Baudhayanagrihyasutra 2.11: atha dvitīyapraśne ekādaśo 'dhyāyaḥ
Baudhāyanagṛhyasūtra 2.11
- Language
- Sanskrit
atha dvitīyapraśne ekādaśo 'dhyāyaḥ
2.11.1
athāṣṭakāhomaḥ \1\
2.11.2
taiṣe māsyaparapakṣasyāṣṭamyāṃ kriyeta \2\
2.11.3
evaṃ māgha evaṃ phālgune yadi vihṛtaḥ \3\
2.11.4
yadyu vai samasta upariṣṭānmādhyāḥ paurṇamāsyā ārapakṣasya saptamyāṣṭamyāṃ navamyāmiti kriyetāpi vā 'ṣṭamyāmeva \4\
2.11.5
śvaḥ kariṣyāmīti brāhmaṇānnimantrayate yonigotraśrutavṛttasambandhānityeke \5\
2.11.6
kāmaṃ sambandhānapi śrutavṛttasampannān śrutavṛttayorhi svadhā nidhīyata ityupadiśanti \6\
2.11.7
tān śvobhūte śmaśrukarmābhyañjanasnānairyathopapādaṃ sampūjya svayamāplutya śucau same deśe devayajanollekhanaprabhṛtyā praṇītābhyaḥ kṛtvā barhirādāya gāmupākaroti_pitṛbhyastvā pitāmahebhyastvā prapitāmahebhyastvā juṣṭāmupākaromi iti tūṣṇīmityeke \7\
2.11.8
athaināmadbhiḥ prokṣati pitṛbhyastvā pitāmahebhyastvā prapitāmahebhyastvā juṣṭāṃ prokṣāmi iti \ tūṣṇīmityeke \8\
2.11.9
tāmatraiva pratīcīnaśirasīṃ dakṣiṇāpadīṃ saṃjñapanti \9\
2.11.10
tasyai saṃjñaptāyā adbhirabhiṣekam \10\
2.11.11
prāṇānāpyāyayati tūṣṇīm \11\
2.11.12
tūṣṇīṃ vapāmutkhidya hṛdayamuddharati \12\
2.11.13
prajñātāni cāvadānāni \13\
2.11.14
tānyeteṣvevaṃ śūleṣūpanīkṣye tasminnevāgnau śrapayanti \14\
2.11.15
pṛthaṅmāṃsaṃ caudanaṃ cāpūpāṃśca śrapayantyanyāṃśca bhakṣyaviśeṣāṃtsarvaṃ siddhaṃ samānīyāyugmān brāhmaṇān suprakṣāḷitapāṇipādānapa ācamayya saṃdarbhopaklṛpteṣvāsaneṣu dvau daive trīnpitrye ekaikamubhayatra vā prāṅmukhānupaveśayatyudaṅmukhānvā \15\
2.11.16
sa yadi prāṅmukhān dakṣiṇaāpavargaḥ \ yadyudaṅmukhān prāgapavargaḥ \16\
2.11.17
teṣāmevodakaṃ ninīya sapraṇavena kṣaṇaṃ grāhayati \17\
2.11.18
aṣṭakāśrāddhe kṣaṇaḥ kriyatāmityoṃ tatheti prativacanam \18\
2.11.19
prāpnotu bhavān prāpnotu bhavān iti \19\
2.11.20
prāpnavāni prāpnavāni itītare pratyāhuḥ \20\
2.11.21
athaitān tilamiśrā apaḥ pratigrāhayati amuṣmai svadhā namo 'muṣmai svadhā namaḥ iti \21\
2.11.22
tristilodakameke samāmananti puro 'nnaṃ dvistilodakam dadyāt bhuktavatsu ca tṛtīyamiti \22\
2.11.23
athainān vastragandhapuṣpadhūpadīpamālyairyathopapādaṃ sampūjya pṛcchati uddhriyatāmagnau ca kriyatāṃ itītare pratyāhuḥ \23\
2.11.24
api vā agnau kariṣyāmi iti kuruṣva itītare pratyāhuḥ \24\
2.11.25
athābhyanujñātaḥ paridhānaprabhṛtyā 'gnimukhātkṛtvā śṛtāyāṃ vapāyāṃ pañca struvāhutīrjuhoti yāḥ prācīssambhavantyāya uttarataśca yāḥ \ adbhirviśvasya bhuvanasya dhartrībhirantaranyaṃ piturdadhe svadhā namassvāhā \25\
2.11.26
antardadhe parvatairantarmahyā pṛthivyā divā \ digbhiranantābhirūtibhirantaranyaṃ pitāmahāddadhe svadhā namassvāhā \26\
2.11.27
antardadha ṛtubhissarvairahorātraissasandhikaiḥ \ ardhamā saiśca māsaiścāntaranyaṃ prapitāmahāddadhe svadhā namassvāhā \27\
2.11.28
yanme mātā pralulobha caratyananutratā \ tanme retaḥ pitā vṛṅkāṃ mā ' 'bhuranyo 'vapadyatāṃ svadhā namassvāhā \28\
2.11.29
yadvaḥ kravyādaṅgamadahaṃ lokānanayan praṇayan jātavedāḥ \ tadvo ahaṃ punarāveśayāmyariṣṭāssarvairaṅgaissambhavatha pitarassvadhā namassvāhā iti \29\
2.11.30
tredhā vapāṃ vicchidyaudumbaryā darvyāṃ juhoti so māya pitṛmate śuṣmiṇe juhumo haviḥ \ vājannidaṃ juṣasva naḥ svajā havyaṃ devebhyaḥ pitṛbhyassvadhā namassvāhā \30\
2.11.31
aṅgirasvantamūtaye yamaṃ pitṛmantamāhuve \ vaivasvatedamaddhi nassvajā havyaṃ devebhyaḥ pitṛbhyassvadhā namassvāhā \31\
2.11.32
yadagne kavyavāhana pitṝnyakṣi ṛtāvṛdhaḥ \ pra devebhyo vaha havyaṃ pitṛbhyaśca svadhā kavyaṃ devebhyaḥ pitṛbhyassvadhā namassvāhā iti \32\
2.11.33
athāṣṭakāhomaṃ juhoti iyameva sā yā prathamā vyaucchat iti pañcadaśa \ īyuṣṭe ye pūrvatarāmapaśyan ityekām \ saṃvatsarasya pratimāṇamityekāṃ tāssaptadaśa \33\
2.11.34
athāpūpamaṣṭadhā vicchidya trīṇyavadānāni vapāyāḥ kalpena hutvā 'thetarāṇi brāhmaṇebhyo datvā 'traitānyavadānānīḍāsūne praticchādyaudanaṃ māṃsaṃ yūṣamityājyena samudāyutyaudumbaryā darvyopaghātaṃ dakṣiṇārdhe juhoti pitṛbhyassvadhā namassvāhā \ pitāmahebhyassvadhā namassvāhā \ prapitāmahebhyassvadhā namassvāhā \ mātṛbhyassvadhā namassvāhā \ pitāmahībhyassvadhā namassvāhā \ prapitāmahībhyassvadhā namassvāhā \ mātāmahebhyassvadhā namassvāhā \ mātuḥ pitāmahebhyassvadhā namassvāhā \ mātuḥ prapitāmahebhyassvadhā namassvāhā \ mātāmahībhyassvadhā namassvāhā \ mātuḥ pitāmahībhyassvadhā namassvāhā \ mātuḥ prapitāmahībhyassvadhā namassvāhā \ ācāryāya svadhā namassvāhā \ ācāryapatnībhyassvadhā namassvāhā \ gurubhyassvadhā namassvāhā \ gurupatnībhyassvadhā namassvāhā \ sakhibhyassvadhā namassvāhā \ sakhipatnībhyassvadhā namassvāhā \ jñātibhyassvadhā namassvāhā \ jñātipatnībhyassvadhā namassvāhā \ amātyebhyassvadhā namassvāhā \ amātyapatnībhyassvadhā namassvāhā \ sarvebhyassvadhā namassvāhā \ sarvābhyassvadhā namassvāhā iti \34\
2.11.35
agnaye kavyavāhanāya sviṣṭakṛte svadhā namassvāhā iti dakṣiṇārdhapūrvārdhe \35\
2.11.36
māṃsodanaṃ pātreṣūddhṛtya viśeṣānupanikṣipya hutaśeṣena saṃsṛjya dakṣiṇāgreṣu darbheṣu sādayitvā dakṣiṇāgnaiḥ darbhaiḥ praticchādyābhimṛśati pṛthivī te pātraṃ dyaurapidhānaṃ brahmaṇastvā mukhe juhomi brāhmaṇānāṃ tvā vidyāvatāṃ prāṇāpānayorjuhomyakṣitamasi mā pitṛṇāṃ pitāmahānāṃ prapitāmahānāṃ kṣeṣṭhā amutrāmuṣmin loke iti \36\
2.11.37
athaitāni brāhmaṇaibhya upanikṣipya brāhmaṇānāmaṅguṣṭhenānakhenānudiśati ayuṣmai svadhā namo 'muṣmai svadhā namaḥ iti \37\
2.11.38
bhuñjānān samīkṣate prāṇe niviṣṭo 'mṛtaṃ juhomi iti pañcabhiḥ \ brāhmaṇi ma ātmā 'mṛtatvāya ityātmānam \38\
2.11.39
na cāta ūrdhvaṃ nirīkṣate hṇīkā hi pitaraḥ iti vijñāyate \39\
2.11.40
sarvai kāmaistarpayan svadhāyuktāni brahmāṇyabhiśrāvayan rakṣoghnāni ca nairṛtāni ca \40\
2.11.41
tṛptyante tṛptāḥ sthetyuktvā tṛptāḥ sma iti partivacanam \41\
2.11.42
tṛptānapa ācamayyāśayeṣvannaśeṣān samprakirati ye 'gnidagdhā jātā jīvā ye ye tvadagdhāḥ kule mama \ bhūmau dattena tṛpyantu tṛptā yāntu parāṃ gatimiti \42\
2.11.43
athainān saṃkṣāḷanena viṣiñcannavakīrya svaditamiti vācayitvā dakṣiṇābhirārādhayati \43\
2.11.44
suvarṇahiraṇyaprāṇivastralohabhūmibhāṇḍairgavāśvājāvikahastidāsapuruṣavrīhiyavamāṣatiladaṇḍopānacchatrakamaṇḍaluyānāsanaśayanopadhānaissarvopakaraṇairyathopapādaṃ sampūjyākṣayyaṃ vācayitvopasaṅgṛhya svadhāṃ vācayitvotthāpya prasādya saṃsādya pradakṣiṇīkṛtya śeṣamanujñāpyaitenaiva yathetametyānnaśeṣānnivedayate \ yathā brūyustathā kuryāttaistvabhyanujñeyam \44\
2.11.45
athā 'bhyanujñāto dakṣiṇenāgniṃ dakṣiṇāgrān darbhān saṃstīrya teṣvannaśeṣaiḥ piṇḍaṃ dadāti pitṛbhyassvadhā namaḥ iti caturviṃśatiḥ \45\
2.11.46
athainān maṅkṣāḷanena trirapasalaiḥ pariṣiñcati ūrjaṃ vahantīramṛtaṃ ghṛtaṃ madhu payaḥ kalilaṃ parisnutaṃ svadhā stha tarpayata me pitṝn tṛpyata tṛpyata tṛpyata iti \46\
2.11.47
jayaprabhṛti siddhamādhenuvarapradānāt \47\
2.11.48
ācamane cāgnimukhe cābhiśrāvaṇe copasaṅgrahaṇe ca paścāddhomeṣu ca yajñopavītam \48\
2.11.49
athetaratra prācīnāvītam \49\
2.11.50
evameva śvobhūte māṃsaśeṣeṇaivameva śvobhūte yadi tryaham \50\
2.11.51
atha yadi gāṃ na labhate meṣamajaṃ vā ' 'labhate \51\
2.11.52
āraṇyena vā māṃsena yathopapannena \52\
2.11.53
khaṅgamṛgamahiṣameṣavarāhapṛṣataśaśarohitaśārṅgatittirikapotakapiñjalavārdhrāṇasānāmakṣayyaṃ tilamadhusaṃsṛṣṭam \53\
2.11.54
tathā matsyasya śatavalaiḥ kṣīrodanena vā sūpodanena vā \54\
2.11.55
yadvā bhavatyāmairvā mūlaphalaiḥ pradānamātram \55\
2.11.56
hiraṇyena vā pradānamātram \56\
2.11.57
api vā gogrāsamāharet \57\
2.11.58
api vā 'nūcānebhya udakumbhānāharet \58\
2.11.59
api vā śrāddhamantrānadhīyīta \59\
2.11.60
api vā 'raṇye 'gninā kakṣamupoṣedeṣāmekāṣṭaketi \60\
2.11.61
na tvevānaṣṭakassyāt \61\
2.11.62
sikatā śrāddhe pavitraṃ yadyadhyavasanāya yadyanvavakiraṇāya \62\
2.11.63
kuśāḥ kutapo dūrvā iti śrāddhe pavitraṃ yadyāsanāya yadi paristaraṇāya yadyutpavanāya \63\
2.11.64
tilāśśrāddhe pavitraṃ yadi dānāya yadi bhojanāya yadyapāṃ saṃsarjanāya \ khaṅgaḥ śrāddhe pavitra yadi māṃsaṃ yadyasthimayaṃ pātram \65\
2.11.66
dauhitraḥ śrāddhe pavitraṃ yadi bhoktā yadi pariveṣṭā yadyabhiśrāvayitā \66\
2.11.67
ityaṣṭakāhomo vyākhyātaḥ \67\
2.11.68
evameva māsiśrāddhamaparapakṣasyānyatame 'hani kriyeta \68\
2.11.69
etāvadeva nānā nātrāṣṭakāhomo bhavati \69\
2.11.70
ityaṣṭakā vyākhyātā \70\
2.11.71
itīmāssapta pākayajñasaṃsthā vyākhyātāḥ \71\
iti bodhāyanīyagṛhyasūtre dvitīyapraśne ekādaśo 'dhyāyaḥ
athāṣṭakāhomaḥ \ atha pratyavarohaṇam \ atha vaiśvadevam \ atha baliharaṇam \ atha śūlagavaḥ \ vedamadhītya snāsyannityuktam \ athāhuto garbhāṣṭameṣu \ saṃvatsare cūḍākarma \ ṣaṣṭhe māsyannaprāśanam \ caturthe māsyupaniṣkramaṇam \ atha prahutaḥ \11\
2.11.12_2
atha prahutaḥ \ caturthe māsyupaniṣkramaṇam \ ṣaṣṭe māsyannaprāśanam \ saṃvatsare cūḍākarma \ athāhuto garbhāṣṭameṣu \ vedamadhītya snāsyannityuktam \ atha śūlagavaḥ \ atha baliharaṇam \ atha vaiśvadevam \ atha pratyavarohaṇam \ athāṣṭakāhomaḥ \11\
iti bodhāyānīyagṛhyasūtre dvitīyapraśnaḥ
Linked texts (7)
- Baudhāyanaśrautasūtra — Baudhāyana, Sanskrit
- Hiraṇyakeśiśrautasūtra — Hiraṇyakeśin, Sanskrit
- Hiraṇyakeśigṛhyasūtra — Hiraṇyakeśin, Sanskrit
- Ekāgnikāṇḍa — Sanskrit
- Kalpaḥ — Sanskrit
- Dharmasindhu — Kāśīnātha Upādhyāya 1790, Sanskrit
- Dharmasindhusāra — Śivānanda Gosvāmin 1766, Sanskrit