Baudhayanagrihyasutra 1.24: prathamapraśne caturviṃśo 'dhyāyaḥ · athātaśśatābhiṣekaṃ vyākhyāsyāmaḥ \1\
Baudhāyanagṛhyasūtra 1.24
- Language
- Sanskrit
prathamapraśne caturviṃśo 'dhyāyaḥ · athātaśśatābhiṣekaṃ vyākhyāsyāmaḥ \1\
1.24.2
śatasaṃvatsaraṃ jīvatassahasracandradarśino vodagayana āpūryamāṇapakṣe puṇye nakṣatre 'tha devayajanollekhanaprabhṛtyāpraṇītābhyaḥ kṛtvā 'greṇāgniṃ vrīhibhiryavairvā miśritaṃ suvarṇaṃ saṃvratānuguṇaṃ caturaśraṃ sthaṇḍilaṃ karoti \2\
1.24.3
tatra suvarṇarajatatāmramṛṇmayairvā kalaśaistantunā parivṛtaiḥ prakṣāḷya madhye pradhānakalaśaṃ nidhāya gandhapuṣpadhūpadīpaiḥ phalai ratnairavakīryaindrādikrameṇa dakṣiṇāparottarān kalaśān sthāpayitvā tiraḥ pavitraṃ nidhāya śuddhodakena pūrayitvā madhye pradhānakalaśe navaratnairavakīryāhatena vāsasā praticchādya gandhapuṣpadhūpadīpairalaṅkṛtya madhye pradhānakalaśe brahmāṇamāvāhayatyaindrādikrameṇa prajāpatiṃ parameṣṭhinaṃ caturmukhaṃ hiraṇyagarbhamāvāhayāmi ityāvāhya paridhānaprabhṛtyāgnimukhātkṛtvā daivatamarcayati āpo hiṣṭhā mayobhuvaḥ iti tisṛbhiḥ hiraṇyavarṇāśśucayaḥ pāvakāḥ iti catasṛbhiḥ pavamānassuvarjanaḥ ityetenānuvākena mārjayitvā 'thainān gandhapuṣpadhūpadīpaiḥ amuṣmai namo 'muṣmai namaḥ iti \ annena amuṣmai svāhā 'muṣmai svāhā iti \3\
1.24.4
atha pakvājjuhoti āyuṣṭe viśvato dadhat iti puronuvākyāmanūcya āyurdā agne iti yājyayā juhoti \4\
1.24.5
athājyāhutīrupajuhoti brahmasūktena brahma jajñānam iti ṣaḍbhiḥ agnirāyuṣmān iti pañcabhiḥ paryāyaissviṣṭakṛtprabhṛti siddhamādhenuvarapradānāt \5\
1.24.6
athāgreṇāgniṃ dūrvāstambeṣu hutaśeṣaṃ inadadhāti āyuṣṭe āyurdāṃ agne iti dvābhyām \6\
1.24.7
athainamadbhirabhiṣekaṃ karoti yāsu gandhā rasā varṇāḥ iti catasṛbhiḥ pratyṛcaṃ pradhānakalaśenābhiṣiñcati aindrādikrameṇa yāḥ prācīḥ iti catasṛbhiranucchandasamabhiṣekaṃ karoti \ yā ūrdhvāḥ iti pradhānakalaśaśeṣeṇābhiṣiñcati \7\
1.24.8
ahatāni vāsāṃsi paridhāyāpa ācamyālaṅkṛtya tata ādityamudīkṣayati udvayaṃ tamasaspari udu tya citraṃ taccakṣurdevahitam ya udagāt iti \8\
1.24.9
athaitenaiva yathetametyairakāṃ sādhivāsāmāstīrya tasyāṃ prāṅmukha upaviśya suvarṇarajatatāmrakāṃsye vā pātre havirājyaṃ hiraṇyaṃ nidhāya nimīlyonmīlyāvekṣya brāhmaṇāya prayacchati \9\
1.24.10
atha rathamāruhya grāmaṃ pradakṣiṇīkṛtya dundubhiśabdena svastisūktena gṛhaṃ praviśya gurave varaṃ datvā brāhmaṇān sampūjyāśiṣo vācayitvā daśa pūrvān daśāparānātmānaṃ ca ekaviṃśatiṃ paṅktiṃ ca punāti putrapautraiśca ṣaṣṭirvarṣasahasrāṇi svargalokamatīya brahmaṇassāyujyaṃ salokatāmāpnotītyāha bhagavān bodhāyanaḥ \10\
iti bodhāyanīye gṛhyaśeṣe prathamapraśne caturviṃśo 'dhyāyaḥ
2.1.1_3
athātaśśatābhiṣekam \ athāto rājābhiṣekam \ sarvapāpaharaṃ caiva \ yamayajñassvayaṃ proktaḥ \ athāto gajaśāntim \ athāto 'śvaśāntim \ athāto gṛhakarmaṇām \ atha navagrahapūjāvidhiḥ \ athāto grahātithyabaliḥ \ athātaḥ pratisarabandham \ atha vai bhavati \ atha saṃvatsaresaṃvatsare \ saptame 'ṣṭame vā māsi \ atha prahute prasiddham \ athātaḥ puṇyāham \ athātaḥ puṇyāhadevatāḥ \ atha śucau same deśe \ sarvatra darvīhomānām \ athātaḥ paristaraṇavidhim \ athātassikatādoṣam \ athātassthaṇḍilavidhim \ athāto 'pūrvam \ upanayanādiragniḥ \ athātassaptapākayajñānām \24\
2.1.25_3
athātassaptapākayajñānām \ upanayanādiragniḥ \ athāto 'pūrvam \ athātassthaṇḍilavidhim \ athātassikatādoṣam \ athātaḥ paristaraṇavidhim \ sarvatra darvīhomānām \ atha śucau same deśe \ athātaḥ puṇyāhadevatāḥ \ athātaḥ puṇyāham \ atha prahute prasiddham \ saptame 'ṣṭame vā māsi \ atha saṃvatsaresaṃvatsare \ atha vai bhavati \ athātaḥ pratisarabandham \ athāto grahātithyabaliḥ \ atha navagrahapūjāvidhiḥ \ athāto gṛhakarmaṇām \ athāto 'śvaśāntim \ athāto gajaśāntim \ yamayajñassvayaṃ proktaḥ \ sarvapāpaharaṃ caiva \ athāto rājābhiṣekam \ athātaśśatābhiṣekam \24\
iti bodhāyanagṛhyaśeṣe prathamaḥ praśnaḥ samāptaḥ atha dvitīyapraśnaprārambhaḥ athātaḥ pañcamīśrāddhaṃ vyākhyāsyāmaḥ śaiśire māsyārabhya śuklapakṣasya pañcamyāṃ kṛṣṇapakṣasya saptamyāṃ ca putrakāmī saṃvatsaraṃ dīkṣāṃ kṛtvā tasmātpūrvedyussāyamaupāsanahome hute prācīnāvītī saṅkalpayet prathamasaṃvatsaraṃ kartā 'smi iti \1\
2.1.2_3
manasā saṅkalpe kṛte sāyamanaśanaḥ tryavarān brāhmaṇān nimantrayate \2\
2.1.3_3
pādaprakṣāḷanaṃ kṛtvā gandhādibhiralaṅkṛtya putrānicche vaḥ pañcamaṃ śrāddhaṃ bhavitā tatra bhavadbhiḥ prasādaḥ karaṇīyaḥ iti \3\
2.1.4_3
aparedyurāmantrya pādaprakṣāḷanaṃ kṛtvā adya śrāddhaṃ bhavati iti \4\
2.1.5_3
madhyāhne tṛtīyamāmantraṇam \5\
2.1.6_3
avaṭakhananādi māsiśrāddhavat \6\
2.1.7_3
pitṝṇāṃ śrāddhaṃ mātāmahānāṃ ca śrāddhaṃ kuryāditi \7\
2.1.8_3
athā 'gnimukhātkṛtvā māsiśrāddhavaddhomaṃ kṛtvā pṛthakpṛthagghomaṃ ca kuryāt \8\
2.1.9_3
vastrābharaṇakuṇḍalādyairalaṅkṛtya riddhaṃ bhavatu iti vācayitvā tān bhojayet \9\
2.1.10_3
bhojanaveḷāyāṃ divākīrtyapaṭhanaṃ puṇyakathanaṃ smṛtipaṭhanaṃ ca \10\
2.1.11_3
khācāntān praṇamya bhuktadakṣiṇāṃ yathāśakti datvā punassiddhaṃ vācayitvā tān visṛjya dvārāntamanuvrajya piṇḍadānāni māsiśrāddhavatkṛtvā tataśśeṣaṃ dampatī aśnīyātām \11\
2.1.12_3
madhyamapiṇḍāṃ patnīṃ prāśayati \12\
2.1.13_3
ṣūrvedyū rātrāvaparedyū rātrau ca bhojanaṃ maithunādi na kuryādye śrāddhabhojinaśca \13\
2.1.14_3
evaṃ kurvan putrassagaṇopeto bhavati putro na śīryate tasmātpañcamīśrāddhaṃ kuryāt \14\
2.1.15_3
puttra iti nirvacanam puditi narakastasmāttrāyate iti puttro 'puttrasya gatināhhssītyāha bhagavān bodhāyanaḥ \15\
iti bodhāyanīye gṛhyaśeṣe dvitīyapraśne prathamo 'dhyāyaḥ
2.2.1_3
atha garbhādhānaṃ vyākhyāsyāmaḥ pūrvapakṣe puṇye nakṣatre brāhmaṇānannena pariviṣya puṇyāhaṃ svastyṛddhim iti vācayitvātha devayajanollekhanaprabhṛtyāgnimukhātkṛtvā pakvājjuhoti pravedhase kavaye medhyāya vaco vandāru vṛṣabhāya vṛṣṇe \ yato 'bhayamabhayaṃ tanno astvava devān yaje heḍyān svāhā iti \1\
2.2.2_3
sviṣṭakṛtamavadāya tamantaḥparidhi sādayitvāthājyāhutīrupajuhoti jyeṣṭhāya svāhā śreṣṭhāya svāhā kaniṣṭhāya svāhā kaniṣṭhityai svāhā pratiṣṭhāya svāhā pratiṣṭhityai svāhā dampatyai svāhā ayane svāhā ayanapataye svāhā prajāpataye svāhā brahmaṇe svāhā iti \2\
2.2.3_3
sviṣṭakṛtprabhṛti siddhamādhenuvarapradānāt \3\
2.2.4_3
haviṣyamannamabhimantrayate tatsaviturvṛṇīmahe vayaṃ devasya bhojanam śreṣṭhaṃ sarvadhātamaṃ turaṃ bhagasya dhīmahi iti \4\
2.2.5_3
apareṇāgnimubhau jāyāpatī prāśnīyātām tassaviturvareṇyam iti \5\
2.2.6_3
prāśyātha ācamya jaṭharamabhimṛśati yata indra bhayāmahe svastidā viśaspatiḥ iti dvābhyām \6\
2.2.7_3
yaṃ kāmaṃ kāmayate taṃ manasā dhyāyediti garbhādhānaṃ vyākhyātam \7\
iti bodhāyanīye gṛhyaśeṣe dvitīyapraśne dvitīyo 'dhyāyaḥ
2.3.1_3
atha maṅgalāni āvṛtaḥ strībhyaḥ pratīyeranninvakābhiḥ prasṛtā varaiḥ pratinanditā yāṃ kāmayeta duhitaraṃ priyā syāditi \ tāṃ niṣṭyāyāṃ dadyāt \ priyaiva bhavati \ neva tu punarāgacchati iti brāhmaṇāvekṣo vidhiḥ \1\
2.3.2_3
invakāśabdo mṛgaśīrṣe niṣṭyāśabdaḥ svātāviti \2\
2.3.3_3
suptāṃ rudatīṃ niṣkrāntāṃ varaṇe parivarjayet \3\
2.3.4_2
dattāṃ guptāṃ dyotāmṛṣabhāṃ vinatāṃ śarabhāṃ vikaṭāṃ muṇḍāṃ maṇḍūṣikāṃ sāṅkārikāṃ rātāṃ pālīṃ mitrāṃ svanujāṃ varṣakārīṃ ca varjayet \4\
2.3.5_2
nakṣatranāmāḥ nadīnāmāḥ vṛkṣanāmāḥ parvatanāmāḥ preṣyanāmāḥ pakṣināmāḥ piśācanāmāśca garhitāḥ sarvāśca rephalakāropāntā varaṇe parivarjayet \5\
2.3.6_2
śaktiviṣaye dravyāṇi praticchannānyupanidhāya brūyurupaspṛśeti nānābījāni saṃsṛṣṭāni vedyāḥ pāṃsūn kṣetrālloṣṭaṃ śakṛcchmaśānaloṣṭamiti pūrveṣāmupasvarśane yathāliṅgamṛddhiruttamaṃ paricakṣate \6\
2.3.7
bandhuśīlalakṣaṇasampannāmarogāmupayaccheta \7\
2.3.8
bandhuśīlalakṣaṇasampannaḥ ścutavānaroga iti varasampat \8\
2.3.9
yasyāṃ manaścakṣuṣoḥ nibandhastasyāmṛddhirnetaradādriyetetyeke \9\
2.3.10
atha yadyasasambhavepsu syāttāṃ pareṣāṃ sthūlāḍhārikājīvacūrṇāni kārayitvā suptāyāṃ sambādha upavapet avajyāmiva dhanvano hṛdo manyuṃ tanomi te \ indrāpāsya paligamanyebhyaḥ puruṣebhyo 'nyatra mat iti \10\
2.3.11
siddhyarthe babhrumūtreṇa prakṣāḷayati \11\
2.3.12
atha vijananakāle kṣipraṃsuvanaṃ śirasta udakumbhaṃ nidhāya ṣattastūryantīmathāsyā udaramabhimṛśati yathaiva vāyuḥ pavate yathā samudra ejati \ evaṃ te garbha ejatu saha jarāyuṇā 'pasarpatu iti \12\
2.3.13
atha yadi jarāyurna pateddarbhaireva jaṭharaṃ saṃmāṣṭi tila de 'vapadyasva na māṃsamasi no dalam \ sthavitryavapadyasya svapsye iti \13\
2.3.14
prasiddhaṃ jātakarma \14\
iti bodhāyanīye gṛhyaśeṣasūtre dvitīyapraśne tṛtīyo 'dhyāyaḥ
2.4.1_3
atha prajārthihomaḥ \1\
2.4.2_3
pūrvapakṣe puṇye nakṣatre 'māvāsyāyāṃ viṣuve 'yane vā nadītīre 'śvatthacchāyāyāṃ vā gomayena gocarmamātraṃ caturaśraṃ sthaṇḍilaṃ kṛtvā brāhmaṇānannena pariviṣya puṇyāhaṃ svastyṛddhim iti vācayitvā prācyāṃ diśi brahmāṇaṃ pratiṣṭhāpya pārśvayordhātāraṃ vidhātāraṃ dakṣiṇato dhātāramuttarato vidhātāram \2\
2.4.3_3
tatastānarcayetpūrvaṃ brahmāṇa prajāpatiṃ parameṣṭhinaṃ hiraṇyagarbhamāvāhayāmi ityāvāhya sāvitryā pādyaṃ dadāti sāvitryā nivedayedataireva nāmadheyaiśśuklānnaṃ brahmaṇe mudgānnaṃ dhātuḥ pītānna vidhātuḥ \3\
2.4.4_3
tatassāvitryā apa ācamya praṇavenāṣṭaśataṃ hutvā brahmāṇamupatiṣṭhate namo vāce namo vācaspataye namo brahmaṇe bṛhate karomi ityevaṃ namo dhātrai namo vidhātre iti \4\
2.4.5_3
agnimupatiṣṭeta namo 'gnaye saptārciḥ sapta jihvāḥ saptadhā 'gniḥ pratiṣṭhitaḥ \ saptaiva viśvā bhūtāni ko hyagniḥ pratitiṣṭhati \ tattvamasi viśvamasi yonirasi iti \5\
2.4.6_3
atha striyamāhūya sāvitryā palāśaparṇairaṣṭottarasahasraiḥ snāpayitvā puruṣasūktena juhuyāttatsampātena mūrdhni juhuyāt praṇavena namaskuryāt \6\
2.4.7_3
adhvaryuṃ vastrakuṇḍalābhyāmalaṅkaroti \7\
2.4.8_3
tatassā garbhiṇī bhavatītyāha bhagavān bodhāyanaḥ \8\
iti bodhāyanīye gṛhyaśeṣe dvitīyapraśne caturtho 'dhyāyaḥ
2.5.1_3
atha māghamāse śuklapakṣasya saptamyāṃ brāhmaṇānannena pariviṣya puṇyāhaṃ svasti ṛddhim iti vācayitvā 'tha devayajanollekhanaprabhṛtyāpraṇītābhyaḥ kṛtvā 'greṇāgnimādityamālikhya saṃparistīrya ṣoḍaśabhirarkaparṇairabhyantarāgraiḥ pradakṣiṇaṃ maṇḍalamāstīrya gandhodakenābhyukṣya puṣpairavakīrya dhūpenādhivāsya tasmin praṇītāmadbhiḥ pūrṇāṃ kṛtvotpūyādityamāvāhayet \1\
2.5.2_3
ādityaṃ nāvamarokṣye pūrṇāmuparivāsinīm \ acchidrāṃ pārayiṣṇuṃ śatāritrāṃ svastaya oṃ nama ādityāya iti \2\
2.5.3_3
paridhānaprabhṛtyā 'gnimukhātkṛtvā pakvājjuhoti āyātu devassavitopayātu hiraṇyayena suvṛtā rathena \ vahan haṃsta subhagaṃ vidmanāpasaṃ prayacchantaṃ papuriṃ puṇyamaccha ityekāmāhutiṃ hutvottarārdhāt sviṣṭakṛtamavadāyāntaḥparidhi sādāyitvā bahuprakārarairannairādityaṃ tarpayati oṃ namo bhagavata ādityāya namaḥ \ klaṃ nadīvṛttistaṭīruvo nāvamarṇālisuriṇororumivirikitākunānārusandhyatume mantravadāni svāhā iti \3\
2.5.4_3
athājyāhutīrupajuhoti sthavire svāhā tejase svāhā yamindramāhuke svāhā idvayam udutyaṃ citraṃ taccakṣuḥ ya udagāt hamaśśuciṣat vayassumarṇāḥ aviśvadevaṃ sūryo devīm iti catvari sūktāni \ dvādaśa saṃpadyante dvādaśa māsāssaṃvatsarassaṃvatsareṇa sarvān kāmānavāpneti \4\
2.5.5_3
sviṣṭakṛtprabhṛti siddhamādhenuvarapradānāt \5\
2.5.6_3
tarpayitvā manasā tān dhyātvā pravāhayati udastāṃpsītsavitā mitro aryamā sarvānamitrānavadhīdyugena \ bṛhantaṃ māmakagdvīravantaṃ rathantare śrayasva svāhā pṛthivyāṃ vāmadevye śrayasva svāhā 'ntarikṣe bṛhati śrayasva svāhā divi bṛhatā tvopastabhnomi iti \6\
2.5.7_3
athainā ādāya sāharkaparṇairuttiṣṭhati udāyuṣā iti \7\
2.5.8_3
yatrāpastadgatvā 'po ninayati samudraṃ vaḥ prahiṇomi svā yonimapi yacchata \ acchidraḥ prajāyā bhūyāsaṃ mā parāsecimatpayaḥ iti \8\
2.5.9_3
sapavitreṇa pāṇinā 'dbhirmārjayati āpo hiṣṭhā mayobhuvaḥ iti tisṛbhiḥ hiraṇyavarṇāśśucayaḥ pāvakāḥ iti catasṛbhiḥ pavamānassuvarjanaḥ ityetenānuvākena mārjayitvā yāḥ sugandhā rasā varṇāḥ ityetābhiriti \9\
2.5.10_3
eta dvanyaṃ puṇyaṃ putryaṃ pautryamāyuṣyaṃ svargyaṃ sūryācandramasossāyujyaṃ salokatāmāpnotīti dīpayedamuneti \10\
iti bodhāyanīyagṛhyaśeṣasūtre dvitīyapraśne pañcamo 'dhyāyaḥ
2.6.1_3
athātaḥ putrapratigrahakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ \1\
2.6.2_3
śoṇitaśuklasambhavo mātṛpitṛnimittakastasya pradānaparityāgavikrayeṣu mātāpitarau kartārau bhavato na tvekaṃ putraṃ dadyāt prati gṛhṇīyādvā sa hi santānāya ṣūrveṣām \2\
2.6.3_3
na tu strī putraṃ dadyāt pratigṛhṇīyādvā 'nyatrānujñānādbhartuḥ \3\
2.6.4_3
putraṃ pratigrahīṣyannupakalpayate dve vāsasī dve kuṇḍale aṅgulīyakaṃ cācāryaṃ ca vedapāragaṃ kuśamayaṃ barhiḥ parṇamayamidhmamiti \4\
2.6.5_3
atha bandhūnāṃ madhye rājani cāvedya dariṣadi vā 'gāramadhye brāhmaṇānannena pariviṣya puṇyāhaṃ svastyṛddhim iti vācayitvā 'tha devayajanollokhanaprabhṛtyāpraṇītābhyaḥ kṛtvā dātussamīpaṃ gatvā putraṃ me dehi iti mikṣeta dadāmi itītara āha \5\
2.6.6_3
taṃ putraṃ pratigṛhṇāti dharmāya tvā gṛhṇāmi santatyai tvā gṛhṇāmi iti \6\
2.6.7_3
athainaṃ vastrakuṇḍalābhyāmaṅgulīyakena cālaṅkṛtya paridhānaprabhṛtyā 'gnimukhātkṛtvā pakvājjuhoti yastvā hṛdā kīriṇā manyamānaḥ iti puronuvākyāmanūcya yasmai tvaṃ sukṛte jātavedaḥ iti yājyayā juhoti \7\
2.6.8_3
atha ājyāhutīrupajuhoti vyāhṛtībhirhutvā sviṣṭakṛnprabhṛti siddhamādhenuvarapradānāt \8\
2.6.9_3
atha dakṣiṇāṃ dadātyete eva vāsasī ete eva kuṇḍale etaccāṅgulīyakam \9\
2.6.10_3
yadyevaṃ kṛte aurasaḥ putra utpadyate turīyabhāgeṣa bhavatīti ha smāha bhagavān bodhāyanaḥ \10\
iti bodhāyanīyagṛhyaśeṣe dvitīyapraśne ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ
2.7.1_2
athāto yajñopavītavidhiṃ vyākhyāsyāmaḥ \1\
2.7.2_2
jīrṇe chede vināśe vā hastapādān prakṣāḷayāpa ācamya brāhmaṇakanyakayā vā brāhmaṇavidhavayā vā śucisnātayā kṛtācamanīyayā nirmitaṃ sūtraṃ gṛhītvā grāmātprācīṃ vodīcīṃ vā diśamupaniṣkramya caturaṅgulamātra ṣaṇṇavatisūtraṃ parimaṇḍalaṃ vā dvitīyamevaṃ tṛtīyamadbhiḥ prakṣāḷaya āpo hiṣṭhā mayobhuvaḥ iti tisṛbhiḥ hiraṇyavarṇāśśucayaḥ pāvakāḥ iti catasṛbhiḥ pavamānassuvarjanaḥ ityetenānuvākena mārjayitvā devāgāre gavāṃ goṣṭhe nadītīre śucau deśe vā yatra yatra śucirdeśassyāt bilvakhādirapalāśodumbarāśvatthaveṇvādiyājñikavṛkṣaśākhāyāmavalambya sajīvaṃ badhnāti pitṛbhyo namaḥ iti prathamamapasavyam \2\
2.7.3_2
sampanne haste gṛhītvā pratiṣṭhāpayati oṃ bhūḥ pratiṣṭhāpayāmi oṃ bhuvaḥ pratiṣṭhāpayāmi oṃ suvaḥ pratiṣṭhāpayāmi oṃ bhūrbhuvassuvaḥ pratiṣṭhāpayāmi iti pratiṣṭhāpyāpasavyakṛtaṃ japati bhūrbhuvassuvaḥ \ ojo balam ityetamanuvākam \3\
2.7.4_2
atha sāvitryā triguṇīkṛtya bhūragniṃ ca iti dakṣiṇāvṛttimabhimantrayet bhuvo vāyuṃ ca iti madhyamāvṛttiṃ suvarādityaṃ ca ityuttarāṃ bhūrbhuvassuvaścandramasaṃ iti tridhāvṛttiṃ ca \4\
2.7.5_2
atha sūtrāntena badhnāti yathā naśśreyasaḥ karat iti caturbhirmadhye dviguṇaṃ bhavati \5\
2.7.6_2
tāṃ bhūḥ pratiṣṭhāpayāmi iti punaḥ pratiṣṭhāpya uśantastvā havāmahe ityṛcaṃ japitvā pradakṣiṇato dṛḍhaṃ karoti \6\
2.7.7_2
trayāṇāṃ brahmeśvaraviṣṇūnāṃ pramāṇaṃ kṛtvā \7\
2.7.8_2
tantudviguṇitaṃ sūtraṃ viṣṇunā triguṇīkṛtam caturvedasya catvāri trivedasya trikaṃ bhavet dve syātāṃ vai dvivedasya ekamevaikavedinaḥ \8\
2.7.9_2
iti yajñopavītavidhirvyākhyātaḥ \9\
iti bodhāyanīyagṛhyaśeṣe dvitīyapraśne saptamo 'dhyāyaḥ
2.8.1_2
atha rājanyavaiśyayorupanayanaṃ prasiddham \1\
2.8.2_2
etāvadeva nānā \2\
2.8.3_2
ācārya eva pakvājjuhoti \3\
2.8.4_2
brahmasūtramavoddhṛtya triṣṭugbhī rājanyasya jigharmyagnim ā tvā jigharmiṃ āyurdā agne haviṣo juṣāṇaḥ iti \ jagatībhirvaiśyasya janasya gopā ajaniṣṭa jāgṛviḥ tvāmagne mānuṣīrīḍate viśaḥ sapta te agne samidhassaptajihvāḥ iti \4\
2.8.5_2
vaiśyasya rathakārasyaitāvadeva nānācārya eva pakvājjuhoti tatsaviturvareṇyam iti \5\
2.8.6_2
athājyāhutīrupajuhoti kṣetriyai tvā nirṛtyai tvā iti ṣaḍbhiranucchandasam \ nātra jagatībhirvaiśyasya juhoti \6\
2.8.7_2
athāgreṇāgniṃ hutaśeṣaṃ datvā viramet \7\
2.8.8_2
brāhmaṇena kṣatriyāyāmutpanno brāhmaṇavadevaitāvadeva nānā tasya kṣetriyai tvā iti vyāhṛtībhiścetyupahomaḥ \8\
2.8.9_2
kṣatriyavadambaṣṭhasya kṣetriyai tvā ityevopahomaḥ \9\
2.8.10_2
kṣatriyādvaiśyāyāmutpannaḥ kṣatriyavadeva kṣetriyai tvā sāvitryā copahomaḥ \10\
2.8.11_2
vaiśyācchūdrāyāmutpannastūṣṇīṃ vaiśyavat \11\
2.8.12_2
gāyatrītriṣṭubjagatyaḥ tatsaviturvareṇyam āsatyena yuñjate manaḥ iti sāvitryo yathākramaṃ brāhmaṇakṣatriyavaiśyānām \12\
2.8.13_2
uktaṃ samāvartanam \ samāvartanaprabhṛti snātakaḥ pūrveṇa grāmānniṣkramaṇapraveśanānyuttareṇa vā vahirvācaṃ visṛjedanyatra hastaṃ datvāṃ prasiddhaṃ snātvā devarṣipitṛṃstarpayitvā darbheṣu prāṅmukha upaviśya darbhān dūrvāśca dhārayamāṇastrīn prāṇāyāmān dhārayitvā sāvitrīṃ sahasrakṛtva āvartayecchatakṛtvo 'parimitakṛtvo vā daśāvaraṃ vedānadhītya praśnamanuvākaṃ vā 'dhīyīta yāvattarasam iti vijñāyate tato gṛhāneti yatkiñciddadāti sā dakṣiṇā iti brāhmaṇam \13\
2.8.14_2
atha daivatānyarcayati vaiśvadevaṃ karoti prasiddhaṃ baliharaṇam \14\
2.8.15_2
atha vai bhavati pañca vā ete mahāyajñāssatati pratāyante satati saṃtiṣṭhante devayajñaḥ pitṛyajño bhūtayajño manuṣyayajño brahmayajñaḥ ityetadānupūrvyaṃ bhavati \15\
2.8.16_2
atha devayajñaḥ devebhyassvāhā vyāhṛtībhiśca iti \ api samidhaṃ taddevayajñassaṃtiṣṭhate \16\
2.8.17_2
atha pitṛyajñaḥ brāhmaṇān bhojayet pitryānapi vā dakṣiṇenāgniṃ dakṣiṇāgrān darbhān saṃstīrya gandhapuṣpadhūpadīpairabhyarcyālaṅkṛtya teṣu piṇḍaṃ dadāti pitṛbhyassvadhā namaḥ iti apyapastatpitṛyajñassaṃtiṣṭhate \17\
2.8.18_2
atha bhūtayajñaḥ uttareṇāgniṃ prāgagrān darbhān saṃstīrya gandhapuṣpadhūpadīpairalaṅkṛtya teṣu balimupaharati bhūtebhyo namaḥ ityāpuṣpebhyastadbhūtayajñassaṃtiṣṭhate \18\
2.8.19_2
atha manuṣyayajñaḥ brāhmaṇebhyo 'nnaṃ dadyādaudanapātrāt tanmanuṣyayajñassaṃtiṣṭhate \19\
2.8.20_2
atha brahmayajñaḥ uktaḥ \20\
2.8.21_2
kathamu khalu nityānāmanukrama iti sandhyopāsanamagnyupasthānaṃ nityasvādhyāyagṛhakarmasnānādityopasthānatarpaṇajapayajñagṛhadevatārcanavaiṣvadevapañcamahāyajñātmayajñasandhyopāsanāgrihotrātmayajñasaveśanānītyetānyuditahomino 'jasrāgnihotriṇo 'nuditahomino 'gnihotraṃ sandhyopāsanamiti kramaḥ \21\
2.8.22_2
etāni nityānyupavyuṣamārabhyāsaveśanāt prasiddham \22\
2.8.23_2
sāya prātassapatnīkaḥ prītiṃ vardhayet \23\
2.8.24_2
tasyāḥ patnyāḥ pūrvarātrāvupasaṃveśanamārdharātrādadhaśśayanamā brāhmamuhūrtādathopotthāya nityānyārabhate \24\
2.8.25_2
iti vyākhyātamupanayanam \25\
iti bodhāyanīyagṛhyaśeṣe dvitīyapraśne aṣṭamo 'dhyāyaḥ
2.9.1_2
atha jaḍabadhiramūkānāṃ saṃskāraṃ vyākhyāsyāmaḥ \1\
2.9.2_2
ṛturyathākāmī syāt \2\
2.9.3_2
puṇye nakṣatre brāhmaṇān bhojayitvāśiṣo vācayitvā keśānopya snātaṃ śucivāsasaṃ baddhaśikhaṃ yajñopavītinamapa ācamayya devayajanamudānayati \3\
2.9.4_2
atha devayajanollekhanaprabhṛtyāgnimukhātkṛtvā yājñikīṃ samidhamājyenāktvā tūṣṇīmabhyādhāpayati \ tūṣṇīmaśmānaṃ sthāpayati \ yathālābhaṃ tūṣṇīṃ vāsaḥ paridhāpayati \ tūṣṇīṃ mekhalāṃ parivyayati \ mantravadgranthiṃ karoti \ tūṣṇīmajinaṃ pratimuñcati \ tūṣṇīṃ daṇḍaṃ prayacchati \ yājñikasya vṛkṣasya nāma prayacchati \4\
2.9.5_2
athainaṃ dakṣiṇe haste gṛhṇāti yasmin bhūtaṃ ca bhavyaṃ ca iti \5\
2.9.6_2
athainaṃ devatābhyaḥ paridadāti devebhyastvā iti \6\
2.9.7_2
athainamupanayati devasya tvā iti sarvaṃ nāmagrahaṇavarjam \7\
2.9.8_2
ācārya eva pakvājjuhoti tatsaviturvareṇyam iti \8\
2.9.9_2
athājyāhutīrupajuhoti kṣetriyai tvā iti ṣaḍbhirvyāhṛtibhiśca \9\
2.9.10_2
atha sviṣṭakṛtprabhṛti siddhamādhenuvarapradānāt \10\
2.9.11_2
athāgreṇāgniṃ yājñikavṛkṣasya parṇeṣu hutaśeṣaṃ nidadhāti tatpurastādvyākhyātam \11\
2.9.12_2
atha pakvādupādāya prāśnāti \12\
2.9.13_2
tūṣṇīṃ sarvān mantrānācārya eva japedityeke \13\
2.9.14_2
ṣaṇḍajaḍaklībāndhavyasanivyādhitonmattahīnāṅgabadhirādhikāṅgāmayāvyapasmāriśvitrikuṣṭhīdīrgharogiṇaścaitena vyākhyātā ityeke \14\
2.9.15_2
sadyo madhuparkaṃ dadāti \15\
2.9.16_2
tisṛṣu vyuṣṭāsu madhuparkavadā vratātūṣaṇīm \16\
2.9.17_2
athāgnimutsṛjati āyurdā agne haviṣo juṣāṇaḥ iti \17\
2.9.18_2
pitā vā bhrātā vātmani samāropayedityeke \18\
iti bodhāyanīye gṛhyaśeṣasūtre dvitīyapraśne navamo 'dhyāyaḥ
2.10.1_2
athāto 'śvatthasaṃskāraṃ vyākhyāsyāmaḥ \1\
2.10.2_2
ṛturyathākāmī syāt \2\
2.10.3_2
puṇye nakṣatra brāhmaṇān bhojayitvāśiṣo vācayitvā pradakṣiṇamaśvatthaṃ parisamūhati aśvatthe vo niṣadanam iti \3\
2.10.4_2
tamabhyarcya yajñopavītaṃ pratimuñcati \4\
2.10.5_2
atha devayajanollekhanaprabhṛtyāgnimukhātkṛtvā yājñikīṃ samidhamājyenāktvā tūṣṇīmādhāpayati \ yathālābhaṃ tūṣṇīṃ vāsaḥ paridhāpayati \ tūṣṇīṃ mekhalāṃ parivyayati \ mantravadgranthiṃ karoti \ tūṣṇīmajinaṃ pratimuñcati \ tūṣṇīṃ daṇḍaṃ prayacchati \ yājñikasya vṛkṣasya nāma prayacchati \5\
2.10.6_2
athāśvatthamupanayet devasya tvā iti nāmagrahaṇavarjam \6\
2.10.7_2
ācārya eva pakvājjuhoti tatsaviturvareṇyam iti \7\
2.10.8_2
athājyāhutīrupajūhoti kṣetriyai tvā iti ṣaḍbhirvyāhṛtibhiśca \8\
2.10.9_2
sviṣṭakṛtprabhṛti siddhamādhenuvarapradānāt \9\
2.10.10_2
athāgreṇāgniṃ palāśaparṇeṣu hutaśeṣaṃ nidadhāti \ tatpurastādvyākhyātam \10\
2.10.11
atha pakvādupādāyāthainaṃ nivedayati \11\
2.10.12
tūṣṇīṃ sarvān mantrānācārya eva japedityāha bhagavān bodhāyanaḥ \12\
iti bodhāyanīye gṛhyaśeṣe dvitīyapraśne daśamo 'dhyāyaḥ
2.11.1_2
athāhute prasiddhamupanayanam \1\
2.11.2_2
etāvadeva nānā \2\
2.11.3_2
kumāraṃ bhojayitvā gomayena gocarmamātraṃ caturaśraṃ sthaṇḍilamupalipya maṅgalāni saṃstīrya teṣu prāṅmukha ācārya upaveśya tasyāgreṇa kumāro darbheṣu pratyaṅmukha upaviśyobhayīrapassanniṣiñcatyuṣṇāsu śītā ānayati tasya caulavattūṣṇīṃ keśānopya snāpyācchādyālaṅkṛtyādityābhimukhastiṣṭhan ajinaṃ vāso vā dakṣiṇata upavīya dakṣiṇaṃ bāhumuddharate 'vadhatte savyamiti yajñopavītam iti brāhmaṇam \3\
2.11.4_2
yajñopavītinamapa ācamayya devayajanamudānayati \4\
2.11.5_2
kṛṣṇājinaṃ brāhmaṇasyetyādi \ caturaṅgulaṃ brāhmaṇasya tryaṅgulaṃ rājanyasya dvyaṅgulaṃ vaiśyasyopavītavat badhnāti \5\
2.11.6_2
atha sāvitrīṃ bho anubrūhi ityuktvā kumārasya dakṣiṇe karṇe upadiśedityeke \ karṇābhyāṃ bhūri viśrutam ityuktvonmukhāvalokanaṃ kṛtvā vācayati sāvitrīm \6\
2.11.7_2
atha sāyaṃprātassandhyāṃ gṛhasthavatsamāpayati \7\
2.11.8_2
athainamagnimupasamādhāya prokṣaṇīnsaṃskṛtya parisamūhya pariṣicya vyāhṛtībhissamidha ādhāpayatiṣoḍhāvihitenopasthāpayati \8\
2.11.9_2
tadāgneyaṃ bhasma saṅgṛhya vāmapāṇitake nikṣipya mā nastoke ityadbhiḥ śaṃ no devīrabhiṣṭaye iti saṃsṛjya saṃmeḷaya tiryaktripuṇḍramekapuṇḍraṃ vā brāhmaṇasya vartuḷākāraṃ rājanyasyārdhacandrākṛtiṃ vaiśyasya \9\
2.11.10_2
aṅgāni sandhāpayati sarasvatī iti śirasi medhāvī iti lalāṭe tejasvī iti vakṣasi varcasvī iti dakṣiṇeṃ 'se brahmavarcasī ityuttareṃ 'se aāyuṣmān iti grīvāyāṃ bhūyāsam iti piṭhare svasti iti śirasyanyeṣāṃ strīṇāṃ vordhvapuṇḍam \10\
2.11.11_2
prokṣaṇīṣu karaṃ prakṣāḷya namaskṛtya prokṣaṇīśeṣaṃ gehasyopariṣṭānninayedityāha bhagavān bodhāyanaḥ \11\
iti bodhāyanīye gṛhyaśeṣe dvitīyapraśne ekādaśo 'dhyāyaḥ
Linked texts (8)
- Paippalādasaṃhitā — Sanskrit
- Āgniveśyagṛhyasūtra — Agniveśa, Sanskrit
- Taittirīyabrāhmaṇa — Sanskrit
- Smṛticandrikā — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit
- Kalpaḥ — Sanskrit
- Dharmasindhu — Kāśīnātha Upādhyāya 1790, Sanskrit
- Dharmasindhusāra — Śivānanda Gosvāmin 1766, Sanskrit
- Prapañcasārasaṃgraha — Gīrvāṇendra Sarasvatī 1505, Sanskrit