Pramāṇa · Search · About · API

Kathakagrihyasutra 21: atha caturdaśī kāṇḍikā

Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 21

Language
Sanskrit

atha caturdaśī kāṇḍikā

21.1

'snātvā bhāryāmadhigacchet' iti snānānantaraṃ bhāryānveṣaṇakālaḥ| bharaṇamarhatīti bhāryā| 'arhe kṛtyatṛcaśca' (3.3.169) iti ṇyat| vindeta labheta paśyedityarthaḥ| udagayane ādityasya dakṣiṇadigbhāgāduttaradigbhāgābhimukhagamane sati uttarāyaṇa ityarthaḥ|

21.2

kṛttikā ca svātiśca pūrvāṇi ca tairvarayet kañcitprayuñjīta, na tu svayaṃ vṛṇuyādityaucityaṃ ṇiṃcā darśayati |

21.3

hastādilakṣaṇavedinā lakṣaṇāni śubhasūcakāni parīkṣayet| pāṭhakramādarthakramasya balīyastvādyathārthaṃ kramo jñeyaḥ - lakṣaṇaparīkṣaṇapūrvakaṃ varaṇamiti |
lakṣaṇālābhe parīkṣāyāḥ karaṇāntaramāha -

21.4

apiśabda upāyāntarābhyupagame| vāśabdo vikalpe| piṇḍairvā bhāgyāni parīkṣayet, bhartaryanukūlatvāpādanāni pūrvoktālābha ityarthaḥ |

21.5

yajñārthā vediḥ prasiddhā| sītā halotkhātā bhūmiḥ| aśoṣyaḥ padmādyākaro jalāśayo hradaḥ| goṣṭhaṃ gavāśrayo gokulādiḥ| ādīvyantyasminnādevanaṃ kitavasthānam| ādahyante'sminnityādahanaṃ śmaśānam| svastikākāreṇa sambadhyamānaṃ mārgadvayaṃ catuṣpathaḥ|
iriṇam ūṣarapradeśaḥ| etebhyaḥ pratyekaikaṃ piṇḍaṃ gṛhṇīyāt| sambhāryaṃ ca navamam, aṣṭabhyo'pi vedyādibhyo leśaṃ leśaṃ mṛdaḥ sambhṛtya, navamaṃ kuryādityarthaḥ| vedyādibhya uddhṛtānāṃ piṇḍānāmanumantraṇe mantramāha, ‘ṛtameve’ti| itiśabdaḥ sarvapratīkārthaḥ| parameṣṭhī prajāpatiḥ| ṛtaṃ satyaṃ nātyeti nātivartate kimapi| ataḥ so'tra sannihito bhūtvā satyaṃ dyotayatu| iyamapi vedyādirūpā pṛthivī ṛte āśritā| asāvityukte nāma pratīyāt| kanyā ucyate asau śobhāhatyādisaṃjñitā| iyaṃ pratyakṣatvena vartamānatvāt| idaṃ bhūyaḥ satyaprakāśayoḥ|

21.6

vedisautāhradagoṣṭhoddhṛtānāmanyatamaṃ gṛhṇīyāccettadodvahedenām, itaragrāhiṇīṃ tu varjayet| ‘vedipiṇḍe hi vedārthakriyāsāhāyyamāvahet| prajāvatīti sītāyāṃ goṣṭhapiṇḍe gavādikam|| hradapiṇḍe hradodbhūtakusumābharaṇocitā| tṛptidā caityahetuśca bhartṛjīvanakāriṇī|| śmaśāne vidhavāvaśyaṃ dyūtabhūmau kalipriyā| iriṇe nityasantaptā'vakīrṇā ca catuṣpathe||'

21.7

manyante ityadhyāhāraḥ| gṛhṇatīmupayacchedityanuṣaṅgaḥ|

21.8

upayamaḥ svīkāraḥ, tatraivānukūlāni nakṣatrāṇi etānītyarthaḥ||

21.9

puṇyoktaṃ jyotiḥśāstroktaṃ yathāsambhavamanusartavyamityarthaḥ|| || iti caturdaśī kāṇḍikā|
14||

Linked texts (1)