Pramāṇa · Search · About · API

Paraskaragrihyasutra 36.7

Pāraskaragṛhyasūtrabhāṣya (Harihara) 36.7

Language
Sanskrit

36.7

( anāhitāgnernavaprāśanam ) anāhitāgniravasathikaḥ tasya navānnaprāśananimittaṃ navaprāśanākhyaṃ karma vyākhyāsyata iti sūtraśeṣaḥ | navaprāśanamiti saṃjñā tvanvarthā, tataścaitatkṛtvā navaṃ prāśyate nākṛtvā | atra kiṃ navamātraṃ niṣidhyate uta katipadhyāni ityapekṣite gṛhyasaṃgrahakāraḥ“navayajñādhikārasthāḥ śyāmākā vrīhayo yavāḥ| nāśnīyāttānahutvaivamanyeṣvaniyamaḥ smṛtaḥ || aikṣavaḥ sarvaśuṃgāśca nīvārāśśvaṇakāstilāḥ | akṛtāgrayaṇo'śnīyātteṣāṃ noktā havirguṇāḥ” || iti | na cāsyāgrayaṇaśabdavācyatā, tena paurṇamāsyāmamāvāsyāyāmiti niyamo nāsti | vrīhiyava - pākocitatvāt śaradvasaṃtāvādriyete (tatraivaṃ sthālīpākaṃ śrapayitvā''jyabhāgāviṣṭhā''jyāhutī juhoti śatāyudhāya ityādi ) navaṃ śaradi navavrīhimayaṃ, vasaṃta nūtanayavamayaṃ sthālīpākaṃ caruṃ paktvā''jyabhāgayoraṃte śatāyudhāyeti ye catvāra ityetābhyāṃ pratimaṃtraṃ dve ājyāhutī juhoti (sthālīpākasyāgrayaṇadevatābhyo hutvā juhoti sviṣṭakṛte ca sviṣṭamagna iti) atha sthālīpākasya āgrayaṇadevatābhya iṃdrāgnī viśvedevā dyāvāpṛthivī ityetābhyaḥ pratyekamekaikāmāhutiṃ hutvā sviṣṭamagna ityanena maṃtreṇa sviṣṭakṛddhomātpūrvaṃ cakārātpaścāccājyāhutiṃ juhoti | madhye sthālīpākena sauviṣṭakṛtam | tato mahāvyāhṛtyādiprājāpatyāṃte ( atha prāśnātyagniḥ prathamaḥ iti ) agniḥ prathama iti maṃtreṇa saṃsravaṃ prāśnāti | atra hutaśeṣaprāśane guṇavidhirayaṃ maṃtreṇa ( annapatīṃyayā vā ) annapatiriti annaṃ patirdevatā yasyāḥ sā annapatīyā ṛk tayā annapatīyā ṛcā annapate'nnasyetyādikayā vā vikalpena prāśnāti | yadvā annapatiśabdo yasyāmṛci asti sā'nnapatīyā ( atha yavānāmetamu tyam iti ) atha vrīhiprāśanamaṃtrābhidhānānaṃtaraṃ yavānāṃ prāśane maṃtramāha etamu tyamityādi sudānava ityaṃtaṃ maṃtram | yavaprāśane paiṭhīnasiḥ- 'agnimevopāsīta nānyadaivatam | agnirmūmyāmiti vijñāyate | na pravaset | yadi pravaseduktamupasthānaṃ yajamānasya prāśitamagnau juhuyāt | naveṣṭyāmevaupāsanikasya | ( tato brāhmaṇabhojanam ) iti sūtrārthaḥ || atha prayogaḥ || tatra śaradi vasaṃta ca anāhitāgneḥ navaprāśanaṃ karma bhavati | tatra prathamaprayoge mātṛkāpūjāmbhyudayike vidadhyāt | āvasathyāgnau brahmopaveśanādiprāśanāṃte viśeṣaḥ | navaṃ sthālīpākaṃ śrapayitvā''jyabhāgānaṃtaram ājyāhutidvayaṃ juhoti | yathā śatāyudhāya śatavīryāya śatotaye abhimātiṣāhe| śataṃ yo naḥ śarado'jījānindro neṣadati duritāni viśvā svāhā || idamaṃdrāya | ye catvāraḥ pathayo devayānā aṃtarā dyāvāpṛthivī viyaṃti | teṣāṃ yo'jyānimajījimāvahāttasmai no devāḥ pari (da) dhatteha sarve svāhā || idaṃ sarvebhyo devebhyaḥ | iṃdrāgnī viśvedevāḥ dyāvāpṛthivī sthālīpākenāgrayaṇadevatāḥ| iṃdrāgnibhyā svāhā| idamaṃdrāgnibhyām, upāṃśu | viśvebhyo devebhyaḥ svāhā idaṃ viśvebhyo devebhyaḥ, upāṃśu | dyāvāpṛthivībhyā svāhā idaṃ dyāvāpṛthivībhyām iti tisra āhutīrhutvā sviṣṭamagne abhi tat pṛṇīhi viśvāṃśca devaḥ pṛtanā aviṣyat | sugannu paṃthāṃ pradiśanna ehi jyotiṣmaddhehyajaraṃ na āyuḥ svāhetyanena maṃtreṇa ājyāhutiṃ juhoti | idamagnaye iti tyāgaḥ | tataḥ sthālīpākāt agnaye sviṣṭakṛte svāhā idamagnaye sviṣṭakṛte iti hutvā tyaktvā ca punaḥ sviṣṭamagne ityādinā''jyāhutiṃ juhoti idamagnaya iti tyāgaḥ | tato mahāvyāhṛtyādi prājāpatyahomāṃtaṃ kṛtvā agniḥ prathamaḥ prāśnātu sa hi veda yathā haviḥ | śivā asmabhyamoṣadhīḥ kṛṇotu viśvacarṣaṇiḥ || bhadrānnaḥ śreyaḥ samanaiṣṭa devāstvayā'vasena samaśīmahi tvā | sa no mayobhūḥ pito āviśasva śaṃ tokāya tanuve syonaḥ ityanena maṃtreṇa saṃsravaṃ prāśnāti | annapate'nnasya no dehītyanayarcā vā prāśnāti | yavānnaprāśane tu etamu tyaṃ madhunā saṃyuktaṃ yavam̐ sarasvatyā adhivanāya cakruṣuḥ | iṃdra āsīt sīrapatiḥ śatakratuḥ kīnāśā āsan marutaḥ sudānavaḥ || ityanena yavasaṃsravaṃ prāśnāti | tato brāhmaṇabhojanam ||

Linked texts (2)