Kathakagrihyasutra 6
Commentary of Devapāla 6
- Language
- Sanskrit
6.2
ekaśataṃ sinā naddhāstān pāśān apāsya ahaṃ suve īśe, kāryeṣu samartho bhavāmītyarthaḥ 2
6.3
he mṛtyo ye te tavaikaśataṃ pāśā martyasya hantave hananāya, tāṃstava sambandhinaḥ sarvān avayajāmahe yajñakarmaṇāpanayāmo yajñasya māyayā yajñanirmāṇeṇa |
6.4
yasmādyo jāyate jantustasya sarvasya devī nirṛtiḥ śiraḥ prativicaṣṭe pratikūlaṃ vīkṣate ayaṃ mayā saṃhartavya iti | ata evaṃbhūtāṃ nirṛtiṃ devīmahaṃ damaye'nuśāsmi vacobhirvaidikamantrairapasārayāmyakāryāt | piteva putraṃ bādhamānaḥ, yathā pitā putraṃ vacobhirnivārayannanuśāsti, tathā| nacaivaṃ nivāraṇenānuśiṣyamāṇā devī kopaṃ kartumarhati yataḥ sā sūriḥ paṇḍitā |
6.9
‘śaṃ no devīr’ ityanayā udakopasparśanaṃ kuryuḥ sarve | ‘śaṃ no devīr’ iti vyākhyātā |
6.10
tato bhasmakaṭasīsapradeśāt pratīpamāyāntaḥ pratyāvartamānāḥ padāni lobhayante sarve pādapratibimbāni nāśayanti lopayantyutpuṃsayanti| kaiḥ | naḍairdīrghairbahubhiḥ, vetasaśākhayā vā drāghīyasyā saparṇayā | sāmarthyāccātra sīsabhasmasāṃmukhyena pratyāvartamānāḥ saptāṣṭau vā padānīti gamyate | ‘mṛtyoḥ padaṃ’ ityādirmantrapratīkaḥ |
mṛtyoḥ padaṃ lobhayanto yadimo drāghīya āyuḥprataraṃ dadhānāḥ | āpyāyamānāḥ prajayā dhanena śuddhāḥ pūtā bhavata yajñiyāsaḥ || yatprasādānmṛtyoḥ padaṃ lobhayanto lopayantaḥ īmo gacchāmaḥ, atiśayena dīrghamāyuṣaḥ prataraṃ vistāraṃ dadhānāḥ kurvanta ityarthaḥ | tasmāt he ṛtvikprabhṛtayaḥ śuddhāḥ pūtā bhavata, tathā yajñiyāso yajñārhāśca bhavata | kiṃ kurvāṇāḥ | prajayā dhanena cāpyāyamānāḥ vardhamānāḥ ||
6.11
anantaraṃ vetasaśākhāṃ naḍamuṣṭīṃśca atraiva prakṛte sīsabhasmakaṭe nidadhyuḥ prakṣipeyuḥ |
6.12
anayarcā ||
he bandhuprabhṛtayaḥ anaḍvāhaṃ plavaṃ saṃsārataraṇopāyamanvārabhadhvaṃ tadanugamanarūpāṃ prāptiṃ yāta spṛśata vetyarthaḥ | sa cānaḍvān vo yuṣmākaṃ viśvāni sarvāṇi duritāni pāpāni nivakṣat niharatu niḥśeṣeṇa vāhayatu apasārayatu | kiñca savituḥ sambandhinīṃ nāvaṃ tattvabuddhiṃ vidyāmārohata | savitā ādityaḥ prajāpatiḥ sarvakāryāṇāṃ savitā | hiraṇmayīṃ nirmalāmvidyayā'nupaplavitām | yataḥ ṣaḍbhirūrmibhirākulitā vayamatastānullaṃghyāmṛtatvaṃ tarema parabrahmarūpaṃ saṃsārasāgarapāraṃ prāpnuyāmetyarthaḥ | rāgadveṣasukhaduḥkhamohamadāḥ ṣaḍūrmayaḥ, ṣaḍindriyāṇi vā kaṇādagaditāni, viṣayā vā rūparasagandhasparśaśabdasukhādyāḥ | ṣaḍūrmayaḥ sabuddhayaḥ avidyāsmitārāgadveṣābhiniveśāḥ |
6.13
pratyāgatān gṛhaprāptān bāndhavādīn ye ca gṛhe sthitāstānapi akṣatadhūmamanavahtayavādibījadhūmamupasparśayante | ye bhasmakaṭena sahāgatāḥ te svayaṃ copaspṛśanti | upaspṛśya ca haste'gnimādāya prakṛtena gavā saha yatrāgnau bhūmiṣṭho'kṣatadhūmaḥ kṛtaḥ, taṃ pradakṣiṇaṃ yathā bhavati tathā triḥ pariyanti paryāvṛtya bhramanti ‘parīme gāmaneṣata’ ityādikayā ṛcā || parīme gāmaneṣata paryagnimadṛṣata | deveṣvakrata śravaḥ ka imām̐ ādadharṣati || parīme gāmaneṣata, paryagnimahṛṣata, agniṃ parihṛtavantaḥ | deveṣu akrata śravaḥ, śravo'nnaṃ havistaddeveṣu kṛtavantaḥ | ataḥ ka imān ādadharṣati abhibhavituṃ prabhavati |
6.14
udakena pūrṇe pātre'śmānaṃ hiraṇyaṃ sarvabījāni vā ācārānnidhāyānantaramenān jñātyādīn saṃsparśayanti, svayaṃ ca spṛśanti ‘aśmanvatī rīyate’ iti triṣṭubhā ||
iyamaśmanvatī rīyate ‘līṅ śleṣaṇe’ aśmādiyuktā jalamūrtiḥ, ato he sakhāyo jñātyādaya uttiṣṭhata, saṃrabhadhvaṃ sasaṃrambhāḥ sodyamā bhavata, pracarata japahomayāgādīni karmāṇi kuruta | jalasparśapavitritatanavaḥ santaḥ atrājahāma ye asannaśevāḥ ye'vidyamānānnāḥ, tānvayamājahāma tyajāmaḥ, śivān vayamuttaremābhivājān, abhivājān abhimukhānnāna abhimukhāneva mārgān vayaṃ śivatvāduttarema gacchema prāpnuyāma |
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit