Pramāṇa · Search · About · API

Kathakagrihyasutra 29: atha dvāviṃśī kāṇḍikā

Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 29

Language
Sanskrit

atha dvāviṃśī kāṇḍikā

29.1

avidhavā jīvadbhartṛkāḥ| śākamiśrāḥ piṇḍyaḥ śākapiṇḍyaḥ, ‘bhakṣyeṇa miśrīkaraṇam' (2.1.35) iti tatpuruṣaḥ| catasro'ṣṭāviti ca prathamāntastrīpadasamānādhikaraṇam| catasro'ṣṭau veti yathāsambhavaṃ vikalpaḥ| samasaṃkhyāniyamārthametat| caturaṣṭāṣṭatvaniyamārthamiti tu kecit| tenāyamanvayaḥ anyūnāścatasṛbhyo'vidhavāḥ striyaḥ samasaṃkhyāḥ ṣaṭkavarjyāḥ śākapiṇḍībhiranyaiśca yathāsambhavadbhirbhojanaviśeṣairbrāhmaṇānbhojayitvā vīṇayā vādyamānayā saha ye gāyanti tacchīlāstaiḥ saha sambhūtā bhūtvā maṅgalagānaṃ gāyeyuḥ| brāhmaṇabhojanānantaraṃ maṅgalagānāvasaro'tra vivakṣito, natu samānakartṛttve'tīvādaraḥ, tena te brāhmaṇānbhojayeyuranye vā, sarvathā brāhmaṇabhojanānantaraṃ maṅgalagānaṃ kartavyam| apivā caturo nartanaṃ kuryāt caturo nartanapravīṇo nartanaṃ kuryāt yadi sauśīlyādiguṇayukto bhavet, viparyaye tu na tābhiḥ saha nartanaṃ kuryādityanenābhiprāyeṇāpivāśabdaḥ| anuṣṭhānaṃ tvāryāvarte yathā dṛśyate, tathā brūmaḥ - kanyāyā mātṛprabhṛtayo'ṣṭau catasro vāvidhavā yathāvibhavaṃ bhojayitvā brāhmaṇāṃścāvidhavābhiḥ saha vīṇāgāthibhiśca gāyanti nṛtyanti sotsāham| tadanusāreṇāyamarthaḥ - catasro'ṣṭau vā striyaḥ karmabhūtā brāhmaṇāṃśca śākapiṇḍībhiranyena ca bhojyaprakāreṇa bhojayitvā vīṇāgāthibhiḥ sahāvidhavābhiśca saṅgāyeyuḥ| ke| arthāt kanyāmātrādayaḥ| apiveti samuccaye| sakalo'sau strīgaṇaścaturaḥ sotsāho bhūtvā nartanaṃ kuryāt|| ‘krīḍaṃ vaḥ' ityanayā gāyantyānumantrayate| vyākhyātā ceyaṃ kṛcchreṣu|

29.2

akṣatānāmanavahatānāṃ yavānāṃ saktubhiragniṃ puṣṭipatiṃ yajeta ‘agninā rayim' ityetayarcā| tathā prajāpatiṃ 'prajāpate' ityādimantreṇa| etāvājyabhāgānte yāgau||

29.3

yatra nāmnā mantravarṇairvā devatānirrdiṣṭā vivāhaprakaraṇokte karmaṇi, tatrāgniṃ puṣṭipatiṃ prajāpatiṃ ca yajeta prakṛtatvādakṣatasaktubhiḥ| ājyabhāgānte bhaviṣyatsu prāsthānikādiṣvetadboddhavyam| pūrvokteṣu tu kvacinnāmnā kvacinmantravarṇebhyo devatā sarveṣu pratītā ||
agninā ijyamānenāhaṃ rayiṃ dhanamaśnavat 'aśū vyāptau' vyāpnuyām vyāptasya ca prāptasya poṣaṃ puṣṭiṃ dine dine aśnuyām| kīdṛśaṃ rayim| yaśasaṃ yaśaskaraṃ, vīravattamaṃ vīrapuruṣayuktaṃ, vīrairvā putrairatiśayena yuktam| 'prajāpate nahi' iti jātakarmaṇi vyākhyāsyate|

Linked texts (1)