Kathakagrihyasutra 60
Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 60
- Language
- Sanskrit
60.2
ekaśataṃ sinā naddhāstān pāśān apāsya ahaṃ suve īśe, kāryeṣu samartho bhavāmītyarthaḥ|
60.3
he mṛtyo ye te tavaikaśataṃ pāśā martyasya hantave hananāya, tāṃstava sambandhinaḥ sarvān avayajāmahe yajñakarmaṇāpanayāmo yajñasya māyayā yajñanirmāṇeṇa|
60.4
yasmādyo jāyate jantustasya sarvasya devī nirṛtiḥ śiraḥ prativicaṣṭe pratikūlaṃ vīkṣate ayaṃ mayā saṃhartavya iti| ata evaṃbhūtāṃ nirṛtiṃ devīmahaṃ damaye'nuśāsmi vacobhirvaidikamantrairapasārayāmyakāryāt| piteva putraṃ bādhamānaḥ, yathā pitā putraṃ vacobhirnivārayannanuśāsti, tathā| nacaivaṃ nivāraṇenānuśiṣyamāṇā devī kopaṃ kartumarhati yataḥ sā sūriḥ paṇḍitā|
60.9
'śaṃ no devīr' ityanayā udakopasparśanaṃ kuryuḥ sarve| 'śaṃ no devīr' iti vyākhyātā|
60.10
tato bhasmakaṭasīsapradeśāt pratīpamāyāntaḥ pratyāvartamānāḥ padāni lobhayante sarve pādapratibimbāni nāśayanti lopayantyutpuṃsayanti| kaiḥ| naḍairdīrghairbahubhiḥ, vetasaśākhayā vā drāghīyasyā saparṇayā| sāmarthyāccātra sīsabhasmasāṃmukhyena pratyāvartamānāḥ saptāṣṭau vā padānīti gamyate| 'mṛtyoḥ padaṃ' ityādirmantrapratīkaḥ|
yatprasādānmṛtyoḥ padaṃ lobhayanto lopayantaḥ īmo gacchāmaḥ, atiśayena dīrghamāyuṣaḥ prataraṃ vistāraṃ dadhānāḥ kurvanta ityarthaḥ| tasmāt he ṛtvikprabhṛtayaḥ śuddhāḥ pūtā bhavata, tathā yajñiyāso yajñārhāśca bhavata| kiṃ kurvāṇāḥ| prajayā dhanena cāpyāyamānāḥ vardhamānāḥ||
60.11
anantaraṃ vetasaśākhāṃ naḍamuṣṭīṃśca atraiva prakṛte sīsabhasmakaṭe nidadhyuḥ prakṣipeyuḥ|
60.12
anayarcā| anaḍvāhaṃ plavamanvārabhadhvaṃ sa vo nivakṣadduritāni viśvā| ārohata saviturnāvaṃ hiraṇmayīṃ ṣaḍbhirūrmibhiramṛtatvaṃ tarema|| he bandhuprabhṛtayaḥ anaḍvāhaṃ plavaṃ saṃsārataraṇopāyamanvārabhadhvaṃ tadanugamanarūpāṃ prāptiṃ yāta spṛśata vetyarthaḥ| sa cānaḍvān vo yuṣmākaṃ viśvāni sarvāṇi duritāni pāpāni nivakṣat nirharatu niḥśeṣeṇa vāhayatu apasārayatu| kiñca savituḥ sambandhinīṃ nāvaṃ tattvabuddhiṃ vidyāmārohata| savitā ādityaḥ prajāpatiḥ sarvakāryāṇāṃ savitā| hiraṇmayīṃ nirmalāṃmavidyayā'nupapluvitām| yataḥ ṣaḍbhirūrmibhirākulitā vayamatastānullaṅghyāmṛtatvaṃ tarema parabrahmarūpaṃ saṃsārasāgarapāraṃ prāpnuyāmetyarthaḥ| rāgadveṣasukhaduḥkhamohamadāḥ ṣaḍūrmayaḥ, ṣaḍindriyāṇi vā kaṇādagaditāni, viṣayā vā rūparasagandhasparśaśabdasukhādyāḥ| ṣaḍūrmayaḥ sabuddhayaḥ avidyāsmitārāgadveṣābhiniveśāḥ|
60.13
pratyāgatān gṛhaprāptān bāndhavādīn ye ca gṛhe sthitāstānapi akṣatadhūmamanavahatayavādibījadhūmamupasparśayante| ye bhasmakaṭena sahāgatāḥ te svayaṃ copaspṛśanti| upaspṛśya ca haste'gnimādāya prakṛtena gavā saha yatrāgnau bhūma hisṭho'kṣatadhūmaḥ kṛtaḥ, taṃ pradakṣiṇaṃ yathā bhavati tathā triḥ pariyanti paryāvṛtya bhramanti 'parīme gāmaneṣata' ityādikayā ṛcā|
parīme gāmaneṣata, paryagnimadṛṣata, agniṃ parihṛtavantaḥ| deveṣu akrata śravaḥ, śravo'nnaṃ havistaddeveṣu kṛtavantaḥ| ataḥ ka imān ādadharṣati abhibhavituṃ prabhavati |
60.14
udakena pūrṇe pātre'śmānaṃ hiraṇyaṃ sarvabījāni vā ācārātridhāyānantaramenān jñātyādīn saṃsparśayanti, svaṃ ca spṛśanti 'aśmanvatī rīyate' iti triṣṭubhā|
iyamaśmanvatī rīyate, 'līṅ-śleṣaṇe' aśmādiyuktā jalamūrtiḥ, ato he sakhāyo jñātyādaya uttiṣṭhata, saṃrabhadhvaṃ sasaṃrambhāḥ sodyamā bhavata, pracarata japahomayāgādīni karmāṇi kuruta| jalasparśapavitritatanavaḥ santaḥ atrājahāma ye asannaśevāḥ ye'vidyamānānnāḥ, tānvayamājahāma tyajāmaḥ, śivān vayamuttaremābhivājān, abhivājān abhimukhātrān abhimukhāneva mārgān vayaṃ śivatvāduttarema gacchema prāpnuyāma |
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit