Pramāṇa · Search · About · API

Kathakagrihyasutra 42.1

Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 42.1

Language
Sanskrit

42.1

tūṣṇīmeva yatropacāro nirvāpādistaṃ caruṃ svarasasiddhatvādudakena śrapayitvā tasyāṃśenāgniṃ prajāpatiṃ ceṣṭvā nāmnaiva tūṣṇīṃgrahaṇāt hutaśeṣaṃ prāśnītaḥ vadhūvarāvekatra pātre saha| gṛhyāntareṣu hi samaśanamiti saṃjñā| sahāśanaṃ ca samaśanamiti prasiddham| saṃvananamiti ca mantraliṅgam| anye tvatrāpi caikapātre na saha bhojanamicchanti| yathāhi yajamānapañcamā irāṃ prāśnanti sapatnīkā bhuñjata ityataḥ pañcasaṃkhyāsahaśravaṇe'pi iḷāyā gṛhamedhīyayoḥ pṛthagevāśanaṃ, tadvadihāpi bhavitavyam| pākayajñapratiṣedhārthaṃ punastūṣṇīmupacaritagrahaṇam| uktaṃ hyetat 'teṣvāvṛdupacārastūṣṇīm' (13.7) iti| bhakṣaṇaṃ tu annameva vivananamityādibhiścatasṛbhiranuṣṭubbhiḥ, mantroccāraṇaṃ carukarmakam|
'vana-ṣaṇa-sambhaktau' annameva vivananaṃ vibhajanam, annameva saṃvananaṃ smṛtaṃ saha bhujyamānaṃ saṃśleṣaṇamityarthaḥ| annaṃ paśūnāṃ prāṇaḥ tena hi jīvanti| annameva jyeṣṭhaṃ praśastatamaṃ bhiṣagbheṣajaṃ smṛtam| tena hi bubhukṣādikṛtā vyādhayo nivartyante|
varo brūte he vadhu tavāhaṃ hṛdayaṃ ca manaśca sinomi 'ṣiñ-bandhane' badhnāmi| mananaṃ mano jñānaṃ manyate'nena manaḥ bāhyendriyapañcakaṃ, hṛdayaṃ cittam| kena| satyagranthinā satyaṃ nirvyājacaritameva granthistena, pṛśninā śuklena śucinā dharmarūpeṇetyarthaḥ| annaṃ maṇiriva, prāṇaḥ sūtramiva hārādyalaṃkārarūpametat|
he vadhu tava ca mama ca vācā saha mano'stu yādṛśaṃ vacanaṃ tādṛśaṃ nirvyājaṃ cittamastu, natu daurjanyenānyaccetasi anyadvāci| evamāvayościttaṃ caitanyaṃ samānamastu,
vrataṃ ca saphalaṃ vihitaṃ karma| tava mano māmevānvetu cakramivānaḍuhaḥ padaṃ, yathā śakaṭacakraṃ śakaṭakarṣakasya vṛṣabhasya padamanugacchati|
māmeva sūryameva ca paśya| anyeṣu puruṣeṣu mano mā kṛthāḥ| mama cāmuṣyāśca vadhvāścākravākamiva saṃvananaṃ bhūyāt| yathā cakravākapakṣīmithunaṃ yathāprāptamatisnehāt vṛṣṭyādikaṃ saṃvibhajya bhuṃkte tadvadāvāṃ, tadvadatiprītirāvayorastvityarthaḥ|
iti śrījālandharīyabhaṭṭopendrasūnuharipālaputradevapālaviracite samantracārāyaṇīyagṛhyabhāṣye vivāhaḥ paripūrṇaḥ||
ityekonatriṃśī kāṇḍikā|
29 ||

Linked texts (1)