Pramāṇa · Search · About · API

Kaushikasutra 2

Kauśikasūtra 2

Language
Sanskrit

Contents

2.1

[10].1) pūrvasya medhājananāni
[10].2) śukasārikṛśānāṃ jihvā badhnāti
[10].3) āśayati
[10].4) audumbarapalāśakarkandhūnām ādadhāti
[10].5) āvapati
[10].6) bhakṣayati
[10].7) upādhyāyāya bhaikṣam prayachati
[10].8) suptasya karṇam anumantrayate
[10].9) upasīdañ japati
[10].10) dhānāḥ sarpirmiśrāḥ sarvahutāḥ
[10].11) tilamiśrā hutvā prāśnāti
[10].12) purastād agneḥ kalmāṣam daṇḍaṃ nihatya paścād agneḥ kṛṣṇājine dhānā anumantrayate
[10].13) sūktasya pāraṃ gatvā prayachati
[10].14) sakṛj juhoti
[10].15) daṇḍadhānājinaṃ dadāti
[10].16) <ahaṃ rudrebhir [4.30]> iti śuklapuṣpaharitapuṣpe kiṃstyanābhipippalyau jātarūpaśakalena prāk stanagrahāt prāśayati
[10].17) prathamapravadasya mātur upasthe tālūni saṃpātān ānayati
[10].18) dadhimadhv āśayati
[10].19) upanītaṃ vācayati vārṣaśatikaṃ karma
[10].20) <tvaṃ no medhe [6.108]> <dyauś ca ma [12.1.35]> iti bhakṣayati
[10].21) ādityam upatiṣṭhate
[10].22) <yad agne tapasā [7.61]> ity āgrahāyaṇyāṃ bhakṣayati
[10].23) agnim upatiṣṭhate
[10].24) <prātar agniṃ [3.16]> <girāv aragarāṭeṣu [6.69]> <divaspṛthivyāḥ [6.125.2]> iti saṃhāya mukhaṃ vimārṣṭi

2.2

[11].1) pūrvasya brahmacārisāṃpadāni
[11].2) audumbaryādayaḥ
[11].3) brahmacāryāvasathād upastaraṇāny ādadhāti
[11].4) pipīlikodvāpe medomadhuśyāmākeṣīkatūlāny ājyaṃ juhoti
[11].5) ājyaśeṣe pipīlikodvāpān opya grāmam etya sarvahutān
[11].6) brahmacāribhyo_annaṃ dhānās tilamiśrāḥ prayachati
[11].7) etāni grāmasā.padāni
[11].8) vikāra sthūṇāmūlāvatakṣaṇāni sabhānām upastaraṇāni
[11].9) grāmīṇebhyo_annam
[11].10) surāṃ surāpebhyaḥ
[11].11) audumbarādīny bhakṣaṇāntāni sarvasāṃpadāni
[11].12) trir jyotiḥ kurute
[11].13) upatiṣṭhate
[11].14) savyāt pāṇihṛdayāl lohitaṃ rasamiśram aśnāti
[11].15) pṛśnimanthaḥ
[11].16) jihvāyā utsādyam akṣyoḥ +paristaraṇaṃ mastṛhaṇaṃ [ed. paristaraṇamastṛhaṇaṃ; see MSS 34 (1976), p. 23f.] hṛdayaṃ dūrśa upanahya tisro rātrīḥ palpūlane vāsayati
[11].17) cūrṇāni karoti
[11].18) maiśradhānye mantha opya dadhimadhumiśram aśnāti
[11].19) <asmin vasu [1.9]> <yad ābadhnan [1.35]> <nava prāṇān [5.28]> iti yugmakṛṣṇalaṃ vāsitaṃ badhnāti
[11].20) sārūpavatsaṃ puruṣagātraṃ dvādaśarātraṃ saṃpātavantaṃ kṛtvānabhimukhan aśnāti

2.3

[12].1) <kathaṃ mahe [5.11]> iti mādānakaśṛtaṃ kṣīraudanam aśnāti
[12].2) camase sarūpavatsāyā dugdhe vrīhiyavāvavadhāya mūrchayitvā madhv āsicyāśyati
[12].3) <pṛthivyai śrotrāya [6.10]> iti juhoti
[12].4) <vatso virājo [13.1.33]> iti manthāntāni
[12].5) <sahṛdayaṃ [3.30]> <tad ū ṣu [5.1.5]> <saṃ jānīdhvam [6.64]> <eha yātu [6.73]> <saṃ vaḥ pṛcyantāṃ [6.74]> <saṃ vo manāṃsi [6.94]> <saṃjñānaṃ naḥ [7.52]> iti sāṃmanasyāni
[12].6) udakūlijaṃ saṃpātavantaṃ grāmaṃ parihṛtya madhye ninayati
[12].7) evaṃ surākūlijam
[12].8) trihāyaṇyā vatsataryāḥ śuktyāni [see Caland, ZR] piśitāny āśayati
[12].9) bhaktaṃ surāṃ prapāṃ saṃpātavat karoti
[12].10) pūrvasya <mamāgne varco [5.3]> iti varcasyāni
[12].11) audumbaryādīni trīṇi
[12].12) kumāryā dakṣiṇam ūrum abhimantrayate
[12].13) vapāṃ juhoti
[12].14) agnim upatiṣṭhate
[12].15) <prātar agniṃ [3.16]> <girāv aragarāṭeṣu [6.69]> <divaspṛthivyāḥ [6.125.2]> iti dadhimadhv āśayati
[12].16) kīlālamiśraṃ kṣatriyaṃ kīlālam itarān

2.4

[13].1) <hastivarcasam [3.22]> iti hastinam
[13].2) hāstidantaṃ badhnāti
[13].3) lomāni jatunā saṃdihya jātarūpeṇāpidhāpya
[13].4) <siṃhe vyāghre [6.38]> <yaśo havir [6.39]> iti snātakasiṃhavyāghrabastakṛṣṇavṛṣabharājñāṃ nabhilomāni
[13].5) daśānāṃ śāntavṛkṣāṇāṃ śakalāni
[13].6) etayoḥ <prātar agniṃ [3.16]> <girāv aragarāṭeṣu [6.69]> <divaspṛthivyāḥ [6.125.2]> iti sapta marmāṇi sthālīpāke pṛktāny aśnāti
[13].7) akuśalaṃ yo brāhmaṇo lohitam aśnīyād iti gārgyaḥ
[13].8) ukto lomamaṇiḥ
[13].9) sarvair āplāvayati
[13].10) avasiñcati
[13].11) caturaṅgulaṃ tṛṇaṃ rajoharaṇabindunā_ [see Caland, ZR] _abhiścotya_upamathya
[13].12) śuni kilāsam aje palitaṃ tṛṇe jvaro yo_asmān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmas tasmin rājayakṣma iti dakṣiṇā tṛṇaṃ nirasyati gandhapravādābhir alaṃ kurute

2.5

[14].1) pūrvasya hastitrasanāni
[14].2) rathacakreṇa saṃpātavatā pratipravartayati
[14].3) yānenābhiyāti
[14].4) vāditraiḥ
[14].5) dṛtivastyor opya śarkarāḥ
[14].6) tottreṇa nagnaprachannaḥ
[14].7) <vidmā śarasya [1.2]> <mā no vidan [1.19]> <adārasṛd [1.20]> <svastidā [1.21]> <ava manyur [6.65]> <nirhastaḥ [6.66]> <pari vartmāny [6.67]> <abhibhūr [6.97]> <indro jayāti [6.98]> <abhi tvendra [6.99]> iti sāṃgrāmikāni
[14].8) ājyasaktūñ juhoti
[14].9) dhanuridhme dhanuḥ samidham ādadhāti
[14].10) evam iṣvidhme
[14].11) dhanuḥ saṃpātavad vimṛjya prayachati
[14].12) prathamasya_iṣuparyayaṇāni
[14].13) drughnyārtnījyāpāśatṛṇamūlāni badhnāti
[14].14) <āre asāv [1.26]> ity apanodanāni
[14].15) phalīkaraṇatuṣabusāvatakṣaṇāny āvapati
[14].16) anvāha
[14].17) <agnir naḥ śatrūn [3.1]> agnir no dūtaḥ [3.2]> iti mohanāni
[14].18) odanena_upayamya phalīkaraṇān ulūkhalena juhoti
[14].19) evam aṇūn
[14].20) ekaviṃśatyā śarkarābhiḥ pratiniṣpunāti
[14].21) apvāṃ yajate
[14].22) <saṃśitam [3.19]> iti śitipadīṃ saṃpātavatīm avasṛjati
[14].23) udvṛdhatsu [Caland: uddhṛṣyatsu?] yojayet
[14].24) <imam indra [4.22 & 4.23]> iti yuktayoḥ pradānāntāni
[14].25) digyuktābhyāṃ [3.26 & 3.27] <namo devavadhebhyo [6.13]> iti upatiṣṭhate
[14].26) <tvayā manyo [4.31]> <yas te manyo [4.32]> iti saṃrambhaṇāni
[14].27) sene samīkṣamāṇo japati
[14].28) bhāṅgamauñjān pāśan iṅgiḍālaṃkṛtān saṃpātavato_anūktān senākrameṣu vapati
[14].29) evam āmapātrāṇi
[14].30) iṅgiḍena saṃprokṣya tṛṇāny āṅgirasenāgninā dīpayati
[14].31) yāṃ dhūmo_avatanoti tāṃ jayanti

2.6

[15].1) <ṛdhaṅ mantras [5.1]> <tad id āsa [5.2]> ity āśvatthyāṃ pātryāṃ trivṛti gomayaparicaye hastipṛṣṭhe puruṣaśirasi vāmitrāñ juhvad abhiprakramya nivapati
[15].2) +varāhavihatād [ed. varāhavihitād; Caland, Kl.Schr. p. 70] rājāno vediṃ kurvanti
[15].3) tasyāṃ pradānāntāni
[15].4) ekeṣvā hatasyādahane_upasamādhāya dīrghadaṇḍeṇa sruveṇa rathcakrasya khena samayā juhoti
[15].5) yojanīyaṃ śrutvā yojayet
[15].6) <yadi cin nu tvā [5.2.4]> <namo devavadhebhyo [6.13]> ity anvāha
[15].7) vaiśyāya pradānāntāni
[15].8) <tvayā vayam [5.2.5]> iti āyudhigrāmaṇye
[15].9) <ni tad dadhiṣe [5.2.6]>_iti rājñodapātraṃ dvaudvau_avekṣayet
[15].10) +yaṃ [ed.: yan; Caland, Kl.Schr. p. 57] na paśyed na yudhyeta
[15].11) <ni tad dadhiṣe [5.2.6]> <vanaspate [12.3.33]> <ayā viṣṭhā [7.3]> <agna indraś [7.110]> <diśas catasro [8.8.22]> iti navaṃ rathaṃ rājānaṃ sasārathim āsthāpayati
[15].12) <brahma jajñānam [5.6]> iti jīvitavijñānam
[15].13) tisraḥ snāvarajjūr aṅgāreṣu_avadhāya
[15].14) utkucatīṣu kalyāṇam
[15].15) sāṃgrāmikam etā vyādiśati madhye mṛtyur itare sene
[15].16) parājeṣyamāṇān mṛtyur ativartate jyeṣyanto mṛtyum [note conj. Speijer Museum 9 249]
[15].17) agreṣūtkucatsu mukhyā hanyante madhyeṣu madhyā anteṣu_avare
[15].18) evam iṣīkāḥ

2.7

[16].1) <uccair ghoṣo [5.20]> <upa śvāsaya [6.126]> iti sarvavāditrāṇi prakṣālya tagara_uśīreṇa saṃdhāvya saṃpātavanti trir āhatya prayachati
[16].2) <vihṛdayam [5.21]> ity uccaistarāṃ (?) hutvā sruvam udvartayan
[16].3) somāṃśuṃ hariṇacarmaṇi_utsīvya kṣatriyāya badhnāti
[16].4) <pari vartmāni [6.67]> <indro jayāti [6.98]> iti rājā triḥ senāṃ pariyāti
[16].5) uktaḥ pūrvasya somāṃśuḥ
[16].6) <saṃdānaṃ vo [6.103]> <ādānena [6.104]> iti pāśair ādānasaṃdānāni
[16].7) <marmāṇi te [7.118]> iti kṣatriyaṃ saṃnāhayati
[16].8) abhayānām apyayaḥ
[16].9) <indro manthatu [8.8]> iti
[16].10) <pūtirajjur [8.8.2ab]> iti pūtirajjum avadhāya
[16].11) aśvatthabadhakayor agniṃ manthati
[16].12) <dhūmam [8.8.2cd]> iti dhūmam anumantrayate
[16].13) <agnim [8.8.2cd]> ity agnim
[16].14) tasminn araṇye sapatnakṣayaṇīr ādadhāty aśvattha_badhaka_tājadbhaṅga_āhva_khadira_śarāṇām
[16].15) uktāḥ pāśāḥ
[16].16) āśvatthāni kūṭāni bhāṅgāni jālāni
[16].17) bādhakadaṇḍāni
[16].18) <svāhaibhyo [8.8.24cd]> iti mitrebhyo juhoti
[16].19) <durāhāmībhya [8.8.24cd]> iti savyena_iṅgiḍam amitrebhyo bādhake
[16].20) uttarato_agner lohitāśvatthasya śākhāṃ nihatya nīlalohitābhyāṃ sūtrābhyāṃ paritatya <nīlalohitenāmūn [8.8.24e]> iti dakṣiṇā prahāpayati
[16].21) <ye bāhav [11.9]> <ut tiṣṭhata [11.10]> iti yathāliṅgaṃ saṃpreṣyati
[16].22) homārthe pṛṣadājyam
[16].23) pradānāntāni vāpyāni
[16].24) vāpyais triṣandhīni vajrarūpāṇy arbudirūpāṇi
[16].25) śitipadīṃ saṃpātavatīṃ darbharajjvā kṣatriyāya_upasaṅgadaṇḍe badhnāti
[16].26) dvitīyām asyati
[16].27) <asmin vasu [1.9]> iti rāṣṭrāvagamanam
[16].28) ānuśūkānāṃ vrīhīṇām āvraskajaiḥ kāmpīlaiḥ śṛtaṃ sārūpavatsam āśayati
[16].29) <abhīvartena [1.29]> iti rathanemimaṇim ayaḥsīsaloharajatatāmraveṣṭitaṃ hemanābhiṃ vāsitaṃ baddhvā sūtrotaṃ barhiṣi kṛtvā saṃpātavantaṃ pratyṛcaṃ bhṛṣṭīr abhīvarttottamābhyām ācṛtati
[16].30) <acikradat [3.3]> <ā tvā gan [3.4]> iti yasmād rāṣṭrād avaruddhas tasyāśāyāṃ śayanavidhaṃ puroḍāśaṃ darbheṣūdake ninayati
[16].31) tato loṣṭena jyotir āyatanaṃ saṃstīrya kṣīraudanam aśnāti
[16].32) yato loṣṭas tataḥ saṃbhārāḥ
[16].33) tisṛṇāṃ prātaraśite puroḍāśe hvayante

2.8

[17].1) <bhūto bhūteṣu [4.8]> iti rājānam abhiṣekṣyan mahānade śāntyudakaṃ karoty ādiṣṭānām
[17].2) sthālīpākaṃ śrapayitvā dakṣiṇataḥ parigṛhyāyā darbheṣu tiṣṭhantam abhiṣiñcati
[17].3) talpārṣabhaṃ carmārohayati
[17].4) udapātraṃ samāsiñcete
[17].5) viparidadhāne
[17].6) sahaiva nau sukṛtaṃ saha duṣkṛtam iti brahmā brūyāt
[17].7) yo duṣkṛtaṃ karavat tasya duṣkṛtaṃ sukṛtaṃ nau saheti
[17].8) āśayati
[17].9) aśvam ārohyāparājitāṃ pratipādayati
[17].10) sahasraṃ grāmavaro dakṣiṇā
[17].11) viparidhānāntam ekarājena vyākhyātam
[17].12) talpe darbheṣv abhiśiñcati
[17].13) varṣīyasi vaiyāghraṃ carmārohayati
[17].14) catvāro rājaputrās tālpāḥ pṛthakpādeṣu śayanaṃ parāmṛśya sabhāṃ prāpayanti
[17].15) dāsaḥ pādau prakṣālayati
[17].16) mahāśūdra upasiñcati
[17].17) kṛtasaṃpannān akṣān ā tṛtīyaṃ vicinoti
[17].18) vaiśyaḥ sarvasvajainam upatiṣṭhate_utsṛjāyuṣmann iti
[17].19) utsṛjāmi brāhmaṇāya_utsṛjāmi kṣatriyāya_utsṛjāmi vaiśyāya dharmo me janapade caryatām iti
[17].20) pratipadyate
[17].21) āśayati
[17].22) aśvam ārohyāparājitāṃ pratipādayati
[17].23) sabhām udāyāti
[17].24) madhumiśraṃ brāhmaṇān bhojayati
[17].25) rasān āśayati
[17].26) māhiṣāṇy upayāti
[17].27) kuryur gām iti gārgyapārthaśravasau neti bhāgaliḥ
[17].28) <imam indra vardhaya kṣatriyaṃ me [4.22]> iti kṣatriyaṃ prātaḥ_prātar abhimantrayate
[17].29) uktaṃ samāsecanaṃ viparidhānam
[17].30) <savitā prasavānām [5.24]> iti paurohitye vatsyan vaiśvalopīḥ samidha ādhāya
[17].31) <indra kṣatram [7.84.2]> iti kṣatriyam upanayīta
[17].32) tad āhur na kṣatriyaṃ sāvitrīṃ vācayed iti
[17].33) kathaṃ nu tam upanayīta yan na vācayed
[17].34) vācayed eva vācayed eva

2.8.p1

(KauśS 2 Colophon) iti atharvavede kauśikasūtre dvitīyo 'dhyāyaḥ samāptaḥ

Commentaries (2)

Discussed in (1)