Pramāṇa · Search · About · API

Baudhayanagrihyasutra 2.5: atha dvitīyapraśne pañcamo 'dhyāyaḥ

Baudhāyanagṛhyasūtra 2.5

Language
Sanskrit

atha dvitīyapraśne pañcamo 'dhyāyaḥ

2.5.1

athāhutaḥ \1\

2.5.2

garbhāṣṭameṣu brāhmaṇamupanayīta garbhaikādaśeṣu rājanyaṃ gabhadvādaśeṣu vaiśyam \2\

2.5.3

āṣoḍaśāt brāhmaṇasyānātyaya iti \3\

2.5.4

evamevetarayoḥ dvāviṃśatiśca caturviṃśatiśca \4\

2.5.5

athāpi kāmyāni bhavanti_saptame brahmavarcasakāmamaṣṭama āyuṣkāmaṃ navame tejaskāmaṃ daśame 'nnādyakāmamekādaśa indriyakāmaṃ dvādaśe paśukāmaṃ trayodaśe medhākāmaṃ caturdaśe puṣṭikāmaṃ pañcadaśe bhrātṛvyavantaṃ ṣoḍaśe sarvakāmamiti \5\

2.5.6

vasante brāhmaṇamupanayīta grīṣme rājanyaṃ śaradi vaiśyaṃ varṣāsu rathakāramiti \ sarvāneva vā vasante \6\

2.5.7

brāhmaṇānannena pariviṣya puṇyāhaṃ svasti ṛddhimiti vācayitvā kumāraṃ bhojayitvā tasya caulavattūṣṇīṃ keśānoṣya snātaṃ śucivāsasaṃ baddhaśikhaṃ yajñopavītaṃ pratimuñcan vācayati_yajñopavītaṃ paramaṃ pavitraṃ prajāpateryatsahajaṃ purastāt \ āyuṣyamagriyaṃ pratimuñca śubhraṃ yajñopavītaṃ balamastu tejaḥ iti \7\

2.5.8

yajñopavītinamapa ācamayyātha devayajanamudānayati \8\

2.5.9

atha devayajanollekhanaprabhṛtyāgnimukhāt kṛtvā pālāśīṃ samidhamājyenāktvā 'bhyādhāpayan vācayati āyurdā deva jarasaṃ gṛṇāno ghṛtapratīko ghṛtapṛṣṭho agne \ ghṛtaṃ pibannamṛtaṃ cāru gavyaṃ piteva putraṃ jarase nayemaṃ svāhā iti \9\

2.5.10

athainamutthāpyottareṇāgniṃ dakṣiṇena padā aśmānamāsthāpayatiātiṣṭhemamaśmānamaśmeva tvaṃ sthiro bhava \ abhitiṣṭha pṛtanyatassahasva pṛtanāyataḥ iti \10\

2.5.11

athainaṃ tiṣye vāsassadyaḥ kṛttotaṃ paridhāpayan vācayati yā akṛntannavayan yā atanvata yāśca devīrantānabhito 'dadanta \ tāstvadevīrjarasā saṃvyayantvāyuṣmānidaṃ paridhatsva vāsaḥ iti \11\

2.5.12

parihitamanumantrayate paridhatta dhatta vāsasainaṃ śatāyuṣaṃ kṛṇuhi dīrghamāyuḥ \ bṛhaspatiḥ prāyacchadvāsa etatsomāya rājñe paridhātavā u \ jarāṃ gacchāsī paridhatsva vāso bhavā kṛṣṭīnāmabhiśastipāvā \ śataṃ ca jīva śaradassuvarcā rāyaśca poṣamupa saṃvyayasva \ parīdaṃ vāso adhi dhāskhastaye 'bhūrāpīnāmabhiśastipāvā \ śataṃ ca jīva śaradaḥ purūcīrvasūni cāryo vibhajāsi jīvan iti \12\

2.5.13

athainaṃ mauñjīṃ mekhalāṃ trivṛtāṃ triḥ pradakṣiṇaṃ parivyayan vācayatimauñjī brāhmaṇasya \ jyāmaurbī rājanyasya \ āvīsūtraṃ vaiśyasya \ sarveṣāmeva vā mauñjīm \ iyaṃ duruktātparibādhamānā śarma varūthaṃ punatī na āgāt \ prāṇāpānābhyāṃ valamābharantī priyā devānāṃ subhagā mekhaleyam iti \13\

2.5.14

parivītāmanumantrayate kṣitasya gauptrī tapasaḥ paraspīghnatī rakṣassahamānā arātīḥ \ sā nassamantamanu parīhi bhadrayā bhartāraste mekhale mā riṣāma iti \14\

2.5.15

granthiṃ karoti prāṇānāṃ granthirasi sa mā bistraṃsaḥ iti nābhideśe \15\

2.5.16

athāsmā ajinaṃ pratimuñcan vācayati kṛṣṇājinaṃ brāhmaṇasya \ rauravaṃ rājanyasya \ vastājinaṃ vaiśyasya \ sarveṣāṃ vā kṛṣṇājinam \ mitrasya cakṣurdharuṇaṃ balīyastejo yaśasvi sthaivaraṃ samiddham \ anāhanasyaṃ vasanaṃ jariṣṇu parīdaṃ vājyajinaṃ dadhe 'ham iti \16\

2.5.17

athāsmai daṇḍaṃ prayacchati pālāśaṃ bailvaṃ vā brāhmaṇasya \ naiyagrodhaṃ skandhajamavāṅgraṃ rauhītakaṃ vā rājanyasya \ vādaramaudumbaraṃ vā vaiśyasya \ sarveṣāṃ vā vārkṣam \17\

2.5.18

somosi somapaṃ mā kuru iti pālāśam \18\

2.5.19

brahmavarcasamasi brahmavarcasāya tvā iti bailvam \19\

2.5.20

ojosyojo mayi dhehi iti naiyagrodham \20\

2.5.21

balamasi balaṃ mayi dhehi iti rauhītakam \21\

2.5.22

puṣṭirasi puṣṭiṃ mayi dhehi iti bādaram \22\

2.5.23

ūrgasyūrjaṃ mayi dhehi ityaudumbaram \23\

2.5.24

ahaṃ vṛkṣasya rerivā \ kīrtiḥ pṛṣṭhaṃ gireriva \ ūrdhvapavitro vājinīva svamṛtamasmi \ draviṇaṃ savarcasam iti vārkṣam \24\

2.5.25

konāmāsyasau nāmāsmi iti śāṭhyāyanakam \25\

2.5.26

athainaṃ dakṣiṇe haste gahṇāti yasmin bhūtaṃ ca bhavyaṃ ca sarve lokāssamāhitāḥ \ tena gṛhṇāmi tvāmahaṃ mahyaṃ gṛhṇāmi tvāmahaṃ prajāpatinā tvā mahyaṃ gṛhṇāmyasau iti \26\

2.5.27

athainaṃ devatābhyaḥ paridadāti devebhyastvā paridadāmi viśvadevebhyastvā paridadāmi viśvebhyastvā devebhyaḥ paridadāmi sarvebhyastvā devebhyaḥ paridadāmi sarvābhyastvā devatābhyaḥ paridadāmyasau iti \27\

2.5.28

athainamupanayati devasya tvā savituḥ prasave 'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hṛstābhyāmupanaye 'sau iti \28\

2.5.29

atha kumāraḥ pakvājjuhoti_yaśchandasāmṛṣabho viśvarūpaśchandobhyo 'dhyamaṛtātsambabhūva \ samendro medhayā spṛṇotvamṛtasya deva dhāraṇo bhūyāsaṃ svāhā iti \29\

2.5.30

athājyāhutīrupajuhoti kṣetriyai tvā nirṛtyai tvā iti ṣaḍbhiranucchandasam \60\

2.5.61

evameva brahmasūktena hutvā brahmajajñānam iti ṣaḍbhiḥ \31\

2.5.32

sviṣṭakṛtprabhṛti siddhamādhenuvarapradānāt \32\

2.5.33

agreṇāgniṃ palāśaparṇeṣu hutaśeṣaṃ nidadhāti namo astu nīlagnī vāya iti \33\

2.5.34

atra sāvitrivratam \34\

2.5.35

atha pālāśīścatasrassamidha ārdrāssapalāśāssaprārohāḥ prādeśamātrīrapariśuṣkāgrā ghṛtānvaktā abhyādhāpayan vācayati yājñikānāṃ vā vṛkṣāṇāṃ anyatamasya \35\

2.5.36

agne vratapate sāvitraṃ vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatāṃ svāhā \36\

2.5.37

vāyo vratapata āditya vratamate vratānāṃ vratapate sāvitraṃ vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatāṃ svāhā iti \37\

2.5.38

apareṇāgnimudagagraṃ kūrcaṃ nidhāya tasmin prāṅmukha ācārya upaviśati_rāṣṭrabhṛdasyācāryāsandī mā tvadyoṣam iti \38\

2.5.39

tasyāgreṇa kumāro darbheṣu pratyaṅmukha upaviśya pādāvanvārabhyāhasāvitrīṃ bho anubrūhi iti \39\

2.5.40

tasmā anvāhomiti pratipadyate tatsaviturvareṇyam ityetāṃ paccho 'rdharcaśastatassamastāṃ vyāhṛtīrvihṛtāḥ pādādiṣvanteṣu vā tathā 'rdharcayoruttamāṃ kṛtsnāyāmiti \40\

2.5.41

atha kumāraḥ pakvādupādāya prāśnāti śarīraṃ me vicarṣaṇam \ jihvā me madhumattamā \ karṇābhyāṃ bhūri viśruvam \ brahmaṇaḥ kośo 'se medhayā pihitaḥ \ śrutaṃ me gopāya iti \41\

2.5.42

atha haike praksāvitryāḥ prāśnāti brahma vā annamiti vadantaḥ \42\

2.5.43

tadu tathā na kuryānnānuktāyāṃ sāvitryāṃ prāśnīyādityanūktāyāmanūktāyāṃ sāvitryāṃ prāśnīyāditi śāṭhyāyanakam \43\

2.5.44

athāpa upaspṛśya jyotiṣmatyā ' 'dityamupatiṣṭhate udvayaṃ tamasaspari iti \44\

2.5.45

athainaṃ saṃśāsti brahmacāryasyapośāna karma kuru mā divā suṣupthāḥ samidha ādhehi bhaikṣācaryaṃ cara sadā 'raṇyāt samidha āharodakumbhaṃ cāharācāryādhīno bhava vedamadhīṣva iti \45\

2.5.46

sa evamevaitat sarvaṃ karoti \46\

2.5.47

athāsmā ariktaṃ pātraṃ prayacchannāha mātaramevāgre bhikṣasva iti \47\

2.5.48

sa mātaramevāgre bhikṣeta \48\

2.5.49

bhavati bhikṣāṃ dehīti brāhmaṇo bhikṣeta \49\

2.5.50

bhikṣāṃ bhavati dehīti rājanyaḥ \50\

2.5.51

dehi bhikṣāṃ bhavatīti vaiśyaḥ \51\

2.5.52

tatsamāhṛtyācāryāya prāha bhaikṣamidam iti \52\

2.5.53

tat subhaikṣam itītaraḥ pratigṛhṇāti \53\

2.5.54

uttareṇāgniṃ dve strīpratikṛtī kṛtya gandhairmālyena cāsaṅkṛtya trivṛtā 'nnena brāhmaṇān sampūjyāśiṣo vācayitvā śraddhāmedhe priyetāmiti \54\

2.5.55

tryahametamagniṃ dhārayanti kṣāralavaṇavarjamadhaśśayyā ca \55\

2.5.56

etasminnevāgnau vyāhṛtībhissāyaṃprātassamidho 'bhyādadhyāt \56\

2.5.57

evamanyasminnapi sadā \57\

2.5.58

athainaṃ pradakṣiṇamagniṃ parisamūhati juṣasva nassamidhamagne adyaśocā bṛhadyajanaṃ dhūmamṛṇvan \ udaśpṛśa divyaṃ sā nu stūpaissaṃ raśmibhistatanassūryasya iti \58\

2.5.59

athainaṃ pradakṣiṇamagniṃ pariṣiñcati adite 'numanyasva iti dakṣiṇataḥ prācīnam \ anumate 'numanmasva iti paścādudīcīnam \ sarasvate 'numanyasva ityuttarataḥ prācīnam \ devasavitaḥ prasuva iti samantaṃ pradakṣiṇam \ samantameva vā tūṣṇīm \59\

2.5.60

tasmin vyāhṛtībhissāyaṃ prātassamidho 'bhyādadhāti bhūssvāhā bhuvasvāhā suvassvāhā bhūrbhuvassuvassvāhā iti \60\

2.5.61_2

tathaiva parisamūhya tathaiva pariṣiñcati anvamaṃsthāḥ prāsāvīḥ iti manvāntān sannamayati \61\

2.5.62

athainamupatiṣṭhate yatte agne tejaḥ iti tisṛbhiḥ mayi medhāṃ mayi prajāmiti tisṛbhiḥ ṣoḍhā vihito vai puruṣaḥ \ ityetasmādbrāhmaṇāt \62\

2.5.63

atha tisṛṣu vyuṣṭāsvetamagnimādāya tāṃ diśaṃ yanti yatrāsya palāśasspaṣṭo bhavati \63\

2.5.64

taṃ pradakṣiṇaṃ parisamūhati suśravassuśravasaṃ mā kuru yathā tvaṃ suśravassuśravā asyevamahaṃ suśravassuśravā bhūyāsaṃ yathā tvaṃ suśravassuśravo devānāṃ nidhigoposyevamahaṃ brāhmaṇānāṃ brahmaṇo nidhigopo bhūyāsamiti \64\

2.5.65

tasyāgreṇa uttareṇa vā 'gnimupasamādhāya samparistīryā 'thāvratyaprāyaścitte juhoti yanma ātmano mindā 'bhūt punaragniścakṣuradāt \ iti dvābhyām \65\

2.5.66

atha pālāśīścatasrassamidha ārdrāssapalāśāḥ saprārohāḥ prādeśamātrīrapariśuṣkāgrā ghṛtānvaktā abhyādhāpayanvācayati yājñikānāṃ vā vṛkṣāṇāmanyatamasya \66\

2.5.67

agne vratapate sāvitraṃ vratamacāriṣaṃ tadaśakaṃ taname rādhi svāhā \67\

2.5.68

vāyo vratapata āditya vratapate vratānāṃ vratapate sāvitraṃ vratamacāriṣaṃ tadaśakaṃ tanme rādhi svāhā iti \68\

2.5.69

tathaiva suśravasamabhyarcya trivṛtā 'nnena brāhmaṇān sampūjyāśiṣo vācayitvā \69\

2.5.70

atraike daṇḍamajinaṃ mekhalāṃ vāsaścātisṛjanti \70\

2.5.71

anyānyādāyāsya vāsa ādatte yasya te prathamabāsyaṃ harāmastaṃ tvā viśve anumadanatu devāḥ \ taṃ tvā bhrātarassuhṛdo vardhamānamanujāyantāṃ bahavassujātamiti \71\

2.5.72

athādhonābhyupari jānvācchādya daṇḍamajinaṃ mekhalāṃ ca dhārayan śrāddhasūtakamaithunamadhumāṃsāni varjayan bhaikṣāhāro 'dhaśśāyī cācāryasya gṛhānetīti vijñāyate ācāryo vai brahmeti \72\
iti bodhāyanīyagṛhyasūtre dvitīyapraśne pañcamo 'dhyāyaḥ

Linked texts (18)