Kathakagrihyasutra 51: atha saptatriṃśī kāṇḍikā
Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 51
- Language
- Sanskrit
atha saptatriṃśī kāṇḍikā
51.1
janmanaḥ prabhṛti māsadvaye vyatīte tṛtīyasya māsasya prathamārdhe'tīte ādityasya darśanaṃ bālaḥ kārayitavyaḥ| tatreyamitikartavyatā| puṇyadine jyotiḥśāstraśuddhe, parvaṇi vā sunakṣatrādiyogini darśanaṃ kārayitavya ityekasyaiva parvaṇa itaratithisamudāyena saha vikalpadarśanādutkarṣātiśayaḥ pratīyate| udite evāditye rathacakraparimāṇaṃ sthaṇḍilamupalipya, gehāṅgaṇe ādityaraśmyalaṅkṛte tatropalipte pratiṣṭhāpya laukikamagniṃ yathoktamupasamādhāya upasamādhānamuddhatāvokṣaṇaparisamūhanaparyukṣaṇaparistaraṇapavitrakaraṇājyavilayanājyavīkṣaṇāgryupasthānarūpaṃ kṛtvā, tato jayaprabhṛtibhirjayākārairāghārādājyabhāgāntairhutvā, taraṇirviśvadarśata iti, divo rukma iti, udu tyamiti, citraṃ devānāmiti, catasṛbhirājyasya juhoti|
51.2
juhotītyanuṣajyate| ‘mitro janāni’ti ‘pra sa mitre’ti ca dvābhyāṃ sthālīpākasya juhoti|
51.3
abhyāvartasvetyādinā mantreṇa kumāramabhimukhaṃ kṛtvā unnamayyānayati pitā gururvā|
51.4
draṣṭre nama upadraṣṭre nama ityādinā bālasya pitā ādityòpasthāṃ karoti bālaṃ sammukhaṃ kṛtvotsaṅge|
51.5
prajāpaterārṣamuttaratrāpi| gāyatrī| sūryo devatā| he sūrya asi tvaṃ taraṇistārayati saṃsārasāgarāditi taraṇiḥ, tathā darśato draṣṭurviśvasya sarvasya jyotiṣkṛt prakāśakārī andhatamasasyāpasārakaḥ, viśvamābhāsi rocanaṃ yatkiṃcidrocanaṃ prakāśamānaṃ tadviśvaṃ samastaṃ tvamevābhāsi prajāpatirūpaḥ|
ayamādityo dūre udeti dūraṃ gacchati ceṣṭate| kutaḥ| divaḥ antarikṣāt| rukmaḥ, ‘ruca-dīptau' dīptaḥ, suvarṇavarṇo vā| urucakṣā bṛhaddarśanaḥ| arthaḥ aryate prāpyate arthyate vā mokṣārthibhirityartho brahmā| taraṇirvyākhyātaḥ| bhrājamāno dīpyamānaḥ| jāyanta iti janāstrayo lokā nūnaṃ niścitaṃ kṛtvā sūryeṇa prasūtā janitā jagatāṃ prajāpativivartatvāt brahmapariṇāmatvādvā sūryasya ca brahmātmakatvāt| ayaṃ hi sūryaḥ apāṃsyannāni āviṣkurvan vṛṣṭidvāreṇa arthāṃśca yāgadānādīn vegenāryamāṇānayanpravartayan divasakaraṇadvāreṇa dṛśyate| ‘udu tyaṃ' 'citraṃ devānāṃ' 'mitro janāni'ti vyākhyātāḥ|
he mitra āditya yo marto martyastava vratena vrataṃ karma śikṣate, sa prayasvān annavān prāstu prakarṣeṇa bhavatu| yaḥ tvotaḥ tvayā rakṣitaḥ, sa na kenaciddhanyate, na jīyate parābhūyate| nāpyenamaṃhaḥ pāpamaśnoti vyāpnoti antitaḥ antikāt, nāpi dūrāt|
he pṛthivi yajñena payasā ca saha abhyāvartasva mama sāmmukhyena āgaccha, prasannā bhūtvā māṃ payasvantaṃ yājñikaṃ ca sampādaya| agniriṣitaḥ preṣitaḥ san te tava vapāṃ sāraṃ vedimarohat ārohatu|
ghorāṇāmārṣam| ādityaḥ stūyate parabrahmarūpatvātsarvamayatvena| draṣṭā jīvātmā, upadraṣṭā antaryāmī| tasmai ubhayātmane namaḥ| vedādipramāṇeena dṛṣṭaṃ dharmādikamanu paścādyogābhyāsena sphuṭaṃ paśyatītyanudraṣṭā yogyātmā, tasmai namaḥ| khyātīti khyātā prakāśamānaḥ sarvo loko dharmirūpaḥ, upakhyātā dharmo rūpādiḥ, anukhyātā dharmādharmarūpādigataḥ| śiṣṭaṃ spaṣṭam|
asya ādityasya ketavaḥ aśvā raśmayo vā adṛśran dṛśyante janānanu jāyamānām̐llakṣaṇīkṛtya| viraśmayo vigatamvo bandhanaśūnyā ityarthaḥ| bhrājanto dedīpyamānā agniprakhyāḥ|
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit