Kathakagrihyasutra 85
Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 85
- Language
- Sanskrit
85.1
ekaivoṣāḥ pañcadhā vibhajyate avāntarabhedena| yā prathamā vyūṣuṣī viśiṣṭoṣāḥ, sā ṛtasya yajñasya satyasya vā dhāma āspadaṃ brāhmaḥ sārasvato hi sakalasatyasaṅkalpo yajñādyārambhayogaḥ| ekā dvitīyā punarapāmavaśyāyajalānāṃ mahimānaṃ māhātmyaṃ bibharti| ekā tṛtīyā punaḥ sūryasya niṣkṛtāni carati dinakāryāṇi sampādayati puruṣapakṣiprabhṛticeṣṭārūpāṇi| savitaikāṃ niyacchate, pañcamīṃ savitā grasatītyarthaḥ, utkaṭatejaskasavitṛrūpeṇa nivartata iti yāvat|
85.2
ekāṣṭakā tapasā saṃyamānuṣṭhānādinā, tapyamānā prajāpatinānuṣṭhīyamānā satī, garbhaṃ jajāna janitavatī| kam| indram| mahimānaṃ mahāntam| tena cendreṇa devā dasyūn vṛtrādīn vyasahanta abhibabhūvuḥ nyakṛtavantaḥ| mahendro hantā asurāṇāmabhavat śacībhirabhicārādikriyābhiḥ| athavā ādityastān jaghāna| asurā atra meghāḥ| devā raśmayaḥ| śacyo'bhighātakriyāḥ|
85.3
iyamuṣāḥ anānujāmakaniṣṭhaṃ santaṃ paramātmarūpatayā anujamavidyāvibhaktena rūpeṇa māmakarta kṛtavatī| kālaparivṛttivaśena hi jyeṣṭhakaniṣṭhatā bhavati, kālātmikā coṣāḥ| anuyacche abhyarthaye etat satyaṃ vadantī vādayantīmuṣasam| satyasaṃkalpatvāt satyaṃ vadantītyucyate| kiṃ tadarthaye| bhūyāsamasya sumatau, asya paramātmanaḥ śobhanāyāṃ matau nitye jñāne ānandātmani bhūyāsaṃ syāṃ brahmatvaṃ prāpnuyāmityarthaḥ| yathā yūyamuṣasaḥ paramaprabhāsthitāḥ, tathā syām| anyā no anyāmati mā prayukta, anyā ekā uṣāḥ no'smākaṃ anyāmuṣasaṃ mā atiprayukta pūrvā pūrvā uṣā aparāmaparāmuṣasamakramasya kārayitrīmasmākaṃ mā kārṣīdityarthaḥ, uttarottarā uṣaso'smākamavidyāvināśakāriṇyaḥ santviti yāvat|
85.4
he āṣṭāḥ vyāpikāḥ uṣaso viśvavedāḥ sarvadhanaḥ sarvasya ca vettā prajāpatiḥ no'smākaṃ sumatāvabhūt bhavatu śobhanāṃ matiṃ karotvityarthaḥ| pratiṣṭhāmāvide na gāvaṃ, ahaṃ parabrahmaṇi pratiṣṭhāmāvide labheya| naśabda upamārthīyaḥ| gāmiva, gauriva| yathā paṅke mahati magnā gaustatraiva pratiṣṭhāṃ labhate, tadvat| athavā gaurvāk sarvārtheṣu pratiṣṭhā tāṃ vinārthānavagamāt| yathoktaṃ - 'na so'sti pratyayo loke ........|' iti |
85.5
prathamā ādyā sargādibhirvā uṣā vyuvāsa vyuṣṭā| prācīnā sā dhenurabhavat bhūtā yame saṃyate prajāpatau| etaddhenusambandhādeva pañcanāmnī gauḥ pūrvamantrasthitā| sā dhenurūpeṇa vivṛttā pariṇatā vā satī uttarāmuttarāṃ samāṃ tulyāṃ dhenuṃ duhāṃ dogdhu pūrayatu, yajñopayoginīṃ dhenuparamparāmasmākaṃ sampādayatvityarthaḥ|
he devāḥ karmaṇi dyotamānāḥ grāvaprabhṛtayaḥ dṛṣadupalolūkhalamusalāḥ yūyaṃ ghoṣamakṛta śabdaṃ kṛtavantaḥ| kiṃ kurvantaḥ| parivatsarīyaṃ haviṣkṛṇvantaḥ, parivatsaraḥ saṃvatsaraḥ tatra bhavaṃ parivatsarīyaṃ somarasataṇḍulapiṣṭādikam| he ekāṣṭake vayaṃ jyok cirakālaṃ jīvema tvatprasādāt| kīdṛśāḥ| te tubhyaṃ balihṛto haviṣo dātāraḥ, suprajasaḥ śobhanaprajāyuktāḥ, suvīrāḥ suputrāḥ| punarvacanamatiśayārtham|