Dashakarman 3
Daśakarman 3
- Language
- Sanskrit
Contents
- 3.7-2 — 6 parts
3.1
rūpūśan vāyū japāti sa cāyaṃ oṃ divaspāri prathamaṃ jajñe aṃgnirasya dvitīyaṃ
pāri jātavedāḥ| tṛtīyamapsu nṛmaṇā ajasramiṃdhāna enaṃ jarate svādhīḥ
3.2
oṃ viṣṇā te agne tredhā trayāṇi viṣṇā te dhāma bibhṛtā purutrā
viṣṇā te nāma paramaṃ guhā yadviṣṇā tamutsaṃ yata ājagaṃtha
3.3
oṃ samudre
tvā nṛmaṇā apsvaṃtarnṛcakṣā īdhe divo agna ūdhan | tṛtīye tvā rajasi
tasthivām̐ samapāmupasthe mahiṣā avardhan
3.4
oṃ akaṃdadagnistanayanniva dyauḥ
kṣāmāre rihadrīrudhaḥ samaṃjan | sadyo jajñāno vihīmiddho akhyadā rodasī bhānunā bhātyaṃtaḥ
3.5
oṃ śrīṇāmudāro varuṇo rayīṇāṃ manīṣāṇāṃ prārpaṇaḥsomagopāḥ || vasuḥ sūnuḥ sahaso apsu rājā vibhātyagra uṣasāmidhānaḥ
3.6
oṃ viśvasya keturbhuvanasya garbhaṃ ā rodasī apṛṇājjāyamānaḥ | vīḍuṃ cidadrimabhinatparāyaṃjanāyadagnimayajaṃta paṃca
3.7
oṃ uśik pāvako arātiḥ sumedhā martyeṣvagniramṛto nidhāyi | iyarti
dhūmamaruṣaṃ bharibhraducchukeṇa śociṣā vāminakṣan
3.8
oṃ haśāno
rukma urvyā vyadauhurmarṣamāyuḥ śriye rucānaḥ | agniramṛto abhavadyaubhiryaṃ
denaṃ dyaurajanayatsuretāḥ
3.9
oṃ yaste adya kṛṇavaddaśoce'pūpaṃ deva ghṛtavaṃtamagne | pratannaya prataraṃ vasyo acchābhi sumnaṃ devabhaktaṃ yaviṣṭha
3.10
oṃ
ātaṃ bhaja sauśravaseṣvaśya uktha uktha ābhaja śasyamāne | priyaḥ sūrye
priyo agnā bhavātyujjātena bhinaddujjanitvaiḥ
3.11
oṃ tvāmagne yajamānā
anudūbhūn viśvā vasu dadhire vāryāṇi | tvayā saha draviṇamicchamānā vrajaṃ
gomaṃtamuśijo vivavruḥ
3.4-2
tataḥ kumāraṃ pratidiśamekaikaṃ brāhmaṇaṃ
madhye paṃcamamūrdhvamavekṣamāṇamavasthāpya tamuddiśya imamanuprāṇitoti pitā
brūyāt tatasteṣu prāṇeti pūrvo vyāneti dakṣiṇo'pāneti apara udāneti
uttara upariṣṭādavekṣyamāṇaḥ samāneti paṃcamo brūyāt | eṣāmasaṃbhave svayameva tatra tatropaviśya tathaiva brūyāt | atha kumārasya janmabhūmimabhimaṃtyet oṃ veda te bhūmi hṛdayaṃ divi caṃdramasi śritam | vedāhaṃ tanmāṃ tadvidyātpaśyema śaradaḥ śataṃ jīvema śaradaḥ śataṃśṛṇuyāma śaradaḥ śatamityanena
atha kumāramabhimṛśati | aśmā bhava paraśurbhava hiraṇyamaśrutaṃ bhava ātmā
vai putranāmāsi tvaṃ jīva śaradaḥ śatamityanena | tatra kumāramātaramabhimaṃtyet iḍāsi maitrāvaruṇī vīre vīramajījanathāḥ | sā tvaṃ vīravatī bhava
yāsmānvīravato'karat ityanena | tataḥ kumāranābhivardhane kṛte tasyā
dakṣiṇastanaṃ prakṣyālya kumārāya prayacchati oṃ imaśstanamūrjasvaṃtaṃ dhayāpāṃ prapīnamagre śarīrasya madhye utsaṃ juṣasva madhumaṃtamarvantasamudriyaśca sadanāmāśisva iti maṃtreṇa | tato vāmastanaṃ prakṣālya prayacchāti oṃ imapāruṇaśyavano naiyatāditaḥ svāhā idamālikhate'nimiṣāya kiṃvadandha ca
upaśrutaye haryakṣāya kuṃbhīśatrave pātrapāṇaye nṛmaṇaye haṃtrīmukhāya sarpapāyāruṇāya || | atha yadi daśāhābhyaṃtare kumāragraho bālamāviśettenāviṣṭo na
nāmayāti na rodāti naṃ hṛṣyātina tuṣyati ca tadetannomittikakaṃkartavyaṃtadā taṃ
bālakaṃjāuena pracchādyauttarīyeṇavāsasā aṃkamādāya taṃbālaṃpitā japati
kūkurastu kūrkuraḥ kūrkuro bālabaṃdhanaḥ cececchunaka sṛja namaste astu
sīsaroūpetāpavharatsatyaṃ yatte devā varamadduḥ satvaṃ kumārameva vāvṛṇīthāḥ
cececchunaka sṛja namaste astu sīsaroūpetāpavhara satyaṃ yatte saramāmātā
sīsaraḥ pitāiyāmaśabalaubhrātarau cececchunaka sṛja namaste astu sasisaroūpetāpavhareti japaḥ | na nāmayāti na roditi na hṛṣyati na glāyāti yatra
vayaṃ vadāmo cābhimṛśāmasi | ityabhimṛśāṃti || iti jātakarma
3.9-2
atha nāmakarma
atha daśame'hani sūtikāṃ cotthāpyaikādaśe'hani nihitadināntare vā
pitā nāma kuryāt tatra prathamaṃ mātṛpūjābhyudayikādi kṛtvā brāhmaṇān
bhojayet | kumāraṃ saṃsnāpya ahatavāsaḥ paridhāpya kṛtasvastyayanaṃ
prāṅmukhaṃ dakṣiṇakarṇe amukaśarmāsīti triḥ śrāvayati | atha āyurvedātmaṃtraḥ | oṃ aṃgādaṃgātsaṃbhavasi hṛdayādadhijāyase ātmā vai putranāmāsi sa jīva śaradaḥ śatam | nāma dvyakṣaraṃ caturakṣaraṃ sukhodyaṃ śarmāṃtaṃ
brāhmaṇasya varmāṃtaṃ kṣatriyasya guptāṃtaṃ vaiśyasya dāsāṃtaṃ śūdrasya || iti
nāmakarma
3.6-2
atha niṣkramaṇam
tatra caturthe māsi caṃdratārānukūle dine snātamalaṃkṛtaṃ śiśuṃ gṛhādvahirānīya pitānyo vā brāhmaṇaḥ sūryamudīkṣyati oṃ taccakṣurityādimaṃtreṇa
tatra phalapuṣpānvitapayasā bhāskarasya arghoṃ deya iti niṣkramaṇam
3.7-2.1
athānnaprāśanam
tatra ṣaṣṭhe māsi caṃdratārānukūlaśubhadine snātaḥ śuciryācāṃtaḥ śukladvivāsāḥ pitā sūtikāgṛhaeva kuśakaṃḍikāṃ kuryāt tatra kuśairastapārimitacaturasrabhūmiṃ parisamūhya tānaiśānyāṃ nikṣipya gomayodakenopalipya
rūpyena suveṇa vā prādeśamātramuttarottarakrameṇa prāgyaṃ viruddhikhya ullekhanaoṃ meṇānāmikāṅguṣṭhābhyāṃ mṛdaṃ samuddhṛtya vāriṇā taṃ deśamabhyukṣya kāṃsyapātrasthaṃ vahniṃ pratyaṅmukhamupasamādhāya oṃ adya kartavyānnaprāśanahomakarmaṇi
kṛtākṛtāvekṣaṇarūpabrahmakarma kartumamukagotramamukaśarmāṇaṃ brāhmaṇamabhiḥ
puṣpacandanatāmbūlavāsobhirvṛtvena tvāmahaṃ vṛṇe iti brahmāṇaṃ vṛṇuyāt
oṃ vṛto'smīti prativacanaṃ oṃ yathāvihitaṃ karma kurvīti yajamānenokte
oṃ karavāṇīti tenokte agnerdakṣiṇataḥ śuddhamāṣanaṃ nidhāya tadupari prāggryān kuśānāstīrya agniṃ pradakṣiṇaṃ kārayitvā brahmāṇamudaṅmukhaṃ tatropaveśyāsminnannaprāśanahomakarmaṇi tvaṃ me brahmā bhavetyābhidhāya oṃ bhavānīti tenokte praṇītāpātraṃ purataḥ kṛtvā vāriṇā paripūrya kuśairācchādya
brahmaṇo mukhamavalokyāgneruttarato nidadhyāt | tataḥ paristaraṇam | barhiṣaścaturthabhāgamādāyāgnyādīśānāṃtaṃ brahmaṇo'gniparyaṃtaṃ nairṛtyādvāyavyāṃtaṃ
agnitaḥ praṇītāparyaṃtam | tato'gneruttarataḥ paścimadiśi pavitracchedanārthaṃ
3.7-2.2
kuśatrayaṃ pavitrakaraṇārthaṃ sāgramanaṃtargarbhitakuśapatradvayaṃ prokṣaṇīpātraṃ ājyasthālī carusthālī saṃmārjanakuśāḥ upayamanakuśāḥprādeśamitapalāśasamidhastisraḥ sruvaḥ ājyaṃ ṣaṭpaṃcāśaduttarayajamānabuddhiśatadyāvacchinnataṃḍulapūrṇapātraṃ carvarthāstaṃḍulā etāni pavitracchedanakuśānāṃ pūrvapūrvaṃdiśi krameṇāsādanīyāni| tataḥ pavitracchedanakuśairyajamānaprādeśāmitapavitracchedaṃnaṃ sapavitrakareṇa praṇītodakaṃ triḥ prokṣaṇīpātre nidhāya dvābhyāmanā
mikāṃguṣṭhābhyāmuttarāgre pavitre gṛhītvā trirutpavanaṃ tataḥ prokṣaṇīpātraṃ
savyahastena gṛhītvā dakṣiṇānāmikāṃguṣṭhābhyāṃ pavitre gṛhītvā trirudviṃganaṃ tataḥ praṇītodakena prokṣaṇīpātramabhyukṣya prokṣaṇījalenāsāditavastusecanam | agnipraṇītayormadhye prokṣaṇīpātraṃ nidadhyāt | tataḥ
ājyasthālyāmājyaṃ nirūpya praṇītodakena taṃḍulānprakṣālya carupātre
praṇītodakaṃ dattvā tatra taṃḍulān prakṣipya svayaṃ caruṃ gṛhītvā brahmā
cājyavahāvuttarataścaruṃ dakṣiṇataḥ ājyaṃ nidadhyāt | tataḥ siddhe carau
tṛṇādi prajvālya ubhayorupari pradakṣiṇaṃ bhrāmayitvā vahnau tatprakṣepaḥ
tatastriḥ dhruvapratapanam | saṃmārjanakuśānāmagrairaṃtarato mūlairbāhyataḥ dhruvaṃ
saṃmṛjya praṇītodakenābhyukṣya punastriḥ pratapya dakṣiṇato nidadhyāt tata
ājyamagnitaścaroḥ pūrveṇānīyāgre dhṛtvā ājyapaścimena carumānīyājyasyottarato nidadhyāt | tata ājyasya prokṣaṇīvatrirutpavanaṃ avekṣya
3.7-2.3
satyapadvye tantrirasanaṃ tataḥ prokṣaṇayutpavanaṃ tata utthāya upayamanakuśānvāmahaste kṛtvā prajāpatiṃ manasā dhyātvā tūṣṇīmidhmo ghṛtāktāḥ sarmidhastitraḥ prakṣipet tata upāviśya sapavitraprokṣaṇyudakena pradakṣiṇakrameṇāgniṃ
paryukṣya praṇītāpātre pavitre nidhāya brahmaṇānvārabdhaḥ pātitadakṣiṇajānuḥ
samiddhatame'gnau juhuyāt | tatra prathamāhuticatuṣṭaye tattadāhṛtyanaṃtaraṃ ivāvasthitaddutaśeṣasya prokṣaṇīpātre prakṣepaḥ oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye| iti manasā| oṃ iṃdrāya svāhā idamiṃdrāya| ityāghārau| oṃ agnaye svāhā idamagnaye| oṃ somāya svāhā idaṃ somāya| ityājyabhāgau
tato'nanvārabdhenāsādhāraṇāsādhāraṇāhutidvayam tatra prathamāhutimaṃtraḥ
oṃdevīṃ vācamajanayaṃta devāstāṃ viśvarūpāḥ paśavo vadaṃti sāno maṃdreṣamūrje
duhānā dhenurvāgasmānupaprutaituḥ | idaṃ vāce0 | dvitīyāhutistu oṃ devīṃ
vācamityādimaṃtraḥ oṃ vājo no adya prasuvāti dānaṃ vājo devām̐ ṛtubhiḥ
kalpayāti | vājo hi mā sarvavīraṃ jajāna viśvā āśā vājapatirjayeyam̐
svāhā idaṃ vāce vājāyaḥ | iti maṃtrābhyām | tataḥsthālīpākenāhuticatuṣṭayam oṃ prāṇenānnamaśīya svāhā idaṃ prāṇāya0 | oṃ apānena gaṃdhamaśīya
svāhā idamapānāya0 | oṃ cakṣuṣā rūpāṇyaśīya svāhā idaṃ cakṣuṣe0 | oṃ
śrotreṇa yaśo'śīya svāhā idaṃ śrotrāya0 | tato brahmaṇānvārabdhakartṛko
homaḥ tatra tattadāhutyanaṃtaraṃ huvāvasthitahutaśeṣadravyasya prokṣaṇīpātre prakṣepaḥ | tatraivājyasthālīpākābhyāṃ sviṣṭakṛtam | oṃ agnaye sviṣṭakṛte svāhā
idamagnaye sviṣṭakṛte0 | tata ājyena oṃ bhūḥ svāhā idamagnaye0
3.7-2.4
oṃ bhuvaḥ svāhā idaṃ vāyave na0| oṃ svaḥ svāhā idaṃ sūryāya na0| etā mahāvyāhatayaḥ| oṃ tvanno agne varuṇasya vidvān devasya heḍo ava yāsisīṣṭhāḥ| yajiṣṭho vahnitamaḥ śośucāno viśvā dveṣām̐si pramumugdhyasmatsvāhā idamagnīvaruṇābhyāṃ0| oṃ sa tvanno agne'vamo bhavotī nediṣṭho asyā uṣaso vyuṣṭau| ava yakṣva no varuṇam̐ rarāṇo vīhi mṛḍīkam̐ suhavo na edhi svāhā idamagnīvaruṇābhyāṃ0| oṃ ayāścāgne'syanabhiśastipāśca satvamitvamayā asi| ayāno yajñaṃ vahāsyayāno dhehi bheṣajam̐ svāhā idamagnaye0| ye te śataṃ varuṇa ye sahasraṃ yajñiyāḥ pāśā vitatā mahāntaḥ| tebhirno adya savitota viṣṇurviṃśave muṃcaṃtu marutaḥ svarkāḥ svāhā idaṃ varuṇāya savitre viṣṇave viśvebhyo devebhyaḥ0| oṃ uduttamaṃ varuṇa pāśamasmadvādhamaṃ vimadhyamam̐ śrathāya| athā vayamāditya vrate tavānāgaso aditaye syāma svāhā idaṃ varuṇāya0| iti sarvaprāyaścittam| oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye0| iti manasā| iti prājāpatyam| atha saṃvatsaraprājñānam
3.7-2.5
oṃ bhūḥ svāhā idamagnaye0| oṃ bhuvaḥ svāhā idaṃ vāyave na0| oṃ svaḥ svāhā idaṃ sūryāya na0| etā mahāvyāhatayaḥ| oṃ tvanno agne varuṇasya vidvān devasya heḍo ava yāsisīṣṭhāḥ| yajiṣṭho vahnitamaḥ śośucāno viśvā dveṣām̐si pramumugdhyasmatsvāhā idamagnīvaruṇābhyāṃ0| oṃ sa tvanno agne'vamo bhavotī nediṣṭho asyā uṣaso vyuṣṭau| ava yakṣva no varuṇam̐ rarāṇo vīhi mṛḍīkam̐ suhavo na edhi svāhā idamagnīvaruṇābhyāṃ0| oṃ ayāścāgne'syanabhiśastipāśca satvamitvamayā asi| ayāno yajñaṃ vahāsyayāno dhehi bheṣajam̐ svāhā idamagnaye0| oṃ ye te śataṃ varuṇa ye sahasraṃ yajñiyāḥ pāśā vitatā mahāntaḥ tebhirno adya savitota viṣṇurviṃśave muṃcaṃtu marutaḥ svarkāḥ svāhā idaṃ varuṇāya sāvitre viṣṇave viśvebhyo devebhyo marudbhyaḥ svarkebhyaśca0| oṃ uduttamaṃ varuṇapāśamasmadavādhamaṃ vimadhyamam̐ śrathāya| athā vayamāditya vrate tavānāgaso aditaye syāma svāhā idaṃ varuṇāya0| iti sarvaprāyaścittam| oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye0| iti
tata ācamya omadya kṛtaitadannaprāśanahomakarmaṇikṛtākṛtāvekṣaṇarūpabrahmakarmapratiṣṭhārthamidaṃ pūrṇapātraṃ prajāpatidaivatamukagotrāyāmukaśarmaṇe brāhmaṇāya brahmaṇe dakṣiṇāṃ tubhyamahaṃ saṃpradade iti dakṣiṇāṃ dadyāt| oṃ svastīti
prativacanam| tataḥ praṇītāvimokaḥ| oṃ sumitriyā na āpa oṣadhayaḥ
saṃtu iti paṭhitvā pavitrābhyāṃ praṇītājalamānīya tena śiraḥ saṃmṛjya oṃ
durmitriyāstasmai saṃtu yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ ityejñānyāṃ praṇītānyunjīkaraṇam tatastaraṇakrameṇa bahirutthāpyājyenābhighārya hastenaiva
3.7-2.6
juhuyāt| oṃ devā gātuvido gātuṃ vitvā gātumita manasaspata| imaṃ
deva yajñaṃ svāhā vāte dhāḥ svāhā| iti barhirhomaḥ atha sarvān kaṭumadhuralavaṇādirasānsarvāṇi ca śālyādīnyannāni yathāsaṃbhavamudvṛtyaikasmin
manasā| iti prājāpatyam
oṃ tamapātre kṛtvākṛtasnānādiralaṃkārādiyuto bālastūrṇīṃ oṃ hanta
iti maṃtreṇa vā annapate'nnasya no dehyanamīvasya śuṣmiṇaḥ pradātāraṃ
tāriṣa ūrjjano dhehi dvipade catuṣpade ityanena vā prāśanīyam | atha
kumārasya vākprasaraṇakāmena bharadvājamāṃsena annādyakāmena kapiñjalamāṃsena matsyena javanakāmasya āyuḥkāmena kukkuṭāsamāṃsena brahmavarcasakāmena āṭimāṃsaṃ sarvaphalakāmena kathitasarvamāṃsa kapiñjalaḥ kaṭuā
gauratittira iti kecit | alābhe piṣṭakamayānāṃ bharadvājaprabhṛtīnāmekadeśaḥ prāśayitavyaḥ | tata ācamyotthāya phalamūlapuṣpasamanvitaghṛtena sruvaṃ paripūryaṃ oṃ mūrdhānaṃ divo aratiṃ pṛthivyā vaiśvānaramṛta ājātamagnim | kaviṃ samrājamatithiṃ janānāmāsannā pātraṃ
janayaṃta devāḥ svāhā | iti maṃtreṇa pūrṇāhutiṃ dadyāt | tata upaviśya bhasmānīya dakṣiṇānāmikāgragṛhītabhasmanā oṃ tryāyuṣaṃ jamadagneriti lalāṭe oṃ kaśyapasya tryāyuṣyamiti grīvāyāṃ oṃ yaddeveṣu tryāyuṣamiti dakṣiṇabāhumūle oṃ tanno astu tryāyuṣamiti hṛdi | anenaiva krameṇa kumārasya lalāṭādāvapi tanno ityatra tatte astitvati viśeṣaḥ | tato dūrvākṣatādidānaṃ brāhmaṇānāṃ bhojanaṃ ca | ityatrānnaprāśanam
Linked texts (3)
- Pāraskaragṛhyasūtra — Pāraskara, Sanskrit
- Daśasaṃskārapaddhati — Sanskrit
- Daśakarma — Sanskrit