Kathakagrihyasutra 59: atha pañcacatvāriṃśī kāṇḍikā
Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 59
- Language
- Sanskrit
atha pañcacatvāriṃśī kāṇḍikā
59.1
vratasamāptyanantaramadhītavedena snātvā vivāhaḥ kartavyaḥ| kṛtavivāhasya pākayajñā āmnātāḥ| te cāgnau kriyante| jīvatpitṛkasya vaivāhāgnau vikalpaḥ| yo jivatpitṛko yadā na dhārayate, tadā tenāgnyantaramutpādanīyamavaśyam, pitṛpramaye'gnyantarārjanaṃ ca paitṛkāgnyupaśamapūrvakamityupaśamanamāha| pitari prete eka evāsahāyaḥ śiṣyate paitṛko'gniḥ| tasyaikāgneḥ samādhānaṃ pratipattikarma kartavyaṃ putreṇaiva na tu purohitaprabhṛtibhiḥ|
aparā vyākhyā - eka evāgniḥ paitṛko yasyāsti natu vaivāhanaḥ svayaṃ vṛttataḥ sa ekāgnirgṛhasthaḥ pramītapitṛkaḥ| samādhānaśabdastantreṇa dvayamāha - pūrvāgnestyāgamāvasathyāgnerāharaṇam| yataḥ samyagādhānamarjanamapi, anekārthatvāddhātunipātānām|
etadeva sphuṭayitumāha -
59.2
parameṣṭhī svāmī pitā| tasya pramaye putreṇaivāgneḥ samādhānaṃ śamanaṃ kartavyamityuktārtham|
59.3
ṛtvigbandhūnsarvān upa samīpe'gnervāsayet |
59.4
uṣā rātriḥ vigatā uṣā yatra sa vyuṣaḥ| sa prabhātakālaḥ| tasya samīpamupavyuṣamādityodayakālaṃ yāvat taṃ prakṛtamekāgniṃ jvālayet sandī nayet| yāvadvyuṣā rātristāvat agniṃ prajvālayediti bhāvaḥ|
udakamiśramāṣacūrṇasampāditena manthena audumbarakaṃsapātranikṣiptena tamagniṃ śamayet| virāṭpaṃktyau| brahmaṇa ārṣam| ṛgarthastu - havāmahe juhumaḥ devān hvayāmo vā| kān| savitāraṃ hiraṇyapāṇiṃ tathā vāyum, indraṃ, prajāpatim, aṅgirasaśca| kimartham| kravyādaṃ śamayantvagnim|
59.6
kāśānāṃ tṛṇaviśeṣāṇāṃ sambandhini ūte grathite kaṭe samāropya tat praśamitaikāgnibhasma sthāpayet gamayet kravyādamagnimiti triṣṭubhā| kāśānāṃ mūḍhakaṭa iti vā pāṭhaḥ| tatrāsamañjasamūlāgratṛṇanirmitākāro mūḍhakaṭaḥ| ṛgarthastu - kravyādamāmamāṃsabhakṣamagniṃ yajamānāddūraṃ prahiṇomi prakṣipāmi| yamarājñaḥ sambandhī yo'ripravāhaḥ pāpaniścayasya voḍhā, so'nenaivāgninā saha dūraṃ gacchantu| itaraḥ punaryamāhariṣyāmi, ayamihaiva sthāne devebhyo havyaṃ vahatu prakarṣeṇa jānan| kīdṛśaḥ| jātavedā jātadhano jātajñāno vā| asmānmantraliṅgādakṛtavivāhasyāpi parameṣṭhipramaye'gnyantaraparigrahamicchanti|
59.7
nirdagdhamiti mantreṇa dakṣiṇāparasyāṃ diśi nairṛtyāṃ diśi yāmyapaścimadigantarāle yaścatuṣpathastatra nidhāya sthāpayitvā kāśakaṭanihitaṃ bhasma, upadhānaśabdavācyaṃ ca yat jīvataḥ pituḥ śiro'vaṣṭambhanaṃ gaḍukādikamāsīt|
59.8
‘apāsmadetu’ ityādibhiścaturbhirmantrairupasthānaṃ kartavyam|
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit