Pramāṇa · Search · About · API

Kathakagrihyasutra 60

Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 60

Language
Sanskrit

60.2

ekaśataṃ sinā naddhāstān pāśān apāsya ahaṃ suve īśe, kāryeṣu samartho bhavāmītyarthaḥ|

60.3

he mṛtyo ye te tavaikaśataṃ pāśā martyasya hantave hananāya, tāṃstava sambandhinaḥ sarvān avayajāmahe yajñakarmaṇāpanayāmo yajñasya māyayā yajñanirmāṇeṇa|

60.4

yasmādyo jāyate jantustasya sarvasya devī nirṛtiḥ śiraḥ prativicaṣṭe pratikūlaṃ vīkṣate ayaṃ mayā saṃhartavya iti| ata evaṃbhūtāṃ nirṛtiṃ devīmahaṃ damaye'nuśāsmi vacobhirvaidikamantrairapasārayāmyakāryāt| piteva putraṃ bādhamānaḥ, yathā pitā putraṃ vacobhirnivārayannanuśāsti, tathā| nacaivaṃ nivāraṇenānuśiṣyamāṇā devī kopaṃ kartumarhati yataḥ sā sūriḥ paṇḍitā|

60.9

'śaṃ no devīr' ityanayā udakopasparśanaṃ kuryuḥ sarve| 'śaṃ no devīr' iti vyākhyātā|

60.10

tato bhasmakaṭasīsapradeśāt pratīpamāyāntaḥ pratyāvartamānāḥ padāni lobhayante sarve pādapratibimbāni nāśayanti lopayantyutpuṃsayanti| kaiḥ| naḍairdīrghairbahubhiḥ, vetasaśākhayā vā drāghīyasyā saparṇayā| sāmarthyāccātra sīsabhasmasāṃmukhyena pratyāvartamānāḥ saptāṣṭau vā padānīti gamyate| 'mṛtyoḥ padaṃ' ityādirmantrapratīkaḥ|
yatprasādānmṛtyoḥ padaṃ lobhayanto lopayantaḥ īmo gacchāmaḥ, atiśayena dīrghamāyuṣaḥ prataraṃ vistāraṃ dadhānāḥ kurvanta ityarthaḥ| tasmāt he ṛtvikprabhṛtayaḥ śuddhāḥ pūtā bhavata, tathā yajñiyāso yajñārhāśca bhavata| kiṃ kurvāṇāḥ| prajayā dhanena cāpyāyamānāḥ vardhamānāḥ||

60.11

anantaraṃ vetasaśākhāṃ naḍamuṣṭīṃśca atraiva prakṛte sīsabhasmakaṭe nidadhyuḥ prakṣipeyuḥ|

60.12

anayarcā| anaḍvāhaṃ plavamanvārabhadhvaṃ sa vo nivakṣadduritāni viśvā| ārohata saviturnāvaṃ hiraṇmayīṃ ṣaḍbhirūrmibhiramṛtatvaṃ tarema|| he bandhuprabhṛtayaḥ anaḍvāhaṃ plavaṃ saṃsārataraṇopāyamanvārabhadhvaṃ tadanugamanarūpāṃ prāptiṃ yāta spṛśata vetyarthaḥ| sa cānaḍvān vo yuṣmākaṃ viśvāni sarvāṇi duritāni pāpāni nivakṣat nirharatu niḥśeṣeṇa vāhayatu apasārayatu| kiñca savituḥ sambandhinīṃ nāvaṃ tattvabuddhiṃ vidyāmārohata| savitā ādityaḥ prajāpatiḥ sarvakāryāṇāṃ savitā| hiraṇmayīṃ nirmalāṃmavidyayā'nupapluvitām| yataḥ ṣaḍbhirūrmibhirākulitā vayamatastānullaṅghyāmṛtatvaṃ tarema parabrahmarūpaṃ saṃsārasāgarapāraṃ prāpnuyāmetyarthaḥ| rāgadveṣasukhaduḥkhamohamadāḥ ṣaḍūrmayaḥ, ṣaḍindriyāṇi vā kaṇādagaditāni, viṣayā vā rūparasagandhasparśaśabdasukhādyāḥ| ṣaḍūrmayaḥ sabuddhayaḥ avidyāsmitārāgadveṣābhiniveśāḥ|

60.13

pratyāgatān gṛhaprāptān bāndhavādīn ye ca gṛhe sthitāstānapi akṣatadhūmamanavahatayavādibījadhūmamupasparśayante| ye bhasmakaṭena sahāgatāḥ te svayaṃ copaspṛśanti| upaspṛśya ca haste'gnimādāya prakṛtena gavā saha yatrāgnau bhūma hisṭho'kṣatadhūmaḥ kṛtaḥ, taṃ pradakṣiṇaṃ yathā bhavati tathā triḥ pariyanti paryāvṛtya bhramanti 'parīme gāmaneṣata' ityādikayā ṛcā|
parīme gāmaneṣata, paryagnimadṛṣata, agniṃ parihṛtavantaḥ| deveṣu akrata śravaḥ, śravo'nnaṃ havistaddeveṣu kṛtavantaḥ| ataḥ ka imān ādadharṣati abhibhavituṃ prabhavati |

60.14

udakena pūrṇe pātre'śmānaṃ hiraṇyaṃ sarvabījāni vā ācārātridhāyānantaramenān jñātyādīn saṃsparśayanti, svaṃ ca spṛśanti 'aśmanvatī rīyate' iti triṣṭubhā|
iyamaśmanvatī rīyate, 'līṅ-śleṣaṇe' aśmādiyuktā jalamūrtiḥ, ato he sakhāyo jñātyādaya uttiṣṭhata, saṃrabhadhvaṃ sasaṃrambhāḥ sodyamā bhavata, pracarata japahomayāgādīni karmāṇi kuruta| jalasparśapavitritatanavaḥ santaḥ atrājahāma ye asannaśevāḥ ye'vidyamānānnāḥ, tānvayamājahāma tyajāmaḥ, śivān vayamuttaremābhivājān, abhivājān abhimukhātrān abhimukhāneva mārgān vayaṃ śivatvāduttarema gacchema prāpnuyāma |

Linked texts (1)