Dashakarman 4
Daśakarman 4
- Language
- Sanskrit
Contents
- 4.8-2 — 3 parts
4.1
atha cūḍākarma
tacca pūrṇavarṣe tṛtīye vā asaṃpūrṇe upanītyā saha vā yathācāraṃ ugadyanaāpūryamāṇapakṣe śuklāstādidoṣarahitariktādidoṣarahitasomagurubudhasamrājamatithiṃ janānāmāsannā pātraṃ janayaṃta devāḥ svāhā 'itra mantrase pūrṇāhuśukrānyatamavāravihitanakṣatrasamanvitāyāṃ tithau kṛtanityakriyo yajamāno
mātṛpūjābhyudayikādi kṛtvā maṃḍape pariṣkṛtabhūmau kuśakaṃḍikāmārabhet
tatra kramaḥ | kuśairhastamitāṃ bhūmiṃ parisamūhya tānaiśānyāṃ parityajya
gomayodakenopalipya dhruvamūlena prādeśamātraṃ trirullikhya ullekhanakrameṇānāmikāṃguṣṭhābhyāṃmṛdamuddhṛtya vāriṇā taṃ deśamabhyukṣya kāṃsyapātreṇāgni
nīya pratyaṅmukhamagnerupasamādhānaṃ kuryāt | tato'gneḥ paścimato yajamānadakṣiṇādiśi sthāpitamahatavāsaḥ paridhāpya kumāramaṃke nidhāya mātā
upaviśāti | tataḥ puṣpacaṃdanatāmbūlavāsāṃsyādāya oṃ adya kartavyacūḍākaraṇahomakarmaṇi kṛtākṛtāvekṣaṇarūpabrahmakarma kartumamukagotramamukaśarmāṇaṃ brāhmaṇabhyaḥ puṣpacaṃdanatāmbūlavāsobhirbahlatvena tvāmahaṃ vṛṇe iti
brahmāṇaṃ vṛṇuyāt oṃ vṛto'smīti prativacanam oṃ yathāvihitaṃ karma
kurviti yajamānenokte oṃ karavāṇīti prativacanam | tato yajamāno'gredakṣiṇataḥ śuddhamāsanaṃ dattvā tadupari prāgagrān kuśānāstīryāṃgni pradakṣiṇaṃ kārayitvā asminkarmaṇi tvaṃ me brahmā bhavetyabhidhāya oṃ bhavānīti tenokte brahmāṇamudaṅmukhaṃ tatropaveśya praṇītāpātraṃ purataḥ kṛtvā
vāriṇā paripūryaṃ kuśairācchādya brahmaṇo mukhamavalokyāgneruttarataḥ kuśopari nidadhyāt | tataḥ paristaraṇaṃ bahiṃṣaścaturthabhāgamādāyāgneyādīśānāntaṃ
brahmaṇo'gniparyaṃtaṃ nairṛtyādvāyavyāṃtaṃ agnitaḥpraṇītāparyaṃtaṃ tato'gneruttarataḥ
paścimadiśi pavitracchedanārthaṃ kuśatrayaṃ pavitrakaraṇārthaṃ sāgramanaṃtargarbhitakuśapatradvayaṃ prokṣaṇīpātraṃ ājyasthālī saṃmārjanakuśāḥ sāmidhāstisraḥ
sruvaḥ ājyaṃ ṣaṭpaṃcāśaduttaraśataṃ yajamānamuddiśya tadyāvacchinnataṃḍulapūrṇapātraṃ
pavitracchedanakuśānāṃ pūrvapūrvadiśi krameṇāsādanīyaṃ agnīṣomottarottarataḥ
sādhāraṇavastūnyupakalpanīyāni tatra śītodakamuṣṇodakaṃ ghṛtadadhinavanītatānyatarasya piṃḍaḥ triśvetaśaṅkukīkaṃṭakaṃ sāmrasatviṃśatikuśapatrāṇi
lohakṣuraḥ nāpitaḥ vṛṣabhagomayapiṃḍaḥ anyadapyācārāntaralinīdalādi
tataḥ pavitracchedanakuśāḥ pavitre chitvā sapavitrakareṇa praṇītodakaṃ triḥ
prokṣaṇīpātre nidhāya dvābhyāmanāmikāṃguṣṭhābhyāmuttarāgre pavitre gṛhītvā
trirutpavanaṃ tataḥ prokṣaṇīpātraṃ vāmahaste kṛtvā anāmikāṃguṣṭhagṛhītapavitrābhyāṃ prokṣaṇījalaṃ trirutkṣipya praṇītodakena prokṣaṇīpātramabhyukṣya prokṣaṇījalenāsāditavastūnyabhiṣicyāgnipraṇītayormadhye prokṣaṇīpātraṃ nidadhyāt
ājyasthālyāmājyaṃ kṛtvādhiśritya ujyabhṛṇādikamādāyājyasthālyorupari
pradakṣiṇaṃ bhrāmayitvā bahistat kṣipet| tatastriḥ sruvapratapanaṃ saṃmārjanakuśānāmagreṃ'tarato mūlairbahistaḥ sruvaṃ saṃmṛjya praṇītodakenābhyukṣya pūrvavat
triḥ pratapya dakṣiṇato nidadhyāt| tataḥ agnitaḥ pradakṣiṇakrameṇājyabhavatāryāgrato nidadhyāt| tataḥ prokṣaṇīpātrirajyotpavanaṃ avekṣya satyapadravye tatpirasanaṃ pūrvavatprokṣaṇītpavanaṃ tata utthāya upayamanakuśānādāya
vāmahaste kṛtvā prajāpatiṃ manasā dhyātvā tūṣṇīmagnau ghṛtāktāḥ samidhaḥ
kṣiptvāḥ prākṣipet| tata upaviśya sapavitraprokṣaṇudakena pradakṣiṇakrameṇāgniṃ
paryukṣya praṇītāpātre pavitre kṛtvā brahmaṇānvārabdhaḥ pātitadakṣiṇajānuḥ
samiddhame'gnau juhuyāt | tatra pratyāhutyanaṃtaraṃ dhruvāvāsthitahutaśeṣaghṛtasya prokṣaṇīpātre prakṣepaḥ | oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye
4.2
iti
manasā | oṃ iṃdrāya svāhā idamiṃdrāya
4.3
ityāghārau | oṃ agnaye
svāhā idamagnaye
4.4
oṃsomāya svāhā idaṃ somāya
4.5
ityājyabhāgau
oṃ bhūḥ svāhā idamagnaye
4.6
oṃ bhuvaḥ svāhā idaṃ vāyave
4.7
oṃ svaḥ svāhā idaṃ sūryāya
4.8
etā mahāvyāhṛtayaḥ | oṃ tvanno
agne varuṇasya vidvān devasya heḍo ava yāsisīṣṭhāḥ | yajiṣṭho vahnitamaḥ
śośucāno viśvā dveṣāṃsi pramumugdhyasmatsvāhā idamagnīvaruṇābhyāṃ
4.9
oṃ sa tvanno agne'vamo bhavotī nediṣṭho asyā uṣaso vyuṣṭau | ava yakṣva
no varuṇaśrarāṇo vīhi mṛḍīka || suhavo na edhi svāhā idamagnīvaruṇābhyāṃ
4.10
oṃ ayāścāgnesyanabhiśāstipāśca satvamitvamayā asi
ayāno yajñaṃ vahāsyāyāno dhehi bheṣaja || svāhā idamagnaye
4.11
oṃ ye te śataṃ varuṇa ye sahasraṃ yajñiyāḥ pāśā vitatā mahāntaḥ | tebhirno adya savitā viṣṇurviśve muñcantu marutaḥ svarkāḥ | svāhā idaṃ varuṇāya savitre viṣṇave viśvebhyo devebhyo marudbhyaḥ svarkebhyaśca
4.12
oṃ uduttamaṃ varuṇa pāśamasmadavādhamaṃ vimadhyamaṃ śrathāya | athā vayamāditya vrate tavānāgaso aditaye syāma | svāhā idaṃ varuṇāya
4.13
iti sarvaprāyaścittam | oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye
4.14
iti prājāpatyam | oṃ agnaye sviṣṭakṛte svāhā idamagnaye sviṣṭakṛte
4.8-2.1
iti sviṣṭakṛt | atha saṃkalpaprāśanam | tata ācamya oṃ adyāmuṣya kumārasya kṛtaitacūḍākaraṇahomakarmaṇi kṛtākṛtāvekṣaṇarūpabrahmakarmapratiṣṭhārthamidaṃ pūrṇapātraṃ prajāpatidaivatamamukagotrāyā'mukaśarmaṇe brāhmaṇāya brahmaṇe dakṣiṇāṃ tubhyamahaṃ saṃpradade | iti brahmaṇe dakṣiṇāṃ dadyāt | oṃ svastīti prativacanam | tato brahmagranthivimokaḥ
tataḥ oṃ sumitriyā na āpa oṣadhayaḥ saṃtu iti pavitrābhyāṃ
praṇītājalamānīya tena śiraḥ saṃmṛjya oṃ durmitriyāstasmai saṃtu yosmāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ | ityaiśānyāṃ praṇītānyubjīkaraṇam
tatastaraṇakrameṇa barhirutthāpyājyenābhighārya oṃ devā gātuvido gātuṃ
vitvā gātumita manasaspata imaṃ deva yajñañca svāhā vāte dhāḥ svāhā
iti maṃtreṇa barhihomaḥ | atha śītodakamuṣṇodakena oṃ uṣṇena vā ya
udakenehyadite keśānvapa iti maṃtreṇābhiṣicya takramiśritodake navanītājyanyatamapiṃḍaṃ cūrṇāṃ prakṣipya dakṣiṇapaścimottarakrameṇa pūrvādiśāvadkumārakeśajūṭikātraye dakṣiṇajūṭikām | oṃ savitrā prasūtā devyā āpa
uṃdaṃtu te tanu dīrghāyutvāya varcase | iti maṃtraṃ paṭhitvā tenaiva miśritavāriṇā
prakṣālya tato dakṣiṇabhāgasthitajūṭikābhāgatrayaṃ kuryāt tatra ekaikāṃ
jūṭikāṃ prati kuśapatratrayasaṃyojanaṃ kuryāt śāṅkīkaṃṭakena tūṣṇīṃ vivaraṇaṃ
kṛtvā bhāgatrayaṃ kuryāt tataḥ saptaviṃśatikuśapatraḥpatratrayamānīya tatkeśāmbūlasaṃūmāyajūṭikāprathamabhāgamadhyāṃtaritaṃ kuryāt oṃ oṣadhe trāyasva
svadhite mainaḥ hiṃsīḥ śivo nāmāsi svadhitiste pitā namaste astumā
mā hiṃsīḥ iti maṃtreṇa kṣuraṃ gṛhītvā oṃ nivartayāmyāyuṣennādyāya
4.8-2.2
prajananāya rāyaspoṣāya suprajāstvāya suvīryāya iti maṃtreṇa jūṭikābhāgaṃ kuryāt tataḥ kuśapatratrayasahitāṃ jūṭikāṃ chinatti| oṃyenāvapatsavitā
kṣureṇa somasya rājño varuṇasya vidvān| tena brahmāṇo vapatedamasyāyuṣyaṃ
jaradaṣṭiryathā sat| iti maṃtreṇa paścimajūṭikāchedanaṃ kuryāt| tatastān
dūnakuśapatratrayasahitān anaḍudgomayapiṃḍopari uttarasyāṃ nidadhyāt
evaṃ pūrvaprakṣālitaparabhāgadvaye kuśapatratritayāṃtanidhānādi ca chedavarjaṃ
sarvaṃ pūrvavadeva cchedanaṃ tūṣṇīm tataḥ paścimajūṭikāyāṃ pūrvavattenaiva
maṃtreṇa prakṣāḷanaṃ tūrṇī kṣurakīkaṃṭakena bhāgatrayakaraṇaṃ keśamūlacchadyāgrake śāṃtaritamadhyakuśapatratrayadhāraṇakṣuragrahaṇatatsaṃyojanāni tattanmaṃtreṇaiva | tatra prathamajūṭikācchedane maṃtraḥ oṃ tryāyuṣaṃ jamadagneḥ kaśyapasya tryāyuṣaṃ yaddeveṣu tryāyuṣaṃ tanno astu tryāyuṣaṃ iti maṃtreṇa
chittvā tataḥ pūrvavadgomayapiṃḍopari nidadhyāt | tatrāvaśiṣṭabhāgadvaye
kuśapatratrayaṃ keśāṃtaniṃghānādi cchedanavarjaṃ sarvaṃ pūrvavadeva cchedanaṃ tūṣṇīmeva cchūnakuśapatratrayakeśānāṃ gomayapiṃḍopari dhāraṇaṃ ca | tata uttarabhāgajūṭikāyāṃ prakṣāḷanādikṣurasaṃyojanāṃteṣu pūrvavattattanmantraṃ prayojya
prathamabhāgajūṭikāyāṃ chedane maṃtraḥ oṃ yena bhūriśravā divaṃ jyokca paścāddhi
sūryaṃ tena te vapāmi brahmaṇā jīvātave jīvanāya suślokāya svastaye
4.8-2.3
tataḥ keśān gomayapiṃḍopari nidadhyāt | tato'vaśiṣṭabhāgadvaye kuśāpratraye keśāṃtanidhānādi cchedanavarjaṃ sarvaṃ pūrvavadeva cchedanaṃ tūṣṇīṃ gomayapiṃḍopari dhāraṇamapi | tataḥ samastaṃ śiraḥ prakṣyālya triḥ keśopari kṣuraṃ pradakṣiṇakrameṇānukeśān āmayāti | oṃ yat kṣureṇa majjatā supeśasā vaptvā vapati keśāṃśchādhi śiromāsyāyuḥ pramoṣīḥ | iti maṃtreṇa | tatastābhirevādbhiḥ samastaṃ śiraḥ prakṣyālya oṃ akṣaṇvanparivapa iti nāpitāya kṣuraṃ prayacchati atha nāpitaḥ śikhāṃ dhṛtvā samastaśirovapanaṃ yathākuladharmaṃ kuryāt | tāṃśca keśānūtanavastreṇa pratīkṣya mātā dādhibhaktadugdhasamanvitagomayapiṃḍopari nidadhyāt | iti samācāraḥ | pūrvavat pūrṇāhutiḥ oṃ mūrdhānaṃ divo aratiṃ pṛthivyā vaiśvānaramṛta ājātamagnim | kaviṃ samrājamatithiṃ janānāmāsannā pātraṃ janayanta devāḥ svāhā iti maṃtreṇa
pūrṇāhutiḥ | tata upaviśya huveṇa bhasmānīya dakṣiṇānāmikāgragṛhītabhasmanā tryāyuṣaṃ kuryāt oṃ tryāyuṣaṃ jamadagneriti lalāṭe oṃ kaśyapasya
tryāyuṣamiti grīvāyāṃ oṃ yaddevānāṃ tryāyuṣamiti dakṣiṇabāhumūle oṃ
tanno astu tryāyuṣamiti hṛdi anenaiva krameṇa kumāraslalāṭādāvapi tatra
tatte astu iti viśeṣaḥ | tato dūrvākṣatādigrahaṇam | tatastān keśān
sagomayapiṃḍān goṣṭhe sarittīre vā anyasminnudakāṃtare vā nidadhyāt
tata ācārādbhojyādikam || iti cūḍākaraṇam
4.9-2
atha karṇavedhaḥ
tatra tṛtīye varṣe paṃcame vā puṣyeṃducitrāharirevatyanyatamanakṣatrasamanvitariktātithipūrvāhe pitānyo vā pūrvābhimukhopaviṣṭaḥ kumārasya madhuraṃ
dattvā oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devā bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ
sthirairaṅgaistuṣṭuvām̐sastanūbhirvyaśema devahitaṃ yadāyuḥ || iti maṃtreṇa dakṣiṇakarṇamabhimaṃtrya oṃ vakṣyantī vedā ganīgaṃti karṇa priyam̐ sakhāyaṃ pariṣvajānā | yoṣeva śiṃkte vitatādhi dhanvanjyā iyam̐ samane pārayantī || iti maṃtreṇa vāmakarṇamabhimaṃtrayet | tato madhyaṃ vīkṣya nāpitadvārā vedhayet | tasmin samaye madhurādidānamācārāt | tato brāhmaṇabhojanam || iti karṇavedhaḥ
Linked texts (3)
- Pāraskaragṛhyasūtra — Pāraskara, Sanskrit
- Daśasaṃskārapaddhati — Sanskrit
- Daśakarma — Sanskrit