
guru duṭṭhai je lahu vaḍhai
taṃ saṃ ṇāma viāṇa
4.68
[bhramaro bhrāmaraḥ śarabhaḥ śyenaḥ,
maṇḍūko markaṭaḥ karabhaḥ,
naro marālo madakalaḥ payodharaḥ,
calo vānarastrikalaḥ,
kacchapo matsyaḥ śārdūlo'hivaraḥ,
vyāghro biḍālaḥ śaunakastathā
unduraḥ sarpapramāṇaḥ,
gurukhuṭyati dve laghū vardhete
yattannāma vijānāṃta ||]
chavvisu akkhara bhamaraho guru vaisa laghu cāri
guru ṭuṭṭhai be laghu vaḍhai taṃ taṃ ṇāma viāri
4.69
'jā addhaṅge pavvai sīse gaṅgā jām̐su
jo devauṇaṃ vallaho vande pāaṃ tāsu ||'
[yasyārdhāṅge pārvatī śīrṣe gaṅgā yasya
yo devānāṃ vallabho vande pādaṃ tasya ||]
yāraha lahuā vippī taha vāīsehiṃ khattiṇī bhaṇiā
battīsa hoi vesī jā iarā suddiṇī hoi
4.70
[dvādaśa laghavo viprā tathā dvāviṃśatyā kṣatriyā bhaṇitā
dvātriṃśatā bhavati vaiśyā aṣṭacatvāriṃśatā śūdrī bhavati ||]
jissā paḍhamahiṃ tīe jagaṇā dīsanti a pāe ṇa
caṇḍālaha ghararahiā dohā dosa paāsei
4.71
[yasyā prathame tṛtīye jagaṇā dṛśyante ca pāde nanu
cāṇḍālagṛhasthitā dohā doṣa prakāśayati ||]
chakkallu cakkallu tiṇṇiklu ऍmapari visama paḍanti
samapāahiṃ antekkallu ṭhavi dohā ṇibbhanti
4.72
[ṣaṭkaścatuṣkastrikalo'nena prakāreṇa viṣame patanti
samapāde'nta ekakalaṃ sthāpaya dohā nirbhrāntā ]
aha rasiā (atha rasikā chandaḥ—)
diavara gaṇa dhari juala,
puṇaviva tia laghu paala,
imavihi vivi chaupaaṇi
jaॅma suhai susasi raaṇi,
taha rasiau miaṇaaṇi,
ऍadahakala gajagamaṇi
4.74
[dvijavara gaṇayordhāraya yugalaṃ,
punarapi trayo laghavaḥ prakaṭāḥ,
anena vidhinā bibhratāni ṣaṭpadāni
yathā śobhate suśaśī rajanyāṃ,
tathā rasikānā mṛganayane,
ekādaśakalaṃ gajagamane ||]
āiavvaukkaṇṭha kiu lohagiṇimaha sāru
guru vaṭṭai nicala ghaṭai ta ta ṇāma viāru
4.75
lohagiṇi haṃsiṇiā rehā tālaṅki kaṃpi gabhīrā
kālī kalarudāṇī ukkacchā aṭṭha nāmāī
4.76
lohagiṇi maḍavalaṭṭha jattha gurū reṃḍa hoi sā haṃsī
ja ja vaṭṭai hāro ṇāma jo jattha so tattha
4.77
[lohaṃgiṇī sarvalaghuryatra gurureko bhavati sā haṃsī
yo yo vardhate hāro nāma yadyatra tattatra ||]
atha rolāchandaḥ'paḍhama hoi cauvīsa matta antara guru jutte,
piṅgala hoṃte sesaṇāa taṇa rolā vutte
eggārāhā hārā rolāchando jujjai,
ekke ekke tuṭṭai aṇṇo aṇṇo vaḍḍhai
4.78
[prathamaṃ bhavanti caturviṃśatirmātrāntarā guruyuktāḥ,
piṅgalo'bhavaccheṣanāgastena rolā vivṛtā
ekādaśa hārā rolāchandasi yojyante,
ekasminnekasmiṃstruṭite'nyo'nyo vardhate ||]
kuṃda karaala meha tālaṃka,
kalarudda kokila kamala,
iṃdu saṃbhu cāmara gaṇesaru,
sahasakkhaha sesa bhaṇa,
ṇāarāa jaṃpai phaṇesaru,
teraha akkhara jaṃ paḍai,
eggāraha guru dehu,
akkhara akkhara jaṃ caḍhai,
taṃ taṃ ṇāma bhaṇehu
4.79
dahasattavaṇṇa paḍhama paa bhaṇaha subhaṇā,
taha vīammi aṭhārahi jamaajuacaraṇā
erisi a vīadala kuṇaha bhaṇai piṅgalo,
gandhāṇā ṇāma rūa uho piṇḍiajaṇacittahalo
4.80
[daśasaptavarṇānprathame pade bhaṇata sujanāḥ,
tathā dvitīye'ṣṭādaśa yamakayugacaraṇā
etādṛśaṃ ca dvitīyadalaṃ kuruta bhaṇati paṅgalaḥ,
gandhānā nāma rūpakaṃ bhavati paṇḍitajanacittaharam ||]
dahasattakkhara saṃṭhavaha paḍhamacaraṇa gandhāṇa
dhīe kkhara puṇu jamaa dai aṭṭhārahai viāṇa
4.81
[saptadaśākṣarāṇi saṃsthāpayata prathamacaraṇe gandhāne
dvitīye'kṣarāṇi punaryamakaṃ dattvāṣṭādaśaiva vijānīta ||]
'kaṇṇa calaṃte kumma calai puṇu vi asaraṇā,
kumma calaṃte mahi calai bhuaṇabhaaṃkaraṇā
mahia calaṃte mahihara taha a suraaṇā,
cakavai calaṃte calai caka taha tihuaṇā ||'
caupaiāchaṃdā bhaṇai phaṇiṃdā caumattā gaṇa sattā,
pāehim̐ saguru kari tīsa matta dhari causabha atti a ṇiruttā
cau chaṃda lavijjai ekka ṇa kijjai ko jāṇai em̐hu bheū,
kaipiṃgala bhāsai chaṃda paāsai miaṇaaṇi amia ehu
4.81-2
'jasu sīsahiṃ gaṅgā gori adhaṃgā gima pahiria phaṇihārā,
kaṃṭhaṭṭhiavīsā piṃdhaṇa dīsā saṃtāriasaṃsārā
kiraṇāvalikaṃdā ṇaṃdia caṃdāṇaaṇahim̐ aṇala phuraṃtā,
so saṃpaa dijjau bahusuha kijjau tuha bhavāṇīkaṃtā ||'
'piṃgalakaidiṭṭhau chanda ukiṭṭhau ghatta matta bāsaṭṭhi karu
caumattamattagaṇa yevi pāa bhaṇa tiṇṇi tiṇṇi lahuaṃta dharu
4.83
paḍhama dasa vīsāmo bīe mattāim̐ aṭhṭhāem̐
tīe teraha viraī ghattāmattāim̐ bāsaṭṭhī
4.84
[prathamaṃ daśasu viśrāmo dvitīye mātrāstvaṣṭasu
tṛtīye trayodaśasu viratirghattāmātrā dvāṣaṣṭiḥ ||]
so ghattaikulasāru kittiapāru ṇāarāa piṃgala kahai
eāraha vīsāma ṇaṃdau ṇāma puṇuvi satta teraha virai
4.85
[sa ghattākulasāraḥ kīrtyāpāro nāgarājaḥ piṅgalaḥ kathayati
ekādaśasu viśrāmo nando nāma punarapi saptasu trayodaśasu viratiḥ ||]
chakkala āihiṃ saṃṭhavahu tiṇṇi caukkala deha
paṃcakala cakkalajuala ghattāṇaṃda muṇeha
4.86
[ṣaṭkalamādau sthāpayata trīṃścatuṣkalāndattha
pañcakalaṃ catuṣkalayugalaṃ ghattānandaṃ jānīta ||]
‘jo vaṃdia sira gaṃga haṇia aṇaṃga addhaṃgahi parikara dharaṇu
so jāī jaṇacittaharau durittasaṃkāhara saṃkaracaraṇa ||’
[yo vanditaḥ śīrṣe gaṅgayā hato'naṅgo'rdhāṅge parikaraṃ dhṛtavān
sa jayati janacittaharo duritaśaṅkāharaḥ śaṃkaracaraṇaḥ ||]
chappaa chaṃda chaila suṇahu akkharasaṃjuttau,
eāraha tasu virai tu puṇu teraha ṇibbhattau,
ve mattā dhari paḍhama tu puṇu caucaukala kijjai
majjaṭṭhia gaṇa paṃca heṭṭhaviṇṇa bilahu dijjai,
ullāla virai ve pandharaha mattā aṭṭhāisa soi,
evamuṇaha guṇṇaha chappaapaa aṇṇahā ithi kiṃpi ṇa hoi
4.87
[ṣaṭpadaṃ chando vidagdhāḥ śṛṇutākṣarasaṃyuktaṃ,
ekādaśasu tasya viratiḥ punastrayodaśasu nirbharaṃ,
dve mātre dhṛtvā prathamaṃ punaścatuścatuṣkalāḥ kriyante
madhyasthito gaṇaḥ pañca adhovarṇā laghudvayaṃ dīyate,
ullālayorviratirdvayoḥ pañcadaśasu mātrāsvaṣṭāviṃśatitasta,
evaṃ jānīta gaṇayata ṣaṭpadapadanyathātra kimapi na bhavati ||]
ṣaṭpadamudāharati-jahā (yathā)—
'piṃdhau diḍhasaṃnāha vāha uppai pakkhara dai,
baṃdhu samaddi raṇa dhasau sāhihammīravaaṇa lai,
uḍḍu ṇahapaha bhamau khagga ripusīsahi jhalau,
pakkhara pakkhara ṭallipelli pavvabha apphālau,
hammīrakajja jajjala bhaṇa kohāṇalamaha mai jalau,
sulitānasīsa karavāḷa dai tajji klevara dia calau ||'
[paridhāya dṛḍhasaṃnāha vāhyopari saṃnāhaṃ datvā,
bandhūnsambhāvayitvā raṇe'vatīrṇaḥ śāhihammīravacanaṃ gṛhītvā,
uḍupe nabhaḥpathe bhramāmi khaṅgena ripuśīrṣāṇi kṣayāmi,
sannāhena sannāhamapahastayitvā parvatānāsphālyāmi,
hammīrakārye jajjalo bhaṇati kopānalamadhye'haṃ jvalāmi,
sulatānaśīrṣe karavālaṃ datvā tyaktvā kalevaraṃ divaṃ calāmi ||]
etasyaiva prakārāntareṇa lakṣaṇamāha—
paapaatalau ṇivaddha matta cauvīsai kijjai,
akkhara ḍaṃvara sarisa chaṃda iha suddha bhaṇijjai,
āiḍi chakkala hoi cāri caukalau ṇivuttau,
dukala aṃta ṭhavehu sesakai vatthu ṇivuttau,
vāvaṇṇa sau vi mattaha muṇahu ullālau sarisau guṇahu,
chappaa chaṃda erisia hoi gaṃtha gaṃthia marahu
4.88
[padapadatale nibaddhā mātrāścaturviṃśatiḥ kriyante,
akṣarāṇi ḍambarāṇi sadṛśāni chanda iti śuddhaṃ bhaṇyate,
ādau ṣaṭkalo bhavati catvāraścatuṣkalā niruktāḥ,
dvikalamante sthāpayantu śeṣakavitā vastu niruktaṃ,
dvipañcāśacchataṃ mātrā jānīta ullālena sahaiva gaṇayata,
ṣaṭpadaṃ chanda etādṛśaṃ bhavati granthaṃ granthitva priyadhvam ||]
'jahā saraa sasibiṃba jahā harahārahaṃsaṭhia,
jahā phulla siakamala jahā sirikhaṃḍa khaṃḍakia,
jahā gaṃgakallola jahā rosāṇia ruppai,
jahā duddhavara muddhapheṇa phaṃphāi talapphai,
piapāa pasāediṭṭhi puṇu vihasi hasai jaha taruṇijaṇa,
varamatti caṃḍaisara kitti tua tuttha dekhkhu haribaṃbha bhaṇa ||'
[yathā śāradaśaśibimbaṃ yathā harahārahaṃsasthitiḥ,
yathā phullaṃ sitakamalaṃ yathā śrīkhaṇḍaḥ khaṇḍīkṛtaḥ,
yathā gaṅgākallolo yathojjvalīkṛtaṃ rūpyam,
yathā dugdhavare mugdhaphenaḥ phaphāi sphurati,
priyātprāpya prasādadṛṣṭiṃ punavihasya hasati yathā taruṇījanaḥ,
varamantriścaṇḍeśvara kīrtistava tathyaṃ paśya haribrahmā bhaṇati ||]
āi aṃta duhu chakkalau tiṇṇi turaṃgama majjha
tīe jagaṇa ki viṣṇagaṇa kavvaha lakkhaṇa bujjha
4.89
[ādāvante dvaye ṣaṭkalastrayasturaṃgamā madhye
tṛtīye jagaṇo vā vipragaṇaḥ kāvyalakṣaṇaṃ budhyasva ||]
cau aggala cālīsa guru ekkakke guru dehu
jo guru hīṇau sakka soi ṇāmaggahaṇa kuṇehu
4.90
[caturādhikāścatvāriṃśadgurava ekaikāngurūndattha
yadguruhīnaṃ śakraṃ tannāmagrahaṇaṃ kuruta ||]
'jasu kara phaṇivaivalaa taru ṇivara taṇumaham̐ vilasai,
ṇaaṇa aṇala gala garala vimala sasi jesu sira ṇivasai
surasari siramam̐ham̐ raṃhai saalajaṇaduritadalaṇakara,
ham̐si sasihara hara duria vitara hara atulaabhaavara
[yasya kare phaṇipativalayastaruṇīvarā tanumadhye vilasati
nayane'nalo gale garalaṃ vimalaḥ śaśī yasya śirasi nivasati
surasaricchiromadhye vasati sakalajanaduritadalanakara
hasitvā śaśidhara hara duritaṃ vitara harātulamabhayavaram ||]
jaha jaha valaā vaṭṭihai taha taha ṇāma kuṇehu
saṃbhu hisaum̐ bhaṇa bhiṃgagaṇa cauālīsa maṇehu
4.91
[yathā yathā valayā vardhante tathā tathā nāmāni kuru
śaṃbhumārabhya bhaṇa bhṛṅgagaṇaṃ catuścatvāriṃśataṃ jānīhi ||]
tā sakko saṃbho sūro gaṃḍo khaṃdho vijao dappo,
tālaṃko samaro sīho seso utto paḍivakkho
paridhamma marālu maīṃdo daṃḍo makkalu maaṇu marahaṭṭho,
vāsaṃto kaṃṭho moro baṃdho bhamaro bhinna marahaṭṭho
4.92
valahaddo rāo valio rāmo maṃthāṇo bali moho,
sahasarakko vālo daddio saraho daṃbho'ha uddaṃbho
valiaṃko turio hariṇo aṃdho muddhīe taha bhiṃgo,
vatthūāṇāmo piṃgalaṇāo jaṃpai chaṃdapabaṃdho
4.93
[tāni śakraḥ śaṃbhuḥ sūro gaṇḍaḥ skandho vijayo darpaḥ
tālāṅkaḥ samaraḥ siṃhaḥ śeṣa uttejāḥ pratipakṣaḥ
paridharmo marālo mṛgendro daṇḍo markaṭo madano mahārāṣṭraḥ
vasantataḥ kaṇṭho mayūro bandho bhramaro bhinno mahārāṣṭraḥ
balabhadro rājā valito rāmo manthāno balī mohaḥ
sahasrākṣo bālo dṛptaḥ śarabho dambho'ha uddambhaḥ
valitāṅkasturaṃgo hariṇo'ndho mugdhe tathā bhṛṅgaḥ
vāstūkanāma piṅgalanāgo jalpati cchandaḥprabandhaḥ ||]
punastāmeva saṃkhyāmāhapacatālīsaha vatthuā chaṃde chaṃda viaṃbha
addhā kai piṃgala kahai calai ṇa hariharabaṃbha
4.94
[pañcacatvāriṃśadvāstūkacchandasi chandāṃsi vijṛmbhante
satyaṃ kaviḥ piṅgalaḥ kathayati calati na hariharabrahmabhiḥ ||]
paaha asuddhau paṃgu hīṇa khoḍau bhaṇijjai,
matta ggala vātūla suṇṇa phala kaṇṇa suṇijjai,
jhalavajjia taha bahira aṃdha laṃkāraha rahiau,
būla chadu uddavaṇa aṃttha viṇu duvvala kahiau,
ḍerau haṭṭaakkharahim̐ hoi kāṇa guṇa savvahim̐ rahia,
savvaṃgasuddha samarūagūṇa chappaadosai piṃgalu kahia
4.95
vippa hoi battīsa khatti veāla karijjasu,
aṭhatālisa laṭṭhu vesa sesa suddhau salahijjasu,
cauaggala paa vīsa matta chaṇṇavai ṭavijjasu,
pacatālīsah ṇāma kavvalakkhaṇaha karijjasu,
chahavīsa ullāla ekkavai viṇiṇapāa chappaa muṇahu,
samavaṇṇa sarisasamadosaguṇa ṇāma ehattariu muṇahu
4.96
[vipro bhavati dvātriṃśatā kṣatriyaṃ dvicatvāriṃśatā kuruta,
aṣṭacatvāriṃśatā laghubhirvaiśyaṃ śeṣaiḥ śūdraṃ suślāghyam,
caturadhikā pade viṃśatirmātrāḥ paṇṇavatiṃ sthāpayata,
pañcacatvāriṃśannāmabhiḥ kāvyalakṣaṇaṃ kuruta,
ṣaḍviṃśatimullālasyaikīkṛtya dvipādasya ṣaṭpadaṃ jānīta,
samavarṇaṃ sadṛśasamadoṣaguṇaṃ nāmānyekasaptati jānīta ||]
athollālālakṣaṇamtiṇṇi turaṃgama tiala taham̐ chahacautia taham̐ aṃta
imi ullālā uṭṭhavahu vihudala chappaṇamaṃta
4.97
[trayasturaṃgamāśrikalastataḥ ṣaṭcatustrayastato'nte
anenollālā ………… dvidlābhyāṃ ṣaṭpañcāśanmātrāḥ ||]
atha śālmalīprastāraṃ darśayiṣyaṃstatra pūrvaṃ sarvagurubhedamudāharati - jahā (yathā)'jāādhaṃge sīse gaṅgā lolantī,
savvāsā pūraṃtī duḥkhā toṭaṃtī,
ṇāārāā hāra dīsā vāsaṃtā,'
veālā jāsaṃge duvvā ṇāsaṃtā,
ṇācaṃtā ucchāhe tāle bhūmī kaṃpāle,
jādiṭṭhe mokkhāā so tuhmāṇaṃ sukkhādo ||'
[jāyārdhāṅge śīrṣe gaṅgā lulantī,
sarvāśāḥ pūrayantī duḥkhāni troṭayantī,
nāgarājo hāro digvāso'ntaḥ,
vetālā yasya saṅge duṣṭānnāśayan,
nṛtyannutsāhena tālairbhūmiḥ kampitā,
yasmindṛṣṭe mokṣaḥ sa yuṣmākaṃ sukhadaḥ ||]
athaikasaptatibhedānayanaprakāramāhacauālīsa guru kavvake chahavīsau ullāla
je guru tuṭṭai lahu vaḍhai ehattari patthāra
4.98
[catuścatvāriṃśadguravaḥ kāvyasya ṣaḍviṃśatirullālasya
yadi gurustruṭyati laghurvardhate ekasaptatiprastāraḥ ||]
tadevāhaajaa beāsī akkharau guru sattari ravireha
ekkakkhara vaḍha guru ghaṭai ima parilahuādeha
4.99
[ajaye dvyaśītirakṣarāṇi guravaḥ saptatī ravirekhāḥ
ekamakṣaraṃ vardhate gururhasati anayā paripāṭyā laghukāndehi ||]
ajabha vijau bali kaṇṇa vīra veāla vihaṇṇau,
makkallu hari hara baṃbha iṃdu caṃdaṇu susuhaṃkaru,
sāṇa sīha saddūla kuṃbha koila kharu kuṃjaru,
maaṇa maccha tālaṃka sesa sāraṃga paoharu,
tā kuṃda kamalu vāraṇa sarahu jaṃgama juiaṭṭavi lahai,
saru susaru samaru sārasu saraa chappaaṇāma piṃgala kahai
4.100
meru maaru maa siddhi buddhi karaalu kamalāaru,
dhavala maṇau dhua kaṇau kisaṇu raṃjaṇu mehāaru,
gihma garuḍa sasi sūra salha ṇavaraṃga maṇoharu,
gaaṇu raaṇu ṇaru hīru bhamaru seharu kusumāaru,
tā dippu saṃkha vasu saha muṇiṇāarāa piṃgalu kahai,
chappaaṇāma ehattarihiṃ chaṃda ṇāarāa patthari lahai
4.101
satte savvahi hoi laghu addha visajjahi tāma
tahivi visajjahi ekkasara ehi pamāṇe ṇāma
4.102
[yāvantaḥ sarve bhavanti laghavo'rdhaṃ visarjaya tāsu
tāsvapi visarjayekaśarametatpramāṇi nāmāni ||]
caumatta karahu gaṇa cāri ṭhām̐i,
ṭhavi anta paohara pām̐i pām̐i
causaṭṭhi matta pajjharai indu,
ऍma cāripāa pajjhaḍia chandu
4.103
[caturmātrikānkuruta gaṇāṃścatuḥsthāne,
sthāpayitvānte payodharaṃ pāde pāde
catuḥṣaṣṭi mātrāḥ prakṣaratīndurevaṃ catuṣpādeḥ pajjhaṭikā chandaḥ ||]
‘jai[ṇa] gaṃjia gom̐ḍāhivai rāu,
uddaṇḍa uṭṭaisom̐ bhaa paeu
guruvikkama vikrama jiṇia jujjha,
tā kaṇṇaparakkama koi bujjha ||'
[yena gañjito gauḍādhipatī rājā,
uddaṇḍa utkaleśo bhayena palāyitaḥ
guruvikramo vikramo jito yuddhe,
tasmātkarṇaparākramaṃ ko'pi budhyate ||]
soraha mattā pāu aḍilla ha
vevi jamakkā bheu aḍillaha
hoi ṇa paohara kiṃ pi aḍillaha
supia anta bhaṇa chanda aḍillaha
4.104
[ṣoḍaśa mātrāḥ pāde aḍilla ha
dve api yamake bhedaṃ kalayataḥ
bhavati na payodharaḥ kathamapyaprayojakaḥ
supriyo'nte bhaṇa cchando'ḍillam ||]
'jaiṃṇa āsāvari dehā dinhau
sutthira ḍāhararajjā linhau
kālaṃjara jiṇa kittī appia
dhaṇa āvajjia dhammaim̐ appia ||'
[yenāsāvarīdeśo dattaḥ
susthiraṃ ḍāhararājyaṃ gṛhītam
kālaṃjare yena kīrtirarpitā
dhanamāvarjya dharme'rpitam ||]
lahu guru ekka ṇimma ṇahi jehā,
paa paa lekhaha uttamarehā
sukai phaṇiṃdaha kaṃṭhahavalaaṃ,
sorahamattā pāākulaam
4.105
[laghugurvoreko niyamo nahi yatra,
pade pade likhyanta uttamarekhāḥ
sukaveḥ phaṇīndrasya kaṇṭhavalayaṃ,
ṣoḍaśamātraṃ pādākulakam ||]
soraham̐ mattaham̐ be vi pamāṇahu,
vīa cauṭṭhahim̐ cāridahā
mattaha saṭṭhi samaggala jāṇahu,
cāripaā caubola kahā
4.106
[ṣoḍaśamātrābhirdvāvapi pramāṇayata,
dvitīye caturthe caturdaśa
mātrāḥ ṣaṣṭi samagrā jānīta,
catuṣpadā caubolā kathitā ||]
re dhaṇi mattamaaṃgajagāmiṇi,
khaṃjaṇaloaṇi caṃdamuhī
caṃcala juvvaṇa jāta ṇa āṇahi,
chaila samappai kām̐i ṇahī
[re priye mattamattaṅgajagāmini,
khañjanalocane candramukhi
cañcalaṃ yauvanaṃ jātaṃ na jānāsi,
vidagdhebhyaḥ samarpayasi kuto nahi ||]
paḍhama virai matta dahapaṃca,
paa vīa vāraha ṭhavahu,
tīaṭhām̐va dahapaṃca jāṇahu,
cārima eggāraham̐,
paṃcame hi dahapaṃca māṇahu,
aṭṭhā saṭṭhā pūravahu,
agge dohā dehu,
rāaseṇa supasiddha ia,
raṅgu' bhaṇijjai ehu
4.107
[prathame viracaya mātrāḥ pañcadaśa,
pade dvitīye dvādaśa sthāpayantu,
tṛtīyasthāne pañcadaśa jānīta,
caturthe ekādaśa,
pañcame pañcadaśānayantu,
aṣṭaṣaṣṭiṃ pūrayantu,
agre dohāṃ dattya
rājasenaḥ suprasiddhāmiti
raḍḍhāṃ bhaṇati imām ||]
etasyā eva gaṇaniyamamāha—
visama tirula saṃṭhavahu niṇṇi pāika karahullai,
aṃta ṇariṃda kiṃ vippa paḍhama ve matta avarapai,
samapaa tia pāika savvalahu aṃta vimajjahu,
cautthācaraṇa vicāri ekka lehu kaṭṭia lijjasu,
eṃma paṃca pāa uṭavaṇṇa kai vatthunāma piṃgala kuṇai,
ṭhavi dosahīṇa dohācaraṇa rājaseṇa raḍḍaha bhaṇai
4.108
[viṣame trikalaṃ sthāpayantu trayaḥ padātayaḥ kriyantāṃ,
ante narendraḥ kiṃvā vipraḥ prathamaṃ dve mātre aparapade,
samapade trayaḥ padātayaḥ sarvalaghumante visarjayantu,
caturthacaraṇe vicārayitvaikaṃ laghumākṛṣya gṛhṇantu,
evaṃ pañcasu pādeṣūddhavaṇikāṃ kṛtvā vastunāma piṅgalaḥ karoti,
sthāpayitvā doṣahīnaṃ dohācaraṇaṃ rājaseno ram̐ḍḍhāṃ bhaṇati ||]
'bhamai mahuara phulla araviṃda,
ṇavakesukāṇaṇa phullia,
savvadesa pia rava vullia,
siala pavaṇa laghu vahai,
malaakuhara ṇauvalli pellia,
cittama ṇobhavasara haṇai,
dūra digantara kaṃta,
kepari appau vārihau,
ima paripelia duraṃta ||'
karabhī ṇaṃdā mohiṇī cāruseṇi taha bhadda
rāaseṇa tālaṃru pia satta vatthu ṇippaṃna
4.109
paḍhamatīapañcamapaaha teraha mattā jāsu
bīacautthaeārahahim̐ karahim̐ bhaṇijjasu tāsu
4.110
paḍhamatīapañcamapaaha matta hoi dahacāri
bīacautthaeārahahim̐ ṇada bhaṇijja viāri
4.111
paḍhamatīapañcamapaaha ṇava daha mattā jāsu
bīacautthaeārahahim̐ ta mohiṇi muṇiāsu
4.112
paḍhamattīapañcamapaaha matta paṇṇaraha jāsu
bīacautthaeārahahim̐ cāruseṇi muṇiāsu
4.113
paḍhamatīapaṃcamapaaha mattā dahapaṃcāi
vīa cautthe bārahahim̐ bhaddaṇāma kahiāi
4.114
paḍhamatīapaṃcamapaaha matta paṇṇaraha jetthu
sama bāraha aru ekkadaha rājaseṇu bhaṇa tetthu
4.115
paḍhamatīapañcamapaaha mattā solaha jāsu
sama bārahaeārahahim̐ tālaṅkiṇi bhaṇa tāsu
4.116
[prathamatṛtīyapañcamapadeṣu mātrāḥ ṣoḍaśa yasyāḥ
same dvādaśaikādaśa tālaṅkinīṃ bhaṇa tām ||]
atha padmāvatī chandaḥbhaiṇu paumāvattī ṭhāṇaṃ ṭhāṇaṃ caumattā gaṇa aṭṭhāā
dhuva kaṇṇo karaalu vippo caraṇo pāe pāe ukkiṭhāā
jai palai paohara kimai manohara pīḍai taha ṇāakkaguṇo
piaraha saṃtāsai kai uvvāsai iya caṃḍālacaritta gaṇo
4.110-2
[bhaṇa padmāvatī sthāne sthāne caturmātrikā gaṇā aṣṭau
dhruvaṃ karṇaḥ karatalo vipraścaraṇaḥ pāde pāda utkṛṣṭāḥ
yadi patati payodharaḥ kimiyaṃ manoharā pīḍayati tathā nāyakaguṇaṃ
pitaraṃ saṃtrāsayati kavimudvāsayatyayaṃ caṇḍālacaritro gaṇaḥ ||]
caṃpāraṇakaṃpo pavvaajhampā utthī utthī jīvahare
kāsīsararāṇā kiau paāṇā vijjāhara bhaṇa maṃtivare ||'
[bhayena palāyitā vaṅgā bhagnā. kāliṅgāstailaṅgā raṇa muktvā calitā ,
mahārāṣṭrā dhṛṣṭā lagnāḥ kāṣṭhā. saurāṣṭrā bhayena pāde patitā ,
campāraṇyānā kampa parvatīyā jhampā uparyupari jīvagṛhe,
kāśīśvararājñi kurvati prayāṇa vijayaharo bhaṇati mantrivara ||]
atha kuṇḍalikā chanda —
dohālakkhaṇa paḍhama paḍhi kavvaha addha ṇirutta,
kuṃḍaliyā bubhaaṇa muṇahu ullāle saṃjutta,
ullāle saṃjutta jamakka suddhau sa lahijjai,
cauālaha sau matta sukai diḍhabaṃdhu kahijjai,
cauālaha sau matta jāsu tanubhūsaṇasohā,
taṃ kuṃḍaliyā muṇahu paḍhama jaha paḍhiai dohā
4.118
‘ḍhollā māria ḍhillimam̐ham̐ mucchia mecchasarīra,
pura jajjallāmaṃtivara calia vīra hammīra,
calia vīra hammīra pāabhara meiṇi kaṃpai,
digamaga ṇaha aṃdhāra dhūli suraraha ācchādahi,
digamaga ṇaha aṃdhāra āṇa khurasāṇukaullā,
daramari damasi vipakṣamāru ḍhillīmaham̐ ḍhollā ||’
dṛgmārge nabhasyandhakāro dhūli sūryarathamācchādayati,
dṛgmārge nabhasyandhakāra ānītaḥ khurāsānasyola,
vipakṣāgāritā ḍhillīmadhye ḍholā ||]
paḍhamahi dohācāripaa caupaa kavvaha dehu
īma kuṇḍaliā aṭṭhapaa paa paa jamaa kuṇehu
4.119
[prathama dohācatuṣpada catuṣpada kāvyasya datta
eva kuṇḍalikāmaṣṭapadī pade pade yamaka kuruta ||]
paa paa ṭhavahu jāṇi gaaṇagau mattāvihūsiṇā,
bhāau vīsa pharaa saraaggala laghugurumesiṇā
paḍhamahi mattacāggiṇa tijjai gaṇaha paāmio
tīmakaṇara sabaha paaha piśa guru anta paāmio
4.120
[pada pada sthāpayata jñātvā gaganāṅgana mātrāvibhūṣita,
bhayatu viṃśati karaka śarāgrata laghukuruśeṣitā
paḍhamahi cakkaḷa hoi gaṇa atahi dijjai hāru
vīsakkhara gaaṇagaṇa bhaṇu matta pacīsa viāru
4.121
[prathama catuṣkalo bhavati gaṇo'nte dīyate hāra
viṃśatyakṣarāṇi gaganāṅgana bhaṇa mātrā pañcaviṃśatirvicāraya ||]
bhajia malaa colavai ṇivvattia gajia gujjarā,
mālavarāa malaagiri lukkia parihari kujarā
khurasāṇā khuhia raṇamaham̐ laghia athia sāhyarā,
hammīra callia hārava pallia riugaṇaha kāarā
[bhagno malayapatiścolapatirnivṛtto gajito gurjarapatirmālavarājo malayagirau līna parityajya kuñjarān
khurāsānapati kṣobha prāpya raṇamadhye laṅghate smāhitasāgara
hammīre calite hārāva patito ripugaṇe kātare ||]
āiga iṃdu jattha ho paḍhama hi dijjai tiṇi dhaṇuharaṃ
taha pāikkajuala parisaṃṭhavahu vidhivicittasuṃdaraṃ
sarasai laia pasāu tam̐ha puhamī karaha kaitta kaiaṇā
mahuracaraṇaaṃta lai dijjasu dopaim̐ muṇahu buhaaṇā
4.122
[ādiga induryatra bhavati prathama hi dīyante trayo dhanurdharāḥ,
tathā padātiyugala parisaṃsthāpayantu vidhivicitrasundaram
sarasvatyā gṛhītvā prasāda tatra pṛthivyā kuruta kavitva kavijanāḥ
madhuracaraṇamante dattha dvipadīṃ jānīta budhajanāḥ ||]
chakkallu muha saṃṭhāvikahu cakkallu paṃca kaॅrehu
aṃtahi ekkai hāra dai dovaḍchaṃda kahehu
4.123
[ṣaṭkalo mukhe sasthāpayitvā catuṣkalānpañca kuruta
anta eka hāra datvā dvipadīchanda. kathayatu ||]
dāṇavadeva vevi ḍhukatau girivarasihara kaṃpio,
haagajapāabhāvaaudṛṃtau dhūlihi gaaṇaha jhaṃpio
('sātau siṃdhuṇīra uchaliai meaṇijalaharapūrio,
asurasureṃdasamaradarasaṇahu titthu aṇavaracūrio ||')
[dānavadevau dvāvapi paraspara militau girivaraśikhara kampitam
hayagajapādāghātotthitadhūlibhirgaganamācchāditam ||]
paḍhama daha dijjibhā puṇa vi taha kijjibhā
puṇa vi dahasatta taha virai jāā
ema parivivihudala sattasatatīsapala
ehu kahu jhulaṇā ṇāarāā
4.124
[prathama daśa dīyante punarapi tathā kriyante
punarapi saptadaśa tathā viratirjātā
anena paradale'pi(1) saptatriṃśatpatanti
imā kathayati jhulaṇā nāgarāja ||]
sahasa maamattagaa laksalaya pañcakhaggi
sāhidui sāji khelaṃta giṃdū
koppi pia jāhi taha thappi jasavimala mahi
jiṇai ṇahi koi tuha tuluka hiṃdū
[sahasraṃ madamattagajām̐llakṣaṃ lakṣaṃ saṃnaddhānsajjīkṛtya sāhidvayaṃ gendukamiva khelati
ākruśya priya [yāhi] tatra sthāpayitvā vimalayaśo mahāṃ
jeṣyati nahi ko'pi tvāṃ turuṣko hindū ||]
atha khañjāchandaḥdhua dharia diavaraṇavagaṇa kamalaṇaaṇi buhaaṇamaṇa suhai jimi sisi raaṇi sohae
puṇa via virai vihupaa gaavaragamaṇi raaṇa
para phaṇivai bhaṇa sumaru buhaaṇasoharā
4.125
[dhruvaṃ dhṛtvā dvijavaragaṇānnava kamalanayane budhajanamanaḥ sukhayati yathā śaśī rajanyāṃ śobhate
punarapi viratiḥ padadvaye'pi gajavaragamane ragaṇaḥ
pare phaṇipatirbhaṇati smara budhajanamanoharam ||]
etadeva dohāchandasā spaṣṭīkṛtyāha -
vihudala ṇava pala viṣpagaṇa joila anta ṭhavehu
matta iālisa khaṃjapaa daha gaṇa tattha muṇehu
4.126
[daladvaye nava patanti vipragaṇā johalamante sthāpayatu
mātrā ekacatvāriṃśatkhañjāpade daśa gaṇāstatra jānīta ||]
ahi lalai mahi calai giri palai [1hara khalai] sasi ghumai amia
va[ma]i mua[la] jivi vuṭṭhae
puṇu talai puṇu [khalai puṇu lalai] puṇu ghumai puṇu vamai jivia viviha
parisamara diṭṭhae
sasivaaṇi gaagamaṇi paa paa diachagaṇa paahara sasikha
peḍha paḍhama lahu viviha paali diagaṇa ahia jaala dala bhaṇai sa
sikha
4.127
[śaśivadane gajagamane pade pade dvijagaṇaṣaṭkaṃ payodhareṇa saśikham
paṭha prathamaṃ dvābhyāṃ dvābhyāṃ laghubhyāṃ prakaṭito dvijagaṇo'dhiko jagaṇo dale
bhaṇati tāṃ śikhām ||]
matta aṭhāisa paḍhame bīe battīsa mattāi
paa paa aṃte lahuā suddhā sikhā vihāṇehu
4.128
[mātrā aṣṭāviṃśatiḥ prathame dvitīye dvātriṃśanmātrāḥ
pade pade'nte laghukā śuddhāṃ śikhāṃ vijānīta ||]
phullia mahu bhamarahu raaṇipahu kiraṇa bahu avaaru vasaṃta
malayagirikuhura dhari pavaṇa vaha saha vata bhaṇa sahi ṇiala ma ṇahi kaṃta
[puṣpitā madhukā bhramarā rajaniprabhoḥ kiraṇā bahavo'vatarati vasantaḥ
malayagirikuharaṃ dhṛtvā pavano vahati sahe vata bhaṇa sakhi nikaṭe me nahi kāntaḥ ||]
atha mālāchandaḥpaḍhamacaraṇa sasivaaṇi miaṇaaṇi ṇava diagaṇa paala puṇa vi
taha raaṇa ṭhavahu aṃtae kaṇṇo
piṃgalaṇāa bhaṇaṃtā mālā sesaṃ pi gāhassa
4.129
[prathamacaraṇe śaśivadane mṛganayane nava dvijagaṇāḥ patanti punarapi tathā
ragaṇaṃ sthāpayatānte karṇaḥ
piṅgalanāgo bhaṇati mālāṃ śeṣamapi gāthāyāḥ ||]
uktalakṣaṇameva dohācchandasāhapaḍhama hoi ṇava vippagaṇa johala kaṇṇa ṭhavehu
gāhā addhā aṃta dai mālāchaṃda karehu
4.130
[prathamaṃ bhavanti nava vipragaṇā johalaṃ karṇaṃ sthāpayata
gāthāyā ardhamante datvā mālāchandaḥ kuruta ||]
gharasa jala bhamai ghaṇa gaaṇa siala pavaṇa maṇaharaṇa kaṇaapiari ṇacai vijuri phulliā ṇīvā
pattharavittharahialā pialā ṇialaṃ ṇa āvei
[varṣati jalaṃ bhramati ghano gagane śītalaḥ pavano manoharanaḥ kanakapītā .
nṛtyati vidyutphullitā nīpāḥ
prastaravistārahṛdayaḥ priyo nikaṭaṃ nāyāti ||]
dānīmapi nāyāti | ataḥ kiṃ vidheyamupadiśeti vyajyate || uddhavaṇikā yathā—||||, |||,
, ||||, ||||, ||||, |||, ||||, ||||, '|', '', (45) '||, '||, ||', ||', ||',
'|', ' (27).
culiālāpai deha kimu dohā uppari mattaha paṃcai
paa paa uppara saṃṭhavaha bahu suddha kusumagaṇa aṃtaha dijjai
4.131
[culiālāpa dedīyante kimu dohopari mātrāḥ pañca
pade pada upari sthāpayantu śuddha kusumagaṇo'nte dīyate ||]
dohāsaṃkhā saṃṭhavahu uppari paṃcai matta
aṭṭhadahappai vīsa dui culiālā ukkhitta
4.132
[dohāsaṃkhyā saṃsthāpayantu upari pañca mātrāḥ
aṣṭādaśopari viṃśatidvayaṃ culiālākhyātā ||]
rāā luddha samāja khala bahu kahikāriṇi sevaka dhuttau
jīaṇa cāhasi sukhaya jai pariharu ghara tai bahuguṇajuttau
[rājā lubdhaḥ samāja. khala. vadhūḥ kalahakāriṇī sevako dhūrtaḥ
jīvanaṃ prārthayase sukha yadi parihara gṛha tarhi bahuguṇayukta ||]
so soraṭṭhau jāṇa jaṃ dohā viparīa ṭhia
paa paa jamakka vakhāṇa ṇāarāa piṃgala kahai
4.133
[tāṃ soraṭṭhā jānīhi yā dohā viparītā sthitā
pade pade yamakaṃ vyākhyāhi nāgarājaḥ piṅgalaḥ kathayati ||]
so maṇṇia puṇavaṃta jāsu bhatta paṃḍia tanaa
jāsu ghariṇi guṇavaṃti so vi puhavi saggahaṇilaa
[sa manyate puṇyavānyasya bhaktaḥ paṇḍitastanayaḥ
yasya gṛhiṇī guṇavatī so'pi pṛthivyā svargānilayaḥ ||]
sagaṇā bhagaṇā diagaṇai matta cauddaha paa paḍai
saṃṭhai vaṃko virai jahā hākalirūaha ehu kahā
4.134
[sagaṇo bhagaṇo dvijagaṇo mātrāścaturdaśa pade patanti
saṃsthāpya vakraṃ viratau yathā hākālīrūpamidaṃ kathitam ||]
matta cauddaha paa paaha emgāraha vaṇṇehi
daha akkhara uttaradalahi hākalichaṃda kahehi
4.135
[mātrāścaturdaśa pade pade ekādaśabhirvarṇaiḥ
daśākṣarāṇyuttaradale hākalicchandaḥ kathaya ||]
uccau chāvaṇi vimala gharā taruṇī ghariṇī viṇiaparā
vittakapūrala muṃdaharā varisāsasaā sukkhakarā
[ucā chardirvimalaṃ gṛhaṃ taruṇī gṛhiṇī vinayaparā
vittapūritaṃ mūlagṛhaṃ varṣāsamayāḥ sukhakarāḥ ||]
jasu paḍai sekkha paahara ekka
caumatta tea mahubhāra ea
4.136
[yasya patati śeṣe payodhara ekaḥ
caturmātrikāstrayo madhubhāra eṣaḥ ||]
jasu caṃda sīsa vivaṇaha dīsa
so saṃbhu esa tuha sukkha deu
gairaha matta karīa aṃta pa[o]hara dīja
ehu suchaṃda ahīra jaṃpai piṃgalavīra
4.137
suṃdari gujjari ṇāi loaṇa dīhavisāri
pīnapaoharabhāra lolai mottiahāra
kuṃtabharu dhaṇuddharu haavaru gaavaru chakkalu vivipāekkadale
battīsasattaha paasu prasiddhaha jāṇaha buhaaṇā hiaatale
sauvīhaṭṭaggalakala saṃpuṇaurūa phaṇibhāsia bhuaṇe
daṃḍaala ṇiruttau gurusaṃjuttau pigalaṇāa japaṃtaṃ maṇe
4.138
rāahaṃ bhaggaṃ tādia lagaṃtā parihari haagaagharagharaṇī
lorahahiṃ bharu saravaru ruai aruavaru loṭṭai piṭṭai taṇu dharaṇī
puṇu uṭhṭhai saṃbhali karadattaṃgulibālatanayakarajamalakare
kāsīsara rāā ṇehalukāā karamāā puṇu thappi dhare
sira dehu caumatta lahu ekka taṃsu aṃta
daṃtekka tasu majjha dīpaka soi bujjha
4.139
jasu hattha karavāla vipakṣvakulakāla
sira soha varachatta saṃpuṇṇasasivatta
[yasya haste karavālo vipakṣakulakālaḥ
śirasi śobhate varacchatraṃ saṃpūrṇaśaśivat ||]
gaṇa vippa sagaṇa dhari matta kaaṃ
bhaṇu siṃghavaloaṇu chaṃdu dhuam
guṇigaṇa maṇa vujjhahu ṇāa bhaṇā
tasu jagaṇu ṇa bhagaṇu ṇa kaṇṇagaṇā
4.140
[vipragaṇasagaṇau dhṛtvā ṣoḍaśa mātrā
bhaṇantu siṃhāvalokanaṃ chando dhruvam
guṇigaṇā manasi budhyadhvaṃ nāgo bhaṇati
yasya jagaṇo na bhagaṇo na karṇagaṇaḥ ||]
vippasagaṇa paa dovi gaṇa aṃta visajjahi hāra
pacchā heri kaitta karu solaha kala patthāra
4.141
[vipragaṇasagaṇau pade dvāvapyante visṛja hāram
paścāddṛṣṭvā kavitvaṃ kuru ṣoḍaśa kalāḥ prastāre ||]
haṇuujjaragujjararāadalaṃ
dala dalia calia marahaṭṭabalam
bala molia mālavarāakulā
kula ujjvala kalaculi kaṇṇa phulā
[hatamujjvalagurjararājyadalaṃ
dalena dalitaṃ calitaṃ mahārāṣṭrabalam
balena moṭitaṃ mālavarājakulaṃ
kulojjvalaḥ kālaculiḥ karṇaḥ sphurati ||]
jattha paḍhama chaamatta paa ppaa dīsae
paṃcamatta caumatta gaṇā ṇahi kijjie
saṃbhali aṃta lahū guru ekka cāhae
muddhi pavaṃgamachaṃda viakkhaṇa mohae
4.142
[yatra prathamaṃ ṣaṇmātraḥ pade pade dṛśyate
paṃcamātraścaturmātro gaṇo nahi kriyate
saṃsmṛtyānte laghurgurureko'pekṣate
mugdhe plavaṃgamacchando vicakṣaṇānmohayati ||]
paa paa āhi guruā piṃgalapa bhaṇei sakalaṇibbhaṃtā
chaṃda pacaṃgama diṭṭho mattāṇaṃ eavīsattā
4.143
[pade pada ādau guru piṅgalo bhaṇati sakalanirbhrāntaḥ
chandaḥ plavaṃgama dṛṣṭaṃ mātrāṇāmekaviṃśatiḥ ||]
ṇaccai caṃcala vijjuliā sahi jāṇae
mambhahakhaggakiṇī sai jalaharasāṇae
phulla kalaṃbaa aṃbaraḍaṃvara dīsae
pāusa pāu ghaṇāghaṇa sumuhi varīsae
[nṛtyati cañcalā vidyutsakhi jānīhi
manmathakhaṅgakaṇikā sajalavaraśāṇake
puṣpitāḥ kadambā ambaraḍambaro dṛśyate
prāvṛṭ prāptā ghanāghana sumukhi varṣati ||]
atha līlāvatīchandaḥguru laghu ṇahi ṇimma ṇimma ṇahi akkhara palai paohara visama samaṃ
jahiṃ kahū ṇahi ṇimma taralaturaa jimi pasara vidisa disa agamagamam
gaṇa paṃca caukkala palai ṇiraṃtara aṃta sagaṇa dhua kaṇṇagaṇaṃ
paricalai suparilīla lilāvai kalavatīsu visāma karam
4.114-2
[gurau laghau nahi niyamo niyamo nahyakṣare patati payodharo viṣame same,
yatraṃ ko'pi nahi niyamastarulasturago yathā prasarati vidiśi diśyagamye gamye
gaṇāḥ pañca catuṣkalāḥ patanti nirantaramante sagaṇo dhruvaṃ karṇagaṇaḥ,
paricalati suparilīlayā līlāvatī dvātriṃśatkalāsu viśrāmaṃ karoti ||]
ghara laggai aggi jjalai dhahadhaha kai ṇaha paha digamaga aṇalabhare
savadesa pasari pāīkka lurai dhaṇi thaṇa harajahaṇa duhāva kare
bhaa lukkia thakkia vairivariṇigaṇa bhairavabheriasaha pale
mahi luṭṭai paṭṭai rausira tuṭṭai jakhaṇa vīra hammīra cale
[gṛheṣu lagno'gnirjvalati dhagdhadhaṃ kṛtvā nahi panthā diṅmārgo'nalabhṛtaḥ,
sarvadeśe prasṛtaḥ padātiścalati dhanīnāṃ stanau gṛhāñjaghanānddvidhā karoti
bhayena līnāḥ śrāntā vairitaruṇīgaṇā bhairavabherīśabde patite,
mahyāṃ luṭhati āhanti ripuśirastroṭayati yasminkṣaṇe vīro hammīraścalitaḥ]
gaṇacāri paṃcakala ṭhavvijjasu vīaṭhṭhāahi chakkalo
paa paaha aṃtahi guru karijjasu vaṇṇaṇeṇa susavvalo
daha cāri dukai dahadu māṇahu matta aṭhaisa pāa bho
harigīa chaṃda prasiddha jāgahuṃ piṃgaleṇa paāsio
4.145
[gaṇāṃścaturaḥ pañcakalānsthāpayata dvitīyasthāne ṣaṭkalaḥ
pade pade'nte guruṃ kuruta varṇanena susarvalam
daśa catvāro dvau daśa dvau mānayattu mātrā aṣṭāviṃśati pāde
harigītāchandaḥ prasiddhaṃ jānīta piṅgalena prakāśitam ||]
bīe chakalu eka kahu cāri pañca kala dehu
thārahauttara matta sau māṇasu anta ṭhavehu
4.146
[dvitīye ṣaṭkalamekaṃ kathayantu catvāraḥ pañcakalā deyāḥ
dvādaśottaraṃ mātrāḥ śataṃ mānasamante sthāpayata ||]
tāmudāharati—jahā (yathā)—
gaja gajahiṃ ḍhukiya taraṇi lukiyaa turaa turaahi juḍḍhiā
raha rahahi melia dharaṇi pīḍia appa para ṇahi vujjhiā
bala milia āia patti dhāia kampi girivarasīharā
uccharai sāara dīṇṇa kāara vaira vaḍḍia dīharā
[gajā gajairyuktā taraṇirnilīnasturagāsturagairayudhyire
rathā rathairmelitā dharaṇī pīḍitā ātmīyāḥ pare nahi buddhāḥ
balāni militāni pattayo dhāvitāḥ kampitāni girivaraśikharāṇi
ucchalati sāgaro dīrṇāḥ kātarā vairaṃ vardhitamatidīrgham ||]
atha tinnandī(trinandī)chanda.—
paḍhamaṃ daha rahaṇaṃ aṭṭhai rahaṇaṃ pum̐ṇu cattu rahaṇaṃ rasa rahaṇaṃ
ante guru sohai tihum̐aṇa mohai siddha saehai varataruṇam
jai paḍai paohara kimaha maṇohara harai kalevara tāsu kaī
tibbhaṅgī chandaṃ jāṇi āṇandaṃ bhaṇai phaṇindo vimalabaī
4.147
[prathamaṃ daśasu viśrāmo'ṣṭasu viratiḥ punarvasuṣu viratī raseṣu viratirante. guruḥ śobhate tribhuvanaṃ mohayati siddhaḥ ślāghate varataruṇaḥ
yadi patati payodharaḥ kimidaṃ manoharaṃ harati kalevaraṃ tasya kaveḥ
tribhaṅgī chando jānītānandaṃ bhaṇati phaṇīndro vimalamattiḥ ||]
siraki[jja]agaṅgaṃ goriaddhaṅgaṃ haṇiaaṇaṅgaṃ puradahaṇaṃ
kiaphaṇivaihāraṃ tihuaṇasāraṃ vīṃdiacchāraṃ riumahaṇam
suraseviacaraṇaṃ muṇiaṇasaraṇaṃ bhaubhaaharaṇaṃ sūlaharaṃ
sāṇandiavaaṇaṃ sundaraṇaaṇaṃ girivarasaaṇaṃ ṇamaa haram
[śīrṣakṛtagaṅgaṃ gauryārdhāṅgaṃ hatānaṅgaṃ puradahanaṃ
kṛtaphaṇipatihāraṃ tribhuvanasāraṃ viditakṣāraṃ ripumathanam
surasevitacaraṇaṃ munigaṇaśaraṇaṃ bhavabhayaharaṇaṃ śūladharaṃ
sānanditavadanaṃ sundaranayanaṃ girivaraśayanaṃ namata haram ||]
atha dummila (durmilā) chandaḥtīsaduhīmattaha parisaṃjuttaha buhaaṇa ea bhaṇaṃti ṇarā
visamatti a ṭhāahi erisabhāgehiṃ paa paa dīsai kaṇṇagaṇā
tā daha paḍhamaṃ be aṭhṭhāaṃ teha caudaha tīahiṃ kianiḷao
jo erisi chaṃde tihuaṇavaṃde so jaṇau uhu dummilao
4.148
[dvātriṃśanmātrābhiḥ parisaṃyuktaṃ budhajanā etadbhaṇanti narā
viśrāmyati ca sthāneṣvetādṛśabhāgeṣu pade pade dṛśyate karṇagaṇaḥ
taddaśasu prathamaṃ dvitīyamaṣṭamaṃ tataścaturdaśasu tṛtīyayā kṛtanilayaṃ
yadetādṛśaṃ chandastribhuvanavanditaṃ tadbudhyadhvamaho durmilakam ||]
. dahavasasucaudaha virai kara visama kaṇṇagaṇa dehu
aṃtara vipyaṃpaikka bhaṇa dummila chaṃda kahehu
First 155 of 164 passages. Read on
Linked texts (2)
- Prākṛtapiṅgala — Piṅgala, Sanskrit
- Piṅgalacchandas or Prākṛtapaiṅgala — Sanskrit