Khadiragrihyasutra 3.3.15
Khādiragṛhyasūtravṛtti 3.3.15
- Language
- Sanskrit
3.3.15
prāyaścittaṃ juhuyāt ||
3.3.15.p1
prājāpatyayeti vartate| yatrāntaritaviparyāsādau prāyaścittāpekṣā tatra prājāpatyayā sruveṇājyaṃ juhuyāt
3.3.15.p2
sandhānārthamiti sūtrārthaḥ| antarite antaritaṃ kṛtvā prāyaścittam| sannipatyopakārakāṅgāntarāye upakārye nivṛttaprayojane prāyaścittameva, nāntaritasya punaḥkaraṇam| padārthaviparyāse prāyaścittameva na kramārthaṃ punarāvṛttiḥ| ājyasaṃskārātpūrvaṃ cennimittaṃ syāt sskṛte ājye prāyaścittaṃ kuryāt| uttarakāle cennimittaṃ parijñānānantarameva| vākyaśeṣātsiddhe juhuyāditi agnayanugatādāvapyetadeva prāyaścittamityevamartham| itarathā prakṛtatvāt prapadāntavatsu karmasveva syāt| bahistantre tu ājyatantreṇa paricaraṇatantreṇa vā prāyaścittahomaḥ| tantramadhye tu tattattantramevopajīvati||
3.3.15.p3
mantraliṅgādapi sarvatraprāyaścittarthatā gamyata eva| ayaṃ mantrārthaḥ--he prajāpate| yānyetāni nimittāni prajātāni tāni tvatto'nyo na kaścidapi pratisamādhāne pari tā babhūva na padārthīkartuṃ samarthaḥ| ato yatsamādhānakāmā vayaṃ tubhyaṃ juhumaḥ tadasmākamastu| tatsamādhānācca rayīṇāṃ dhanatulyānāṃ ca puruṣārthānāṃ vayaṃ svāminaḥ bhūyāsmeti| svadravyatyāgalakṣaṇānāṃ karmaṇāṃ kālātyaye ’yatkusīdam’iti homaḥ prāyaścittaṃ mantraliṅgāt| prapadāntavatkarmalope ājyatantraṃ, itaratra paricaraṇatantram| ayaṃ mantrārthaḥ-yatkusīdaṃ ṛṇatulyamavaśyaṃ pradeyamapradattaṃ mayā iha janmani yena apradattena nidhinā nidhi tulyena yamasya sadane yatheṣṭa carāmi tatpradeyamidamevājyaṃ tatkāryakaraṃ he agne!jīvannevāhaṃ tubhyaṃ tatprati tatpradeyaṃ prati tatsamādhānāya dadāmītyarthaḥ | sarvatrāṅgabhreṣaṃ prayogasamāptyuttarakālaṃ yadi smaret tatra na punaḥ karaṇaṃ nāpi prāyaścittaṃ pradhānasambandhāyogāt, viguṇameva tadastu| pradhānabhreṣe tu sāṅgasya punarāvṛttiḥ| bahupradhānake tu bhraṣṭasyaiva pradhānasya sāṅgasya punarāvṛttiḥ nābhraṣṭasya| evamakaraṇe śāṭyāyaniproktaṃ prāyaścittaṃ prājāpatyayā yatkusīdamityanena sarvatra vikalpate| pūrvavattantrāniyamaḥ|
3.3.15.p4
anugate'gnāvagnyantarasaṃsarge rajasvalā| abhigamane divāmaithune kumārasya saṃskārākaraṇe mekhalā'dhāraṇe sandhyādilope ca śāṭyāyaniproktaṃ prāyaścittaṃ syāt| anugatādau doṣalaghutvagurutvāpekṣayā tantraniyamaḥ, yathā'lpakālavicchede paricaraṇatantraṃ bahukālavicchede ājyatantramiti|| bhūssvāhā| bhuvassvāhā| svassvāhā| pāhi no agna enase svāhā| pāhi no viśvavedase svāhā| yajñaṃ pāhi vibhāvaso svāhā| sarvaṃ pāhi śatakrato svāhā| pāhi no agna ekayā| pāhyuta dvitīyayā| pāhi gīrbhistisṛbhirūrjāṃ pate| pāhi catasṛbhirvaso svāhā| punarūrjā nivartasva punaragna iṣāyuṣā| punarnaḥ- pāhyaṃhasassvāhā| saha rayyā nivartasvāgne pinvasva dhārayā| viśvapastryā viśvatasparisvāhā
3.3.15.p5
punaśca vyāhṛtbhirājyaṃ juhuyāt iti śāṭyāyatividhānam ||
3.3.15.p6
punarādhānanirmitte tu punarādhānameva kuryāt| agnerdvādaśāhavicchedaḥ, agneḥ svecchayā tyāgaḥ, jāyābhartroḥ pravāsaḥ, śvakākacaṇḍālarajasvalādisparśaḥ, samāropitasaminnāśa ityetāni punarādhānanimittāni| tasya vidhiḥ- haviṣyamannamekabhaktaṃ bhuktvā brahmacārivrataḥ aparedyurupavāsaṃ kurvan ’tapaścatecaśca’ityādi ’brahmaṇaḥ putrāya namaḥ ’ityevamantaṃ śatakṛtvo'ṣṭakṛtvaścāraṇye japitvā ’devakṛtasya’ityādi ’apsu dhautasya’ityataḥ prāk tathā japet| tataḥśvobhūte ’punarmā’ityetābhāyāṃ jalamavagāhya brahmaṇasyānūcānasyāgnimato gṛhāttadalābhe yathāsambhavaṃ śrautasmārtaparasya gṛhādagnimāhṛtya prapadāntaṃ kṛtvā vyāhṛtibhirhutvā bhūssvāheti trirjuhuyāt| tato bhuvassvāheti triḥ| tataḥ svassvāheti triḥ| tataśca pratimantraṃ dvādaśakṛtvaḥ| tataśca pratimantraṃ triṣkṛtvaḥ| tata utthāya namaskārāñjaliṃ kṛtvā ’agniṃ dūtaṃ, agnirmūrdhā, agnistigmena, agne rakṣāṇaḥ’iti caturrṛcaṃ japet| athopaviśya ’agna āyāhivītaye, agniṃ vo vṛdhantaṃ, namaste agna ojase, upa tvā'gne divedive’iti catusṛbhirājyaṃ juhuyāt| somaṃ rājānaṃ saiviṣṭakṛtaṃ ca| tata uparuṣṭādvomādi| nātra vadhvā'nvārambhaḥ, agnisaṃskāra tvāt| sarveṣāṃ prapadāntānāmante vāmadevyagānam tadṛgjapaśca| sāyaṃprātarhomānāmante yathāsaṅkhyaṃ gauṣūktāśvasūktagānam| agnidhāraṇāsambhave ’ayaṃ te yoniḥ’iti samitsamāropaṇaṃ ’yā te agne’ityātmasamāropaṇaṃ vā| ubhayatra laukikāgnau ’upāvaroha’ityavarohaṇam| idaṃ sarvaṃ punarādhānavidhāvuktam |
3.3.15.p7
divā haviṣyabhojanādi devakṛta japāntaṃ smṛtyuktābhyāṃ kṛcchracāndrāyaṇābhyāṃ vikalpate| evaṃ viniveśaḥ-akāmakṛte nimitte sandhānasambhave satyanupekṣāyāmidaṃ, upekṣāyāṃ tu kṛcchraḥ| kāmakṛte cāndrāyaṇam| atrāparaṃ mataṃ-kṛcchracāndrāyaṇe tretāgniviṣaye eva| gṛhyāgnināśe punarādhānavidhyuktameveti| gṛhyāgrerdvādaśāhaviccede punarādhānamityuktam| punarādhānavidhāvatraiva gṛhyasaṅgrahopadeśaḥ--
Linked texts (1)
- Khādiragṛhyasūtra — Khādira, Sanskrit