Khadiragrihyasutra 7.2

Khādiragṛhyasūtravṛtti 7.2

Language: Sanskrit

7.2.3 — 1 part
7.2.9 — 1 part
7.2.10 — 1 part
7.2.18 — 1 part
7.2.23 — 1 part
7.2.29 — 1 part
7.2.31-2 — 1 part
7.2.33 — 1 part
7.2.35-2 — 1 part

7.2.1

prakṛtasya pradhānadevatā āha--
āgneyasthālīpāko'nāhitāgnerdarśapūrṇamāsayoḥ ||

7.2.1-2

gṛhasthasyānāhitāgnerdarśapūrṇamāsayorāgneyasthālīpākaḥ |’agnaye tvā juṣṭaṃ nirvapāmi’iti nirvāpaḥ | ’agnaye svāhā’iti homaḥ ||

7.2.2-2

’agnīṣomābhyāṃ tvā juṣṭaṃ nirvapāmi’iti nirvāpaḥ | ’agnīṣomābhyāṃ svāhā’iti homaḥ ||

7.2.3

endro māhendro vāndrāgno vā'māvāsyāyām ||

7.2.3.p1

iṣṭivadviniveśaḥ | ’indrāya tvā juṣṭaṃ nirvapāmi’iti ’mahendrāya tvā juṣṭaṃ nirvapāmi’iti’indrāgnibhyāṃ tvā juṣṭaṃ nirvapāmi’iti nirvāpaḥ | ’indrāya svāha, mahendrāya svāhā indrāgnibhyāṃ

7.2.4-2

darśe ca paurṇamāse cānāhitāgneryathā tathetyarthaḥ ||

7.2.5-2

sarvamiti pūrvāhṇasambhave aparāhṇe'pi homārtham ||

7.2.7-2

sarva ityupakrāntasya pūrvāhṇātikrame'pyaparāhṇe samāptyartham, tadatikrame'pi rātrau | anupakrāntasya tu svakāle ’aparāhaṇe snātvā’ityādyaharantare'pi bhavatyeva ||

7.2.8-2

sarva ityanuvartate | āpatkālā ete, anyathā ’astamite homaḥ’ityādervaiyarthyaprasaṅgāt | uttarahomopakramakālāt prāgevaite kālāḥ āpatkālatvācca | yathāsambhavaṃ na kālotkarṣaḥ kāryaḥ ||

svakālātyaye abhojanena tatkāryasiddhirityanye ācāryā āhuḥ | ā svakālātyayādabhojanena tatkāryasiddhirityarthaḥ | vākyaśeṣātsiddhe santanuyādityavicchedasya vivakṣitatvaṃ darśayati | ataḥ kālātyaye'pi prāyaścittaṃ kṛtvaivottarasya karaṇam | adhikāraikye sati

7.2.9-2

sandhyopāsanādilope'pyabhojanenāpi santānaṃ bhavatyeva |
vedoditānāṃ nityānāṃ karmaṇāṃ samatikrame |
srātakavratalope ca prāyaścittamabhojanam || iti manuvacanācca ||

7.2.10

avidyamāne havye yajñiyānāṃ phalāni juhuyāt ||

7.2.10.p1

aupāsanahome'gnipakvānyapakvāni vā | vaiśvadeve pakvānyeva | darśapūrṇamāsayornivāpādi kṛtvā

7.2.11

palāśāni vā ||

7.2.11-2

phalābhāve yājñiyānāṃ parṇāni vā juhuyāt | pūrvavatpākaniyamaḥ ||

7.2.12

apo vā ||

7.2.12-2

sarvatrāpāṃ prakṣālanaṃ śrapaṇaṃ ca nāsti arthalopāt ||

7.2.13

hutaṃ hi ||

7.2.13-2

hiśabdo hetau | yasmādāpatkāle mukhyadravyālābhanimittagauṇadravyeṇa ca hute hutameva bhavati ato na tatra vaiguṇyanimittaṃ prāyaścittamityarthaḥ ||

7.2.14

santanuyādityuktaṃ, katamahutasya santānamityata āha--
prāyaścittamahutasya ||

7.2.14-2

atipannakālasya prāyaścittaṃ santānārthaṃ bhavatītyarthaḥ | prāyaścittaṃ tu prājāpatyādyuktameva | sūtrāntaramatātpratihomaṃ vā kuryāt ||

7.2.15

ājyaṃ juhuyāddhabiṣo'nādeśe ||

7.2.15-2

ājya juhuyādanādeśe iti siddhe haviṣa iti haviṣassaṃskāramapi ’śṛtamabhighārya’ityādiṣvājyameva syādityevamartham ||

7.2.16

devatāmantrānādeśe ||

7.2.16-2

yaddevatyaṃ haviruktaṃ taddevatāhomamantrassyāt | ’agnaye svāhā’itivat ||

7.2.17

prathamagarbhe tṛtīye māsi puṃsavanam ||

7.2.27

sarvagarbhārtho'yaṃ saṃskāraḥ ādhārasaṃskāradvāreṇa sakṛdeva kriyate | bhāryāntare tu kartavyameva prathamagarbhe | darśādūrdhvamā darśādeko māsaḥ | yatra kvaca dine'pyāhite garbhe sa eko māso gaṇayitavyaḥ | saṃjñā vyavāhārārthā| kṛtsnāgrāveva | māsīti māsa(māse atikrānte. iti gra.kośe.) ityarthaḥ | atra kocit atikrānte'pi mukhyakole prasavāt prākkālādikramaprāyaścittaṃ kṛtvā kartavyamevetyāhuḥ, upanayane darśanāt, tena ca smṛtiṣu tulyavadgaṇanāt, kāsucitsmṛtiṣu kālānirdeśena vidhānādāpatkalpatayā'bhyanujñānaṃ sarvadā saṃskārāṇāmastyevetyāhuḥ | jananādūrdhvaṃ tu dvārābhāvāt prāyaścittenaiva jātaṃ saṃskuryādekadeśe'gnau | garbhāntarārthaṃ tu dvitīye garbhe kuryādeva | apare tu kālātyaye adhikārābhāvāt prāyaścittamevāhuḥ | pūrva eva tu pakṣaḥ śreyān | ’athāpi lopasaṃśayo lopādalopo nyāyataraḥ’iti nidānakāro'pyāha ||

7.2.18

snātāmahatenācchādya hutvā patiḥ pṛṣṭhatastiṣṭhet ||

7.2.18.p1

ahatena adhareṇottarīyeṇa ca | brahmopaveśanāntaṃ kṛtvā vadhūṃ dasiṇato darbheṣūpaveśya prapadāntaṃ kṛtvā'nvārabdhāyāṃ vyāhṛtibhistibhirājyaṃ hutvā punaśca (vyāhṛtibhiḥ inyadhikaḥ pāṭhaḥ) hutvā vadhvāḥ

7.2.18-2

paścāddarbheṣu tiṣṭhet | patiriti bharturabhāve pālanādhikṛtaniyamārtham | bharturanyaḥ kurvan praṇīte laukike vā kuryāt ||

7.2.19

dakṣiṇamaṃsamanvavamṛśyānantarhitaṃ nabhideśamabhimṛśetpumāṃsāviti ||

7.2.19-2

anviti vadhūmanugataḥ prahvībhūta ityarthaḥ | vadhvā aṃsamanvavamṛśya vastrādinā'nantarhitamabhimṛśanneva pāṇinā nābhiṃ prāpayya sakalamevodaraṃ mantreṇābhimṛśet ||

7.2.20

athāparaṃ nyagrodhaśuṅgāmubhayataḥ phalāmasrāmāmakrimiparisṛptāṃ trissaptairyavaiḥ parikrīyotthāpayenmāṣairvā sarvatrauṣadhayassumanaso bhūtvā'syāṃ vīryaṃ samādhatteyaṃ karma kariṣyatīti (kariṣyasīti) ||

7.2.20-2

athetyāntaryārthena prayogaikyamāha | ato nāntarā brāhmaṇabhojanam | aparamiti karmāntaratvamāha | ato vāmadevyagānāntaṃ kṛtvā brahmaṇe dakṣiṇāṃ datvā vakṣyamāṇa karmakuryāt | karmadvayātmakamidamekaṃ puṃsavanākhyaṃ karma | asrāmāṃ aśuṣkām |nyagrodhādhidevatābhyaḥ parikrīṇāmītyanayā buddhyā saptabhivairmūlyatayā saṅkalpitaiśśuṅgāṃ paritastriḥ prakīrya śuṅgāmūrdhvāgrāṃ mantreṇa vikarṣet yathācchidyeta | yavābhāve māṣaiḥ ||

7.2.21

āhṛtya vaihāyasīṃ kuryāt ||

7.2.21-2

gṛhamāhṛtyoparyanācchādite deśe śuṅgāṃ nidadhyāt ||

7.2.22

kumārī brāhmacārī vratavatī vā brāhmaṇī peṣayedapratyāharantī ||

7.2.22-2

kumārī ca brāhmaṇī | brahmacārī ca brāhmaṇaḥ | vāgyatā brāhmaṇī vā dṛṣatputraṃ pratīcīṃ diśaṃ pratyapratyākarṣantī peṣayet ||

7.2.23

snātāṃ saṃveśya dakṣiṇe nāsikāsrotasyāsiñcet pumānagniriti ||

7.2.23.p1

punassnātāmagneḥ paścāt prakśirasaṃ darbheṣu saṃveśya śāyayitvā tasyāḥ dakṣiṇe nāsikārandhre

7.2.23-2

śuṅgārasamāsiñcat | sā ca taṃ rasamudarasthaṃ kuryāt | atha brāhmaṇabhojanam ||

7.2.24

athāsyāścaturthe māsi ṣaṣṭhe vā sīmanttonnayanam ||

7.2.24-2

athetyakṛte'pi tṛtīye māsi puṃsavane asmin kāle puṃsavanaṃ kṛtvā sīmantakaraṇārtam | asyā iti prathamagarbhaniyamārtham ||

7.2.25

snātāmahatenācchādya hutvā patiḥ pṛṣṭhatasastiṣṭhannanupūrvayā phalavṛkṣaśākhayā sakṛtsīmantamunnayet triśśvetayā ca śalalyā'yamūrjāvato vṛkṣa iti ||

7.2.25-2

anupūrvayet nyagrodaśuṅgādharmayuktayetyarthaḥ | phalavṛkṣaḥ udumbaraḥ ’urgvā uḍhumbaraḥ’iti śruteḥ | ’ayamūrjāvato vṛkṣaḥ’iti ca mantravarmāt | tadvadeva śākhāmāhṛtya vaihāyasīṃ kṛtvā puṃsavanavat pṛṣṭhataḥ sthanāntaṃ kṛtvā tayā śākhayā vūrdhni gatān vadhvāḥ keśān pratyañcamunnayet | ’kṛṇomi ’iti mantrāntaḥ | tatāstriṣu deśeṣu śvetayā varāhasūcyā tadvadeva ’rākāmaham’ityunnayet | ’rarāṇā’iti mantrāntaḥ ||

7.2.26

kṛsaraḥ sthālīpākaḥ ||

7.2.36

kṛsaraḥ tilamiśraḥ- pākadarmayukto bhavet caule ’vṛthā pakvaḥ’iti viśeṣaṇāt | nirvāpamantrastu nāsti devatā'bhāvāt ||

7.2.27-2

uttaraghṛtamavekṣatīṃ pṛcchet kiṃ paśyasīti ||

7.2.27-3

spaṣṭam | uttare ghṛte yathā chāyā dṛśyate tathā ghṛtasekaḥ ||

7.2.28

prajāmiti vācayet ||

7.2.38

patiḥ | athopariṣṭāddhomādi brāhmaṇabhojanāntam | vadhūḥ sthālīpākamaśnīyāditi gṛhyāntaroktam ||

7.2.29

pratiṣṭhite vastau soṣyantīhomaḥ ||

7.2.29.p1

vastau garbhe pratiṣṭhite svasthānāt pracyute, propasargastiṣṭhatirgamanavācakaḥ | pratigarbhametat

7.2.29-2

jāyamānārthatvāt | praṇīte'gnāvetat | nātrānvārambhaḥ atatsaṃskāratvāt | akṛte yadi jananaṃ syāt na tatra punaḥ kriyā ’janiṣyate’iti mantraliṅgāt | tatrāśaucāt ūrdhvaṃ prāyaścittenaiva saṃskāraḥ ||

7.2.30

yā tiraścīti dvābhyām ||

7.2.30-2

prapadāntaṃ kṛtvā vyāhṛtibhistisṛbhiḥ hutvā ’yā tiraścī’iti hutvā ’vipaścitpuccham’iti juhuyāt ||

7.2.31

asāviti nāma dadhyāt ||

7.2.31-2

yadi punnāmābhilaṣitaṃ ’viṣṇuśarmānāma’itivat mantrasthe'sauśabde nāma nidadhyāt | yugmākṣaraṃ brāhmaṇasya māṅgalyaṃ śarmavatsyāt | balarakṣānvitaṃ kṣatriyasya | dhanapuṣṭisaṃyutaṃ vaiśyasya | jugupsāpreṣyasaṃyutaṃ śūdrasya ||

7.2.31-2.p1

yugmākṣaraṃ brāhmaṇasya dvyakṣaraṃ caturakṣaram |
māṅgalyaṃ brāhmaṇasya syāt kṣatriyasya balānvitam ||
vaiśyasya dhanasaṃyuktaṃ śūdrasya tu jugupsitam |
śarmavadbrāhmaṇasya syāt rājño rakṣāsamanvitam ||
vaiśyasya puṣṭisaṃyuktaṃ śūdrasya preṣyasaṃyutam || iti manuvacanācca ||

7.2.32

tadguhyam ||

7.2.32-2

vaidikakarmārthametat | vyāvahārikaṃ tvanyadeva guhyatvokteḥ | nāmāparijñāne ābhicārādyasiddhiḥ phalam ||

7.2.33

prāṅnābhikṛntanāt stanadānācca vrīhiyavau peṣayecchuṅgāvṛtā ||

7.2.33.p1

prāgiti visamāsaḥ prāṅnābhikṛntanādasambhave stanadānātprāk kartum | dvivatanādvyaktidvayam | jātyabhiprāyeṇeti kecit | śiṅgāvṛtā śuṅgāprakāreṇa ’kumārī brahmacārī vratavatī vā brāhmaṇī

7.2.34

peṣayedapratyāharantī’|2.2.33||
aṅguṣṭhenānāmikayā cādāya kumāraṃ prāśayediyamājñeti ||

7.2.34-2

aṅguṣṭhānāmikābhyāmiti siddhe pṛthaggrahaṇaṃ viṣayadvayasūcanārtham | annaprāśanamapyābhyāmeveti | caśabdo'nnaprāśane'pyetanmantraprāpaṇārthaḥ ||

7.2.35

sarpiśca medhāṃ ta iti ||

7.2.35-2

caśabdaḥ pūrvavat medhāṃ te mitrāvaruṇāviti mantraniyamārthaḥ, annaprāśane ābhyāṃ mantrābhyāṃ annameva prāśayet | kālastu ’ṣaṣṭhe'nnaprāśanaṃ māse ’iti smṛtyantarāt gamyate | kecit -- caśabdo hiraṇyamadhusamuccayārtha ityāhuḥ | tathāca manuḥ-’hiraṇyamadhusarpirbhyām’iti ||

7.2.35-2.p1

iti rudraskandakṛtāyāṃ khādiragṛhyavṛttau dvitīyasya paṭalasya dvitīyaḥ khaṇḍaḥ

Linked texts (1)

Khādiragṛhyasūtra — Khādira, Sanskrit

Khadiragrihyasutra 7.2

Contents

Linked texts (1)